بۇل جونىندە قوناەۆ قالاسىندا «Amanat» پارتياسى جانىنداعى وبلىستىق پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسىنىڭ جانە ەكولوگيالىق ماسەلەلەر جونىندەگى كەڭەستىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا ايتىلدى. القالى جيىنعا قاتىسقان تاريحشىلار, ەكولوگتەر, قوعام بەلسەندىلەرى مەن مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرى ءوڭىردىڭ تاريحي-مادەني جانە تابيعي مۇراسىن ساقتاۋ, قورعاۋ شارالارى جايىندا وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. اسىرەسە جامبىل اۋدانىنداعى «اققاينار» پەتروگليفتەر كەشەنىنىڭ جانە ىلە وزەنىنىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان «تاڭبالى تاس» شاتقالىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى بۇگىنگى كۇننىڭ وتكىر دە وزەكتى ماسەلەسىنە اينالعانى قىزۋ تالقىعا ءتۇستى.
جيىندى اشقان «Amanat» پارتياسى الماتى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى قۋات بايعوجاەۆ «تاڭبالى» قورىعىندا 10 مىڭنان استام پەتروگليف ورنالاسقانىن, ال «اققاينار» كەشەنىندە ەجەلگى داۋىردە تاسقا قاشالعان 5 مىڭعا جۋىق تاڭبا تابىلعانىن اتاپ ءوتتى. الايدا «اققاينار» كەشەنى وسى كۇنگە دەيىن مەملەكەت قورعاۋىنداعى نىساندار قاتارىنا ەنبەگەن. سوندىقتان تاريحي مۇرانىڭ جويىلىپ كەتۋ قاۋپى بار ەكەنىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. وڭىردەگى بىرقاتار پەتروگليف تەك شالعايدا ورنالاسقاندىقتان عانا بۇگىنگە دەيىن ب ۇلىنبەي جەتىپ وتىرعانىن اتاپ ايتتى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا ەل مەن جەرگە دەگەن جاناشىرلىق – «ادال ازامات» تۇلعاسىنىڭ ەڭ اسىل قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى. الماتى وبلىسى – پەتروگليفتەرگە باي ءوڭىر. ونىڭ 10 مىڭى «تاڭبالى» قورىعىندا ورنالاسقان. تاريحتان سىر شەرتەتىن قۇندى مۇرا, وكىنىشكە قاراي, ۆانداليزم مەن قوقىس الاڭىنا اينالىپ بارادى. جارتاستارعا الدەكىمدەر اتى-ءجونىن, وعاش ويلارىن جازىپ ءجۇر. ءبىز – اماناتتىقتار «اققاينار» كەشەنىن تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارى تىزىمىنە ەنگىزۋدى تالاپ ەتەمىز», دەدى ق.بايعودجاەۆ.
ەجەلگى ونەر تۋىندىلارىنىڭ تاعدىرىنا قوعام بەلسەندىلەرى دە الاڭداپ وتىر. «وحوتنيكي زا پەتروگليفامي» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى ولگا گۋميروۆا «اققاينار» كەشەنىندەگى تاسقا قاشالعان تاڭبالاردىڭ باسىم بولىگى ۆانداليزم ارەكەتىنە ۇشىراعانىن بايان ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, تاڭبالاردىڭ باسىم بولىگى جازۋ, بوياۋ, تسەمەنت, گۋدرون جانە وزگە دە قوسپالار كەسىرىنەن زاقىمدالعان. كيەلى ورىننىڭ ەڭ كوپ زاقىمدانعان تۇسى – ورتالىق بولىگى. وندا ۇزاق جىل اسكەري دالالىق لاگەر ورنالاسقان. سول سەبەپتى, باي مۇرانىڭ ب ۇلىنۋىنە ساربازداردىڭ دا زيان كەلتىرگەنى جاسىرىن ەمەس. بارلىق عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىسى اياقتالعانعا دەيىن جارتاس جازىعىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە ونداعى جازۋلاردى ءوشىرۋ بويىنشا شارا قابىلداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ايتتى.
جيىندا ءسوز العان ماتىبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى تەمىرحان مۇكەەۆ تاريحي ەسكەرتكىشتەردى اۋىلدىق اكىمدىك قورعاي المايتىنىنا جانە تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن ازىرلەۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى.
