كوپ مۇرا قويمادا شاڭ باسىپ جاتىر

مۇرانى الەمدىك نارىققا شىعارۋدىڭ ماڭىزى

سالادا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جوق­تىعىنان وڭىرلەردەگى بىرقاتار مۋزەي ءوز كوللەكتسياسىن سىيعا تارتىلعان جادى­گەرلەر نەمەسە قوسىمشا قارجى ەسەبى­نەن تولىقتىرىپ كەلەدى. ۋاقىت وتە جادى­گەرلەر دە توزادى. ال اتاكاسىپتى دا­مىتۋ زاڭ دەڭگەيىندە قولعا الىنۋى قاجەت-اق. بۇگىندە الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە قول­دانبالى دەكوراتيۆتى ونەر تۋىندىلارى ەكو­نو­ميكانىڭ ماڭىز­دى سەكتورى رەتىندە تابىس كوزىنە اينالىپ وتىر. ءداستۇرلى كاسىپ پەن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ۇيلەسىمى ونەركاسىپ تاۋارلارىنىڭ باسەكەلەستىگىنە, جوعارى ساپالى ونىمدەر ءوندىرىسىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ كەلەدى. قولونەر بۇيىمدارىنا سۇرانىستىڭ ارتۋىن ساراپشىلار جاڭا ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك قۇبىلىس دەپ باعامدايدى.

قازاق حالقى ءوزىنىڭ تۇرمىس سالتىنا قاجەتتى جابدىقتاردىڭ ەكولوگيالىق, گيگيەنالىق تالاپتارىنا اسا ءمان بەرگەن. كىلەم, تەكەمەت, سىرماق سىندى قولونەر بۇيىمدار ساندىك ستيلدە عانا ەمەس, سىز وتكىزبەيتىن, جىلۋ ساقتايتىن, تىپتەن شارشاۋدى باساتىن قاسيەتىمەن ەرەكشەلەنگەن. ال تەرىدەن جاسالعان ىدىستاردا كۇندەلىكتى تاعامدار مەن قىمىز-شۇباتتىڭ تابيعي ءدامىنىڭ ساقتالاتىنى عىلىمي تۇرعىدان الدەقاشان دالەلدەنگەن.

ازيا-تىنىق مۇxيت ايماعى قول­ونەر­شىلەر كەڭەسىنىڭ كەڭەسشىسى ءارى قۇرمەتتى مۇشەسى, «قازاقستان قولونەرشىلەر ودا­عى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى ايجان بەكقۇلوۆا بۇگىندە ءداستۇرلى قول ەڭبەگىنىڭ قۇنى تومەندەپ كەتكەندىگىن ايتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى وداق تاراپىنان قولعا الىنعان باستامالار ناتيجەسىندە عانا وڭىرلەردەگى قولونەرشىلەرمەن بايلانىس ورناي باستاعان. اتاكاسىپتىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ قوزعاۋ­شى كۇ­شىنە اينالدىرۋ ءۇشىن «قولونەر­شى» ما­ماندىعىن زاڭمەن بەكىتۋ قاجەت. ولار­دى جارمەڭكەلەرگە قاتىستىرۋ, سا­لىق جەڭىلدىكتەرىن قاراستىرۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىندە تۇر. قازىرگى كەزدە سالا جا­ناشىرلارىنىڭ تاباندىلىعىنىڭ ارقا­سىندا اتاكاسىپتىڭ بىرقاتار تۇرلەرىن زاڭ­داستىرۋ ىسىنە مەملەكەت تاراپىنان كوڭىل بولىنە باستاپتى. الايدا كرەاتيۆتى يندۋستريا اياسىندا ەكونوميكالىق قىزمەت تۇرلەرىنىڭ جالپى كلاسسيفيكاتورىنا زەرگەرلەر مەن مۋزىكا اسپاپتارىن جاساۋشىلاردان وزگە شەبەرلەر ساناتى ەنبەي قالعان. وداق تاراپىنان ايتىلعان ۇسىنىستاردان كەيىن بۇل ءتىزىم ءبىرشاما تولىعىپ وتىر. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە وڭىرلەردەگى شەبەرلەر ستاتيستيكاسىنىڭ ءوزى ناقتىلانباعان ەكەن.

