كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر تاپ بولعان ماسەلە اۋىلدىق اۋماقتاردا ورنالاسقان جەرلەرگە قاتىستى. نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ولار پايدالاناتىن جەر ءۇشىن سالىقتى ميلليونداپ تولەۋگە ءماجبۇر. مىسالى, بۇعان دەيىن اقسۋ قالاسىنىڭ ءمامايىت وماروۆ اۋىلدىق وكرۋگىندە شارۋا قوجالىعى اۋدانى 2 079 گەكتار بولاتىن ءتورت جەر ۋچاسكەسىنە 28 مىڭ تەڭگە سالىق تولەپ كەلسە, بۇگىندە وعان 17 ملن تەڭگە سالىق سالىنعان. ال ەۆگەنەۆكا اۋىلدىق وكرۋگىندە ءتورت شارۋاشىلىق جەر ۋچاسكەسى ءۇشىن 69 مىڭ تەڭگە تولەسە, بۇگىندە ول 13 ملن تەڭگەگە ءوسىپ شىعا كەلدى.
وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى ەرقانات ابەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەگە بازالىق سالىق مولشەرلەمەسىنىڭ وزگەرۋى سەبەپ بولعان. 2012-2019 جىلدار ارالىعىندا پاۆلودار وبلىسىنىڭ اۋماعىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنىڭ بىرلەسكەن قاۋلىسىمەن, وكىلدى ورگانداردىڭ شەشىمىمەن 58 اۋىلدىق ەلدى مەكەن جويىلدى. ولاردىڭ وبلىس بويىنشا تاراتىلۋىنا بايلانىستى كەيبىر كەلەشەگى جوق اۋىلدار جاقىن ماڭداعى اۋماقتارعا قوسىلدى. ال شارۋا جانە فەرمەرلىك قوجالىقتارعا تيەسىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر ەلدى مەكەندەردىڭ جەرلەرى ساناتىنا جاتقىزىلعان. بۇل جاعداي جەر سالىعى سوماسىنىڭ ەسەلەپ وسۋىنە اكەلگەن. سەبەبى سالىقتى ەسەپتەۋ بۇرىنعىداي گەكتارىنا ەمەس, ءار شارشى مەترىنە بەلگىلەنەدى. ياعني ءبىر گەكتارعا – 10 مىڭ شارشى مەترگە بۇرىن شارۋالار 50 مىڭ تەڭگە تولەسە, قازىر 10-15 ملن تەڭگە تولەپ وتىر.
وڭىرلىك جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى نۇرجان مۇقانوۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, 2018 جىلى سالىق كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلگەندە ونداعى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە بونيتەت بالى بويىنشا, ياعني ءار گەكتار باسىنا سالىقتى ەسەپتەۋگە كومەكتەسەتىن باپ الىنىپ تاستالىپتى. ەگەر شارۋاشىلىقتار پايدالانىلاتىن جەرلەر ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماعىنا كىرىپ تۇرسا, ولار بۇل سالىقتى ءار شارشى مەترگە تولەۋى كەرەك. ول تۋرالى زاڭدا ايقىن جازىلعان.
– اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر سالىق كودەكسىنە سايكەس ارنايى سالىق رەجىمىن قولدانا الادى. ياعني ولار ارنايى سالىق رەجىمىن وزگەرتۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگانعا ء(وز اۋدانى نەمەسە قالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر باسقارماسىنا) جۇگىنۋگە قۇقىلى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن جەڭىلدىك تۋدىرۋى كەرەك. ەگەر سۋبەكتىلەر ارنايى سالىق رەجىمىن قولداناتىن بولسا, ولارعا سالىقتىڭ وزگە تۇرلەرى, ياعني كولىك, قورشاعان ورتا ەميسسياسى, جەر سالىعى جانە باسقا تولەمدەر قولدانىلمايدى, – دەپ ءتۇسىندىردى ن.مۇقانوۆ.
باسقارما وكىلى بۇرىن جويىلعان نەمەسە وزگە اۋىلدىق اۋماقتارمەن بىرىكتىرىلگەن اۋىلداردىڭ شەكاراسىنان تىس جەرلەردى عانا شارۋاشىلىق ەسەبىنە بەلگىلەگەن دۇرىس دەيدى. ەلدى مەكەننەن تىس جەرلەردە ورنالاسقان اۋماقتار اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى ساناتقا جاتادى. بۇل جەرلەر جەر قورى بولىپ ەسەپتەلەتىندىكتەن, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى ءارى بازالىق سالىق تۇرعىسىنان ءتيىمدى. سالىق كودەكسىندەگى بۇرىنعى نورمانى قايتارۋ دا وزەكتى. بۇرىنعى نورمادا كاسىپكەرلەردىڭ ەلدى مەكەندەردەگى جەرلەر بويىنشا سالىقتىق تولەمى بونيتەت بالىمەن ەسەپتەلەتىن. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلدەرى ەڭ دۇرىس جانە اقىلعا قونىمدى جول – شارۋاشىلىقتاردىڭ شەكاراسىن وزگەرتۋ دەپ ەسەپتەيدى. ول ءۇشىن جويىلعان اۋىلدار مەن جەرلەردى ءبىر ساناتتان ەكىنشى ساناتقا اۋىستىرۋ قاجەت. ال وزگەرىس الگوريتمىن اتقارۋشى ورگاندار جىلدام مەڭگەرىپ, جوبالارىن ازىرلەۋگە ءتيىس.
شارۋالاردىڭ شاعىمىنا قۇلاق تۇرگەن اقسۋ قالاسىنىڭ پروكۋرورى قانات اتىعاەۆ بارلىق قۇزىرەتتى ورگان اتالعان ماڭىزدى ماسەلەگە بايلانىستى سالماقتى شەشىم قابىلداۋى قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
پاۆلودار وبلىسى,
اقسۋ اۋىلدىق ايماعى
