ەل دامۋى عىلىممەن بايلانىستى
عىلىم – ەل ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ ەڭ ماڭىزدى ىرگەتاسى. كەز كەلگەن سالانىڭ دامۋى ءۇشىن جاڭا ءبىلىم قاجەت-اق, ال جاڭا ءبىلىم عىلىمنىڭ جاڭا ءونىم بۇلاعىنان باستاۋ الاتىنى انىق. سوندىقتان دا عىلىم سالاسىنىڭ قىزمەتى جەمقورلىق تاۋەكەلىنە ۇشىراماۋى بارىنەن دە ماڭىزدى.
ەگەر عىلىمي تۇلعا ءوزىنىڭ جەكە الەۋمەتتىك دارەجەسىن جانە ماتەريالدىق ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى مەن مالىمەتتەرىن مۇددەمەن «تاڭداپ» نەمەسە «بەيىمدەپ» ۇسىنۋدى قولدانسا, وندا عىلىمي وبەكتيۆتىلىك جوعالادى. مۇنى اسا قاۋىپتى سالدارى بار جەمقورلىق دەپ اتاۋىمىز كەرەك. وسى ارادا تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, عىلىم كوبىنەسە گرانتتىق/ينۆەستيتسيالىق قارجىلاندىرۋعا سۇيەنىپ جۇمىس ىستەيدى. ال ونى جەڭىپ الۋدا دا بارماق باستى, كوز قىستى ماسەلەلەر جوق دەي الماساق كەرەك.
قارجى تاپشىلىعى دا – عىلىمي جۇمىستاردىڭ «اجىراماس سەرىگى». ويتكەنى عىلىمي جۇمىستاردىڭ شىعىندارىن قۇرايتىن باپتارىنىڭ مولشەرى دە, ولارعا قاتىستى جوسپارلاۋ/ەسەپ بەرۋ ۇدەرىستەرى دە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە رەتتەلمەگەن. بۇعان قوسا, تيىمدىلىگى كۇماندى نەمەسە مۇلدەم جوق دەۋگە بولاتىن عىلىمي ەڭبەكتەر تۋرالى اڭگىمە قوزعاماي-اق, قوعام/وندىرىس ءۇشىن قۇندىلىعى جوعارى عىلىمي ەڭبەكتەرگە «اقىسىز» رەتسەنزيا جازۋدىڭ, سونداي-اق ولاردى عىلىمي جۋرنالداردا «اقىسىز» جاريالاۋدىڭ زاڭدى تەتىكتەرىن (ارينە, تاۋەلسىز قارجىلاندىرۋ كوزدەرى ارقىلى) قاراستىرۋ كۇن تارتىبىنە شىعارىلۋعا ءتيىس دەپ بىلەمىز. ال اتالعان ماسەلەلەر وڭ شەشىمىن تابار بولسا, جۇمىستىڭ دا دوڭگەلەنە باستايتىنى ايدان انىق.
سونىمەن مەملەكەتتىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتەتىن عالىمدار ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ەندەشە, بۇگىن عىلىم سالاسىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بولدىرماۋدىڭ جولدارىن پىسىقتاپ جۇزەگە اسىرۋدىڭ كەزەگى دە كەلدى. ايتپەسە, ەل شارۋاشىلىعى ەرىكسىز تۇرالاپ, عىلىمي-تەحنيكالىق ۇدەرىس كوشىنىڭ سوڭىنان ىلەسە الماۋ قاۋپى وتە جوعارى.
ءمۇتالاپ ءابساتتاروۆ
استانا
كىتاپ – ءبىلىم بۇلاعى
مەن – وقۋشىلارىما بار بىلگەنىمدى ۇيرەتىپ كەلە جاتقان مۇعالىممىن. جەرگىلىكتى اقىن-جازۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋعا كۇش سالىپ جۇرەمىن. بىردە اقتوبە تەلەارناسىنىڭ ءتۇسىرىلىم توبىن شاقىرىپ, س.بايىشەۆ اتىنداعى كىتاپحانادا كەش وتكىزدىم. بۇل ءىس-شارا وقۋشىلاردىڭ ەسىندە ۇزاق ساقتالاتىنداي دەڭگەيدە ءوتتى. وسى ارادا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ سويلەۋ قابىلەتى ارتىپ, ءوز ويىن ەركىن تۇسىندىرە الاتىنىنا كوز جەتكىزدىم. مەكتەپتە وقۋشىلارمەن جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ بايقاعانىم, ولاردى ادەبيەتتى سۇيۋگە, سويلەي بىلۋگە, ءوز ويىن جەتكىزە الۋعا باۋلۋعا كوڭىل بولىنگەنى ءجون ەكەن.
وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن 11 سىنىپ وقۋشىلارىمەن ءا.كەكىلباەۆتىڭ «ۇركەر» رومانى بويىنشا ادەبي كەش وتكىزىپ, سول جولى وقۋشىلاردىڭ ءسوز ساپتاۋى, ءوزىن ۇستاۋى, شىعارمانى تولىق مەڭگەرگەنى كورەرمەن قاۋىمدى ەرەكشە تولعاندىرعان-تىن. «دەرەك جيناپ, ەسكە الامىن حان بابامدى» دەگەن تاقىرىپتا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارا ابىلقايىر حاننىڭ تاعدىرىنا ارنالسا, «تاۋەلسىزدىك – ءتاۋ ەتەر جالعىز كيەم» دەگەن كەشكە كوپتەگەن قوناق قاتىسىپ, وقۋشىلاردىڭ تالابىنا ءدان ريزا بولعان ەدى.