ويۋ-ورنەكتىڭ مول قورىنا سىلتەمە

بيىل قازاقستان قولونەرشىلەر وداعى باستاماسىمەن قازاقتىڭ قولدانبالى دەكوراتيۆتى ونەر پورتالى ىسكە قوسىلدى. قولونەردى قولداۋعا باعىتتالعان يگى شارا اياسىندا قاجەتتى ماتەريالداردىڭ دەنى ەلىمىز وڭىرلەرىنەن جيناقتالىپ, ونلاين رەسۋرستا ويۋ-ورنەكتەر بازاسى ءتۇزىلدى. بۇيىمداردىڭ, ويۋ-ورنەكتەردىڭ ايماقتىق بەلگىلەرى, جاسالۋ تەحنيكاسى مەن قولدانىلعان ماتەريالدار بازاسىن جيناۋدى كوپتەن بەرى جوسپارلاپ جۇرگەن ايجان ابدىماناپقىزى جادىندا ءداستۇرلى بۇيىمداردىڭ جاسالۋ ادىستەرى, تەحنيكاسى مەن قۇپيالارى ساقتالىپ قالعان شەبەرلەردىڭ ءبىلىمىن قولدان كەلگەنشە جازىپ الىپ, ساقتاپ قالۋ نەگىزگى ماقسات بولعانىن جەتكىزدى. اقتوبە, شىمكەنت, پاۆلودار, اقتاۋ, تاراز, قىزىلوردا, الماتى قالالارىن ارالاپ, وسى ءىسساپاردا ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن مۇراجايلارىنا زەرتتەۋلەر جاساي ءجۇرىپ, بىرەگەي تەحنولوگيا­لارمەن جۇمىس جاسايتىن شەبەرلەردىڭ شەبەرحاناسىنا بارىپ, بىرقاتار دەرەكتەرگە قول جەتكەن. وسىلايشا قازاقستان قولونەرشىلەر وداعىنىڭ www.crafts.kz سايتىنداعى ويۋلار بازاسى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرى مەن مۋزەيلەرىنەن جيناقتالعان اقپاراتتار نەگىزىندە تولىعىپ وتىر. جوبانىڭ العاشقى ءبولىمى نەگىزىنەن توقىما بۇيىمدارىندا قولدانىلاتىن ءداستۇرلى ويۋلاردى ماتەريالدىق ەمەس مۇرانىڭ بولشەگى رەتىندە قۇجاتتاۋعا ارنالدى. وسىعان وراي 60 شاقتى ويۋ-ورنەك تۇرلەرى تۇگەندەلىپ, سيپاتتاماسى, ادەبيەتتەر قورى, بيبليوگرافياسى جاسالدى. جوبانى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ورال, اتىراۋ, اقتاۋ قالالارىنا, امەريكا, قىتاي, وزبەكستانعا, سونداي-اق رەسەيگە بىرنەشە مارتە ساپارلاعان سالا جاناشىرلارىنىڭ بۇل ىسىنە بۇگىندە قولداۋ ءبىلدىرىپ جاتقاندار كوپ. وسىعان قاراپ ولار جوبانىڭ سۇرانىسقا يە ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ وتىر.