«مادەني مۇرانى قورعايتىن ەشقانداي مۇمكىندىگىمىز جوق. ىرگەسىندە اسكەري پوليگون ورنالاسقاندىقتان, ساربازدار تاڭبالى تاستاردى بوياپ, جازۋ جازىپ كەتەدى. ونى حيميالىق ەرىتكىشتەرمەن دە, اتسەتونمەن دە ءسۇرتىپ كوردىك. جازۋلار وشپەي قويدى. قولىمىزدان كەلەر شارا – تەك سەنبىلىك ۇيىمداستىرۋ. وسى ماسەلە بويىنشا قىركۇيەك ايىندا وبلىستىق تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ جونىندەگى ورتالىققا حات جولداعان ەدىم. ودان بەرى ەكى اي ۋاقىت ءوتتى. ءالى كۇنگە جاۋاپ جوق. اۋىل اكىمدىگىندە ەلىمىزدىڭ قۇندى مادەني مۇراسىن ءوز بەتىنشە قورعايتىنداي مۇمكىندىك جوق», دەدى اۋىل اكىمى.
ايماقتا ۆانداليزم ارەكەتىنىڭ ەتەك جايۋىنا سەبەپ بولىپ وتىرعان جايتتاردىڭ ءبىرى – سالاارالىق ءىس-قيمىلدىڭ السىزدىگى ەكەندىگى سىنعا الىندى.
«وبلىستىق تۋريزم, مادەنيەت باسقارماسى, وڭىرلىك ەكولوگيا دەپارتامەنتى جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءارتۇرلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. ال ىشكى ىستەر ورگاندارى بولسا, ۇلتتىق بايلىعىمىزدى قورعاۋ ماسەلەسىنە قاتىستى بەلسەندى شارا قابىلدامايدى. سونىمەن قاتار ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جوسپارلارىندا ۆانداليزمگە قارسى كۇرەس بويىنشا ناقتى ءىس-شارالار كوزدەلمەگەن. بۇل دا ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ۆەدومستۆولار اراسىندا ءتيىستى ءوزارا ءىس-قيمىلدى جولعا قويۋ, ەسكەرتكىشتەردى ۆاندالداردان قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت», دەدى فيليال توراعاسى.
پارتيا جانىنداعى وبلىستىق پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى امانكەلدى سەمباەۆ پەتروگليفتەر شوعىرىن قالايدا ساقتاپ قالۋ – باستى مىندەت ەكەنىن, وسى ورايدا «اققاينار» كەشەنىن مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارى تىزىمىنە ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ايتا كەلىپ, نىسان الداعى ۋاقىتتا پارتيانىڭ ءجىتى باقىلاۋىندا بولاتىندىعىن ءمالىم ەتتى.
جيىن سوڭىندا كوميسسيا مۇشەلەرى ۋاكىلەتتى ورگاندارعا بىرقاتار ۇسىنىس ءبىلدىردى. اتاپ ايتقاندا, «تاڭبالى تاس» تاريحي-مادەني نىساندارى مەن «اققاينار» كەشەنىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋعا الۋ, ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى جولعا قويۋ جانە اباتتاندىرۋ, ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ ارقىلى ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ ءۇشىن بارلىق شارانى قابىلداۋ, ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ كۇشىمەن جەرگىلىكتى جەردى پاترۋلدەۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇعان قوسا, وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنا جىل سوڭىنا دەيىن «اققاينار» شاتقالىن تاريحي-مادەني نىساندار تىزىمىنە ەنگىزۋدى تاپسىردى.
ەسكە سالار بولساق, بۇعان دەيىن پارتيالىقتار ۇلتتىق بايلىعىمىزدى قورعاۋ اكتسياسى اياسىندا «تاڭبالى تاس» شاتقالىنا باردى. اماناتتىقتار سەنبىلىك وتكىزىپ, 100 قاپقا جۋىق قوقىس جينادى. الداعى كۇندەرى پارتيالىقتار جانە «جاستار رۋحى» جاستار قاناتىنىڭ بەلسەندىلەرى سەنبىلىكتى «اققاينار» كەشەنىندە وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ولار تاستاعى تاڭبالاردى ۆاندالدار جازىپ كەتكەن ءتۇرلى جازۋلاردان تازارتپاق.
الماتى وبلىسى