مىنە, بالالاردىڭ ادەبيەتكە دەگەن قۇشتارلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان وسى تاقىلەتتەس جۇمىستار بارشىلىق. وسىلايشا, وقۋشىلاردى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان كەزدەن باستاپ ادەبيەتتى سۇيۋگە باۋلىعان ابزال. وكىنىشكە قاراي, اقتوبە قالاسىندا بالالار كىتاپحاناسى جەتكىلىكسىز. وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسىنا جولىعىپ, بۇگىنگىدەي ۇلكەن-كىشى ۇيالى تەلەفوننان باس المايتىن شاقتا بالالار كىتاپحاناسى كىتاپ وقۋعا قۇشتارلىقتى ارتتىراتىنىن, بۇل جونىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى دا بار ەكەنىن كولدەنەڭ تارتتىم.
قالادا جارىسا تۇرعىن ۇيلەر سالىنعانىمەن, ساۋلەتتى كىتاپحانا جوقتىڭ قاسى ەكەنىنىڭ ءوزى كىتاپقا دەگەن نەمقۇرايدى كوزقاراستىڭ سالدارى عوي دەپ ويلايمىن. وسى ورايدا «كىتاپ – ءبىلىم بۇلاعى» دەگەن ءتامسىلدى ەستەن شىعارماساق ەكەن دەگىم كەلەدى.
قۇرالاي ەسقۇلوۆا,
ارداگەر ۇستاز
اقتوبە
كەيۋانانىڭ عۇمىرباياندىق كىتابى
كيەلى تۇركىستان وڭىرىندە بۇل جاندى بىلمەيتىن ادام كەمدە-كەم. بۇكىل عۇمىرى ونەگەگە تولى زويا بەكتاەۆا انامىز بۇل كۇندەرى توقساننىڭ تورىنە شىقسا دا, ءالى تىڭ, ساناسى سەرگەك. وتكەن ءومىرىن ءجيى ەسكە الىپ, بۇگىنىنە شۇكىرشىلىك ەتىپ وتىرادى.
ول قاراپايىم دا ماعىنالى عۇمىر كەشىپ كەلەدى. قاتارداعى مۇعالىمدىكتەن مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, ديرەكتورى, حالىق دەپۋتاتتارى اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىنە دەيىن كوتەرىلىپ, جەمىستى جۇمىس ىستەپ, ارتىندا عيبراتتى ءىز قالدىردى.
زويا مۇسىلمانقۇلقىزى الىس اۋىلدا ومىرگە كەلدى. سوعان قاراماستان, ورتا مەكتەپتى التىن مەدالمەن ءبىتىردى. قۇجاتتارى ماسكەۋدەگى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتكە جولدانىپ, «وقۋعا ءتۇستىڭ» دەگەن ءسۇيىنشى حابار دا كەلدى. الايدا ۋنيۆەرسيتەتتە جاتاقحانا از ەكەن. اۋىلدىڭ قالتاسى جۇقا بالاسى سوناۋ قيىرداعى استانادا جاتاقحاناسىز قالاي وقىسىن؟ وسىنى ويلاي كەلە, قۇجاتتارىن ماسكەۋدەن قايتارىپ الىپ, الماتىعا جولعا شىقتى. اڭگىمەلەسۋدىڭ قورىتىندىسىمەن سول كەزدەگى س.م.كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە قابىلداندى. وزات ستۋدەنت اتاندى. بەسىنشى كۋرستا «اباي جولى» رومانىنداعى توعجان بەينەسى تاقىرىبىندا ديپلومدىق جۇمىس جازدى. باقىتىنا وراي, ديپلومدىق جۇمىسىنا حالقىمىزدىڭ ۇلى پەرزەنتى, قازاق ادەبيەتىنىڭ اسا كورنەكتى وكىلى مۇحتار اۋەزوۆ جەتەكشىلىك ەتتى. وسىلايشا, انامىز عۇلاما ادامنىڭ ءدارىسىن تىڭداۋ باقىتىنا يە بولدى.
جوعارىداعىداي جايلاردى وي ەلەگىنەن وتكىزگەن كەيۋانا قولىنا قالام الىپ, «شىڭدالىپ وسكەن جىلدارىم» اتتى عۇمىرباياندىق كىتاپ جازىپ شىقتى. كىتاپقا ونىڭ ءبىر كەزدەگى شاكىرتى رەتىندە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ءبىر دەمدە وقىپ شىقتىم. ۇنادى, ويلاندىردى, ءتاتتى ويلارعا جەتەلەدى.
ون ءبىر نەمەرە مەن توعىز شوبەرەنىڭ اجەسى شىمقالاداعى بالاسىنىڭ قولىندا سولاردىڭ تىلەۋىن تىلەپ, باقىتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر.
كارىباي امزە ۇلى,
زەينەتكەر
شىمكەنت