دەگەنمەن ايجان بەكقۇلوۆا اتاپ وتكەندەي, ءىسساپار بارىسىندا كوز جەتكەن بىرقاتار دەرەكتەر كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەدى. سەبەبى, قولونەر ۇلگىلەرىنىڭ كوپشىلىگى جو­يىلىپ كەتكەن. «رەسەي باسىلىمدارىنىڭ بىرىنەن رەسەي مۋزەيىنە اققۋ مامىعىنان تىگىلگەن قامقا توننىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىز تاراپىنان سىيعا تارتىلعاندىعى جايىندا اقپارات وقىپ قالعان ەدىم. مۇندا اققۋدىڭ قاناتى توننىڭ سىرتى جاعىنا قاراتىپ تىگىلگەن. بۇگىندە مۇنداي توننىڭ تىگىلۋ تەحنيكاسى مۇلدە ۇمىت قالدى. كۇدەرى وڭدەۋ, جۇقا تەرىگە ورنەك سالۋ تەحنيكالارى دا جادىدان شىعا باستاعان. كيىز باسۋ داستۇرىنەن دە الىستاپ بارامىز. قازاقتىڭ ءداستۇرلى كاسىبى ونىڭ ۇلتتىق كودى ەكەنىن قاپەرگە الىپ, سالاعا تۇبەگەيلى وزگەرىس جاسايتىن كەز كەلدى», دەپ قىنجىلىسىن ءبىلدىردى سالا جاناشىرى.

«قازاقتىڭ قولدانبالى ونەرى» قايتا شىقسا

ماماندار قازاق حالقىنىڭ ويۋ-ورنەكتەرىن جيناۋ, زەرتتەۋ, ولاردى سايتقا ورنالاستىرۋعا قاتىستى جوبا اياسىندا اكادەميك الكەي مارعۇلاننىڭ ءۇش تومدىق ەڭبەگىن نەگىزگە العان. اكادەميك ەڭبەكتەرىندەگى ويۋلاردىڭ قۇرىلىمى مەن ەرەكشەلىگى بۇگىنگى قولدانىستاعى ۇلتتىق ناقىشتاعى بۇيىمداردا قانشالىقتى دۇرىس قولدانىس تاۋىپ وتىرعاندىعى – اسا ءمان بەرەتىن ماسەلە. ايجان ابدىماناپ­قىزى اتاپ وتكەندەي, «قازاقتىڭ قولدان­بالى ونەرى» تۋرالى الكەي مارعۇلان­نىڭ ەڭبەگى كەز كەلگەن شەبەردىڭ, سۋرەتشى­نىڭ كىتاپ سورەسىندە تۇرۋى قاجەت. الاي­دا بۇل ەڭبەككە ەكىنىڭ-ءبىرىنىڭ قولى جەتە بەرمەيدى. بۇگىندە قولونەرشىلەرگە ءجون سىلتەيتىن مۇنداي بازالىق ەڭبەك جوق­تىڭ قاسى. شەبەرلەر ءۇشىن تاپتىرمايتىن ماتەريالدار وسى ەڭبەكتە جازىلعان. مۇندا وتە ۇلكەن ءيلليۋستراتيۆتى ماتەريال­دار قورى جيناقتالعان. قانداي دا ءبىر بۇيىمنىڭ ايماققا قاتىستى سىلتەمەلەرى, ويۋ-ورنەكتەردىڭ قىسقاشا سيپاتتاماسى بەرىلگەن. اكادەميك وكىنىشكە قاراي بۇل ەڭبەگىن تولىق اياقتاي الماي كەتتى. سەبەبى 3-تومىندا يلليۋستراتسيالار عانا قامتىلىپ, جازباشا دەرەكتەر كەلتىرىلمەي قالدى. وسى ورايدا اكادەميك جازعان قازاقستان تاريحىنىڭ 5 تومدىعى مەن اتالعان ەڭبەك قايتا جارىققا شىعىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر.

