ق. ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن سۋ جاڭا ەڭبەكتىڭ تانىستىرىلىمىنا اۆتوردىڭ ءوزى قاتىستى. ءىس-شاراعا كەلگەن عالىمدار مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى, سونداي-اق, ورازاق اعانىڭ قايراتكەرلىك جولىن ۇلگى تۇتاتىن تالاپكەر جاستار اۆتورعا كوكەيدەگى ساۋالدارىن قويىپ, جىلى جۇزدەسۋ رۋحاني سىرلاسۋ كەشىنە ۇلاستى.
ء«ار ادامنىڭ عۇمىرى – ءبىر كىتاپ. توقسان اسىپ تاعىلىمدى عۇمىر كەشتىم بە, تاۋقىمەتتى عۇمىر كەشتىم بە, ونىڭ باعاسىن كىتاپتى وقىعان سانالى وقىرمان بەرە جاتار. وسى جاسقا دەيىن قازاق عىلىمىنا توم-توم كىتاپتار قوستىم. ەڭبەكتەرىمدى ەل تانىپ, مۇحيت اسىپ, شەتەلدىڭ جاستارىنا دا پايداسى ءتيىپ جاتىر. اراسىندا وت قۇشىپ, ورتەنگەنى دە بار. بىراق ءومىردىڭ ەشقانداي قالتارىس-بۇلتارىسى مەنى سىندىرا العان جوق. سوندىقتان دا العاش رەت بار عۇمىرىمدى قاعاز بەتىنە ءتۇسىرىپ ۇسىنىپ وتىرمىن», دەگەن اۆتور كەزەكتى كىتاپتا ءوز ءومىر جولىن سۋرەتتەگەن.
قازاق ەتنوسىنىڭ قاڭقا سۇيەكتەرىنە جارتى عاسىر بويى كەشەندى ءھام سالىستىرمالى زەرتتەۋ جۇرگىزە وتىرىپ, سول ارقىلى ادامنىڭ قان جۇيەسى, ءتىس مورفولوگياسى, ماي بۇرمەسى, ءتىپتى تەرى بەدەرىنە دەيىن انىقتاۋعا بولاتىنىن العا تارتىپ, قازاق حالقى وسى ولكەنى 50 عاسىر بويى مەكەن ەتكەندىگىن عىلىمي تۇرعىدان دالەلدەگەن عالىمنىڭ بۇعان دەيىن شىققان توم-توم كىتاپتارىنا عىلىمي ىزدەنىستەرى مەن زەرتتەۋلەرى ارقاۋ بولعان. ال سۋ جاڭا ەڭبەكتىڭ ەرەكشەلىگى سول – اۆتور ءوزىنىڭ تۇلعالىق قالىپتاسۋ جولىن, جان بالاسىنا اشپاعان سىرلارىن, كوڭىلدەگى الاڭىن وقىرمانعا جايىپ سالادى.
«توقسان جاساعان جۇرەكتىڭ اۋىر تراگەدياسى – اناسىز وسكەنىم. جارتىلاي جەتىم بوپ ءومىر سۇرۋىمە سەبەپ – قازاققا اۋىر ازاپ سىيلاعان 1931–1933 جىلدارداعى زۇلماتتى اشتىق ەدى. سوندىقتان مەن انامدى ولتىرگەن جۇيەگە ىشتەي قارسى بولىپ, ەشقاشان كوممۋنيستىك پارتياعا مۇشە بولعان جوقپىن. دۇنيە ديدارىن اشقان ساتتەن باستاپ توقساننان اسقان جاسىما دەيىن اق ءجۇزىن ءبىر كورسەم دەپ ارمان قىلاتىن انام كەڭەس وكىمەتى تۇسىنداعى كەرتارتپا كەزەڭنىڭ قۇربانى بولدى. مەنىڭ اناممەن بىرگە سول جىلدارى ءتورت ميلليون قازاق اشتان قىرىلدى. قولدان جاسالعان زۇلمات تاعدىرىمىزعا, تۇتاس حالىقتىڭ ونە بويىنا قاندى ءىز قالدىردى. باستان وتكەرگەن گەنوتسيدتىڭ سالدارىن بۇگىنگە دەيىن تارتىپ كەلەمىز. يمپەرشىل كوزقاراسپەن ءوزىنىڭ سارا جولى, تەرەڭ تاريحى بار ءبۇتىن ءبىر ۇلتتى جويۋدى ماقسات تۇتقانداردىڭ وزبىرلىعى تاعدىرىمىزدى تاس-تالقان ەتتى. بىراق قازاق حالقى ولىسپەي بەرىسپەدى. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزىپ, بار بايلىعىن, مۇراسىن وزىنە قايتاردى. ءبىز دە جاس كۇنىمىزدە ارمان ەتكەن ازاتتىققا امان جەتىپ, ۇلتىمىزدىڭ تاريحىن تۇگەندەپ, سانالى ۇرپاققا اتا-تەگىمىزدىڭ وسى قاستەرلى توپىراققا ەلۋ عاسىر بويى يەلىك ەتىپ كەلە جاتقانىن عىلىمي تۇرعىدا دالەلدەدىك. بار عۇمىرىمىزدى وسى جولدا سارپ ەتتىك», دەپ تولعانادى اۆتور كىتاپتىڭ العىسوزىندە.
«اشارشىلىقتان امان قالعان بالا», ء«مايىتحانادان باستالعان مانساپ», «قۋعىنداعى عالىم», «عىلىم ساحناسىنىڭ سىرتىندا», «تاۋەلسىزدىككە جەتكەن عالىم», «تىرەگىم بولعان وتباسىم» دەپ اتالعان التى بولىمنەن تۇراتىن كىتاپتا الكەي مارعۇلان, قانىش ساتباەۆ باستاعان حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار ۇلدارى تۋرالى جارقىن ەستەلىكتەر, اۆتوردىڭ كۇيىنىشى مەن ءسۇيىنىشىن سۋرەتتەگەن مولتەك سىرلار وقىرماندى تەرەڭ ويعا جەتەلەيدى. اۋىلدان الماتىعا اتتانعان ءسات, انتروپولوگياعا جاسالعان العاشقى قادامدار دا بايىپتى باياندالعان.