ونەر تۋىندىلارىنىڭ ساناۋلى كوللەكتسياسى

«ەلىمىزدە تولىققاندى قولدانبالى دەكوراتيۆتى ونەر مۇراجايى جوق. ولار بىرقاتار مۋزەيلەر جانىندا جەكەلەگەن ءبولىم رەتىندە عانا جۇمىس ىستەپ كەلەدى», دەيدى ايجان بەكقۇلوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق جانە ايماقتىق مۇراجايلاردىڭ نەگىزگى قورلارىندا ءداستۇرلى ونەردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرى بويىنشا ساناۋلى عانا كوللەكتسيا ساقتالعان. وكىنىشكە قاراي, بۇل بولىمدەر ءوزى قىزمەتىن تولىققاندى اتقارىپ وتىرعان جوق. مۋزەيلەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ ەكسپوزيتسيالىق زالدارى شاعىن. مۇنىمەن قوسا ماماندار, عىلىمي قىزمەتكەرلەر وتىراتىن زالدار جەتكىلىكسىز. بىرقاتار مۋزەيلەردە كورمە الاڭدارىنىڭ, ەكسپوزيتسيالاۋعا, ساقتاۋ­عا ورىننىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن ماتەريال­دىق ەمەس مۇرامىزدىڭ باسىم كوپشى­­لى­گى قويمالاردا جاتىر. كەزىندە قولونەر ورتالىعى رەتىندە قارقىندى دامىعان وڭىر­لەر ۇلتتىق داستۇردەن الشاقتاپ كەتكەن. سوندىقتان قولونەر دامىعان وڭىرلەر­گە مارتەبە بەرۋ قاجەت. ال بۇل ماسەلە قو­عامدىق ۇيىمدار ەمەس, مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىناتىن يگى ءىس. «دەگەنمەن مۋزەي قورلارىمەن تانىسا ءجۇرىپ, سول وڭىرگە عانا ءتان ايىرماشىلىقتاردى بايقاۋ­عا بولادى. مىسالى, پاۆلودار مۋزەيىنەن سيرەك كەزدەسەتىن, ورنەكتەرى ەش جەردە قايتالانبايتىن كەستەنى كورۋگە بولادى. كيىمدەردى, توسەك جابدىقتارىن كەس­تەلەۋ تەحنيكاسىنا دا ەرەكشە نازار اۋداردىق. كەستە ۇلگىلەرىنە قاراپ, بۇل ءبىردى-ەكىلى عانا ەمەس, وسى كەستە ءتۇرىنىڭ تولىق­قان­دى باعىتى بار ەكەنىنە كوز جەتكىزۋگە بو­لادى. قىزىلوردا مۋزەيىندە عاجايىپ تەحنيكامەن دايىندالعان باسقۇر بار. مەنىڭشە, بۇل – اقباسقۇر. نەگىزى باسقۇر تۇگىنىڭ قالىڭدىعى 40-50 سم بولىپ كەلسە, بىزدەر كورگەن اقباسقۇر وتە تىعىز ءارى 10-15 سم قالىڭدىقپەن توقىلعان. مۇ­نى قازاق قولدانبالى ونەر تۋىندىسى­نىڭ قايتالانباس ۇلگىسى دەۋگە نەگىز بار. ماڭعىستاۋعا ءتان كيىز باسۋ ونەرىنىڭ جەكەلەگەن ستيليستيكاسى تارتىمدى. بىردە كيىز باسۋدان ترەنينگ وتكىزۋ بارىسىندا اتىراۋ وبلىسىنىڭ ماقات اۋدانىندا جەرگى­لىكتى شەبەرلەردەن وسى وبلىستا كەزدەسە­تىن كيىز تۇرلەرىنىڭ سۋرەتىن جىبەرۋدى سۇرا­عان ەدىم. ولار جىبەرگەن فوتوماتەريالدار ىشىندە تىعىز, ويۋى قانىق ءارى جۋان جۇننەن باسىلعان, ويۋى تالدىرمادان ويىلعان كيىزدەر بار ەكەن», دەيدى ايجان ابدىماناپقىزى. وسى ساپار بارىسى­نان ءمالىم بولعانداي, تارازدا كەزدەسەتىن قىش بۇيىمداردىڭ ەرەكشە تۇرلەرى دالا وركەنيەتى جادىگەرلەرىن تەرەڭىرەك زەرتتەۋ قاجەتتىگىنە مەڭزەپ تۇرعانداي. مۇنداي قىش بۇيىمداردى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندەگى بىرقاتار مۋزەيلەردەن دە كەزدەستىرۋگە بولادى.

شەتەلدەگى جادىگەرلەر دە زەرتتەلۋى كەرەك

بۇگىندە الەم مۋزەيلەرىندە تۇرعان كوشپەلىلەر وركەنيەتىنىڭ جادىگەرلەرىن قايتا سيپاتتاۋ, عىلىمي اينالىمعا ەن­گىزۋ ءىسى ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن قازاق عالىمدارى الەم مۋزەيلەرى­نىڭ كوللەكتسياسىن زەرتتەۋمەن تۇپكى­لىك­تى اينالىسقان جوق. ەندىگى كەزەكتە بەل­گىلى ءبىر عالىمدار توبى بەلسەندىلىك تانىتپاسا, وسىناۋ بايلىعىمىزدى جوعال­تىپ الاتىنىمىز انىق. بۇل باعىتتا وزبەك­ستان ۇكىمەتى ارنايى باعدارلاما قابىل­داپ, شەتەلدەردەگى قايتالانباس, باعا جەتپەس تۋىندىلاردى جيناستىرىپ, ارنايى كاتالوگتەر شىعارىپ جاتىر. ال بىزدە كە­­­رىسىنشە وقۋ ورىندارىندا قولدان­با­لى ونەرگە قاتىستى اقپاراتتار ازايىپ ­كەتكەن. كەيىنگى جىلدارى كوركەمونەر­مەن بايلانىستى جوعارى وقۋ ورىندارىن­دا ديزاين ماماندىعىنىڭ اشىلۋى نەگىز­گى ماماندىقتاردى اتاۋىمەن قاتار بولمىسىن دا قولدانىستان ىسىرىپ تاستادى. جاستارعا دەكوراتيۆتى قولدانبالى ونەردىڭ ءمانىن, اعاش وڭدەۋ دەگەندى تۇسىنگەن­نەن گورى «ديزاين» ۇعىمى جاقىن بولىپ كەتتى. «ەگەر بۇل جاعىمسىز ءۇردىس جالعاسىن تابا بەرەتىن بولسا, ءبىراز جىلدان كەيىن شەبەرلەرىمىزدى دە جوعالتىپ الاتىنىمىز انىق. ول ءۇشىن مەكتەپتەردە, تەحنيكا­لىق وقۋ ورىندارىندا ارنايى ينكۋباتورلار ءىسىن جانداندىرۋ قاجەت. جادىگەرلەر سورەلەردە تۇرۋ ءۇشىن مۋزەيلەر اشۋ كەرەك», دەيدى ايجان ابدىماناپقىزى. وسى ورايدا قىتاي ساپارىنان بىرەر مىسال كەلتىرگەن ول Dongyang, Hangzhou قالالارىنداعى كىرسە شىققىسىز, ينتەراكتيۆتى, ەڭسەسى بيىك, الاڭدارى ۇلكەن مۋزەيلەردىڭ ەرەكشەلىگىن العا تارتتى. Hangzhou-دا شاي مۋزەيى, Dongyang-تا اعاش وڭدەۋ مۋزەيى وزىندىك ناقىشىمەن باۋرايدى. مۇندا ءاربىر شەبەر ءوز ونەرىن كورسەتىپ, كەلۋشىلەردى شەبەرلىگىمەن ءتانتى ەتەدى ەكەن. وسى ورايدا اسپان استى ەلىنىڭ قولونەردى باعالاۋ ىسىنەن ۇلگى الاتىن تۇستارى بار ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن دەلەگاتسيا مۇشەلەرى قازاق شەبەرلەرىنىڭ دە الەمدىك باسەكەدە ءباسى جوعارى ەكەنىن ماقتان ەتەدى. قىتاي ەلىندە ولاردىڭ قولىنان شىققان بۇيىمدار جوعارى باعالانىپ, وسى ساپار بارىسىندا كەستە تىگەتىن شەبەر قۇلجاي حۇسمان مەن زەرگەر سەرىك رىسبەكوۆكە «ازيا-تىنىق مۇxيت ايماعىنىڭ ايتۋلى شەبەرى» اتاعى بۇيىرىپتى.

قولونەرشىلەر ەلەكتروندىق  نارىقتى يگەرەدى

ەلىمىزدەگى شەبەرلەر ءىسى وداق تاراپىنان تۇراقتى ناسيحاتتالىپ كەلەدى. وعان دالەل رەتىندە بىرقاتار جوبالار جايىندا ايتىپ وتكەندى ءجون كوردىك. بيىل جازدا ۆاشينگتوندا وتكەن حالىقارالىق فەستيۆالگە قاتىسىپ قايتقان قازاق شەبەرلەرى ء«تاڭىر الەمى» پاۆيلونىندا ءوز تۋىندىلارىن تانىستىردى. بەس كۇن بويى كەستە تىگۋ, كيىز باسۋ اعاش وڭدەۋدەن شەبەرلىك ساعاتتارىن وتكىزىپ, قوبىز, دومبىرادا ويناپ, ينتەراكتيۆتى كورىنىستەر قويدى. ا.بەكقۇلوۆا, اقتاۋلىق شەبەر ايجان جاعاداي جانە باسقالار حالىقارالىق نارىقتا ءوز ونىمدەرىن تانىستىردى. ايجان بەكقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, فەستيۆالدەر شەبەرلەر ءۇشىن ءوز ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, الەمدىك ترەندتەرمەن تانىسۋعا, وزدەرىن شەبەر رەتىندە تانىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كاسىبي الاڭعا اينالىپ كەلەدى. وسى تۇستا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ تاراز قالاسىندا جانە بيىل الماتىدا كيىز باسۋدان وتكەن حالىقارالىق فەستيۆالگە مۇرىندىق بولعانىن ايتا كەتكەن ابزال. ال ەتنومادەني تاريحىمىزدىڭ ورتالىعى سانالعان تاراز قالاسى جۇننەن جاسالعان ونىمدەر جانە كيىز باسۋدان «حالىقارالىق قولونەرشىلەر قالاسى» مارتەبەسىنە يەلەنگەن. سوڭعى كەزدە تۇركىستان وبلىسىندا رەسپۋبليكاعا مۋزەيىمەن تانىلعان ءشاۋىلدىر كەستە تىگۋ مەن زەرگەرلىكتەن حالىقارالىق فەستيۆال وتكىزۋدى تۇراقتى قولعا الىپ كەلەدى. مۇنىمەن قوسا رەسپۋبليكا وڭىرلەرىندە ترەنينگتەر وتكىزۋ داستۇرگە اينالعان. وداق مۇشەلەرى, سونداي-اق ايماقتارداعى شەبەرلەر «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ قولونەرشىلەردى جاڭا كاسىپكە باۋلىپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ وتىرادى. اقتاۋدا كونەكوز شەبەرلەردىڭ ءبىرى اۋەس ساعىناەۆا كيىز باسۋ, قىش بۇيىمدار جاساۋ كاسىبىنە باۋلۋ بويىنشا شەبەرلىك ساعاتتارىن وتكىزىپ كەلەدى.

سونىمەن قاتار قازاقستان قولونەر­شىلەر وداعى باستاماسىمەن شۆەيتساريا­نىڭ يتس كومپانياسى ەكى جىل قاتارى­نان ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعىنا شىعۋعا قولداۋ كورسەتسە, بريتاندىق كومپانيا ىشكى, سىرتقى نارىققا شىعارۋ ءۇشىن پرەزەنتاتسيالاردىڭ تولىققاندى سەريا­­سىن جاسادى. سونىمەن بىرگە دۋبايدا وتكەن «Ready4Trade ورتالىق ازيا» جوباسى وسى باعىتتا جاسالعان ءىس-شارالاردىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلى. وندا ورتالىق ازيا­داعى ەلەكتروندى كوممەرتسيانى دامىتۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ, وتاندىق قول­ونەر­شىلەردىڭ NOVICA حابىنا قوسىلۋ مۇم­كىندىكتەرى قاراستىرىلعان بولاتىن. بۇل قازاقستان شەبەرلەرىنىڭ حالىقارالىق ساۋدا كەڭىستىگىنە شىعۋىمەن قاتار, ساۋدا الاڭدارىن كەڭەيتۋگە, ورتالىق ازياداعى ينكليۋزيۆتى ەكونوميكانى دامىتۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىنى ءسوزسىز.

الماتى