م ۇلىكتى ساتىپ الۋ مەن ساتۋ ونلاين فورماتقا كوشەدى

داربازا-ماقتاارال تەمىرجول قۇرىلىسى باستالادى

كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ بايان­داماسىندا 10 ايدا تەمىرجول كولىگىمەن جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 246 ملن تونناعا جەتكەنىن ايتتى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭى­مەن سالىستىرعاندا 3%-عا جوعارى. جىل سو­ڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىش 300 ملن تون­ناعا دەيىن جەتەدى دەگەن ءۇمىت بار. قازىرگى ۋاقىت­تا تەمىرجول ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەكس­پورت­تىق باعىتتاعى قاجەتتىلىكتەرىن تو­لىق قامتا­ما­سىز ەتەدى. جىل باسىنان بەرى ەكس­پورت­تىق تاس­ىمالداۋ 8,5%-عا ارتىپ, 70,7 ملن تون­ناعا جەت­تى. ترانزيتتىك تاسىمالدار دا بەل­سەندى قار­قىنمەن دامىپ كەلەدى. 10 ايدىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا ترانزيتتىك جۇك تاسىمال­داۋ كولەمى 19%-عا ۇلعايىپ, 22,5 ملن توننانى قۇرادى. بۇل رەتتە كونتەينەرلىك تاسىمالدار 15%-عا وسكەن. ەسەپتى كەزەڭدە جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ كولەمى 2,5%-عا كوبەيىپ, 16,6 مىڭ جولاۋشىعا دەيىن جەتىپ وتىر.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرما­لارىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە قازىرگى ۋاقىت­تا رەسپۋبليكانىڭ كولىك-لوگيستي­كا­لىق الەۋەتىن ودان ءارى دامىتۋ بويىن­شا جۇمىس­تار جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل جاڭا تەمىرجول جەلىلەرىن سالۋعا جانە قولدانىس­تاعى­لارىن جوندەۋگە, توراپتىق ستانسالاردى جاڭعىرتۋعا, جىلجىمالى قۇرامدى جاڭار­تۋعا, شەكارالىق بەكەتتەردىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋعا قاتىستى. مۇنداعى ەڭ ءىرى جوبالار – «دوستىق – مويىنتى» (836 كم), «باقتى – اياگوز» (272 كم), «داربازا – ماقتاارال» (152 كم) جاڭا تەمىرجول جەلىلەرى جانە الماتى ماڭىن اينالىپ وتەتىن جول (73 كم). جالپى, 2029 جىلعا قاراي قازاقستان ارقىلى ترانزيتتىك جۇك تاسىمالداۋ كولەمىن 35 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ, سونداي-اق جاڭا جوبالاردى ەسكەرە وتىرىپ, وتاندىق ەكونوميكانىڭ قاجەت­تىلىكتەرىن تولىق قام­تاماسىز ەتۋ جوس­پارلانىپ وتىر.

پرەمەر-مينيستر تەمىرجول كولىك سالا­سى­­نىڭ جانە جالپى ەل ەكونوميكاسىنىڭ كۇ­رە­تا­­مىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ەلىمىز كوپتە­گەن حا­لىق­ارالىق باعىت توعىساتىن, تو­عىز جول­دىڭ تورابىندا ورنالاسقان. ازيا مەن ەۋ­روپا اراسىندا ەلىمىز ارقىلى وتە­تىن تران­زيتتىك تاسىمال كولەمى جىل سا­يىن ءوسىپ كەلەدى. قازاقستان مەن قى­­­تاي ارا­­سىنداعى تەمىرجولمەن جۇك تاسى­مال­­­­داۋ وت­ك­ەن جىلى 23 ملن توننادان استى. بيىل بۇل كور­سەتكىش تاعى 22%-عا ءوستى», دەدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا, جىلدام ءوسىپ كەلە جاتقان جۇك تاسىمالىنىڭ الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى سالادا ينفراقۇرىلىمدى دامى­تۋ جانە ۆاگوندار پاركىن جاڭارتۋ باعى­تىندا جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەت. «ول ءۇشىن الداعى 3 جىلدا جالپى ۇزىن­دىعى 1 مىڭ كم-دەن اساتىن جاڭا تەمىر­جول تارماقتارى سالىناتىن بولادى. بۇل – «دوستىق – مويىنتى», «باقتى – اياگوز», «الما­تى اينالما تەمىرجول جەلىسى». وسى اپ­تا­­دا ءبىز «داربازا – ماقتاارال» ۋچاسكەسىنىڭ قۇرى­­لىسىن باستايمىز» دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى جىلجىمالى قۇرامدى جاڭارتۋ ماقساتىندا 550-دەن استام لوكومو­تيۆ, سونداي-اق جولاۋشىلار جانە جۇك ۆاگوندارى ساتىپ الىناتىنىن ايتتى. سونى­مەن قاتار جالپى ۇزىندىعى شامامەن 5 مىڭ كم قۇرايتىن قولدانىستاعى ماگيسترال­دى تەمىرجول جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ جۇرگى­زىلىپ جاتىر. سونداي-اق بۇگىندە جىلجىمالى قۇرام مەن ماگيسترالدىق جەلىلەردىڭ توزۋ دەڭگەيى شامامەن 60%-عا جەتىپ وتىر. مۇ­نىڭ ءبارى پويىزداردىڭ ءجۇرىسى مەن تەمىر­جولدىڭ وتكىزۋ قابىلەتىنە كەدەرگى كەلتى­رەدى. «شەكارادا جۇكتەردىڭ راسىم­دەلۋىنە قاتىس­تى پروبلەمالار بار. ول تران­زيت, ەكس­پورت جانە يمپورت كولەمىنە اسەر ەتەدى. سون­دىقتان بيزنەس ءۇشىن قۇجاتتاردى بارىنشا جىلدام قاراپ, دايىنداپ بەرەتىن ء«بىر تەرەزە» جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت. بارلىق قىز­مەت­تەر جەدەل ءارى ءبىر مەزەتتە, ياعني سينحرون­دى تۇردە جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىندار تاراپىنان قتج قىزمەتىنە قاتىستى كوپ شاعىم بار. «بۇل – پويىزداردىڭ ۇنەمى كەشىگىپ كەلۋى, سەرۆيستىڭ ناشارلىعى, ەسكىرگەن ۆاگون­­دارعا قاتىستى. ال بيزنەس بولسا ۆاگون­­داردىڭ ۋاقىتىندا بەرىلمەۋىن, ۇزىن­نان-ۇزاق كەلىسۋ راسىمدەرىن ايتىپ, شاعىم­دانادى. وسىنىڭ بارلىعى بۇكىل ەكونو­مي­كانىڭ دامۋىنا كەرى ىقپال ەتەدى», دەپ اتاپ وتكەن ول, تەمىرجول سالاسىندا ماشي­نا جاساۋ, رەلس ونىمدەرىنە جانە ءتۇرلى جاب­دىقتارعا دەگەن سۇرانىس ۇنەمى جوعا­­رى ەكەندىگىنە توقتالدى. وكىنىشتىسى, وتان­­دىق وندىرۋشىلەر بۇل سۇرانىستى قاناعات­­تاندىرا الماي كەلەدى. دەگەنمەن رەسپۋب­ليكادا قىزمەتى تەمىرجولمەن بايلانىس­تى كوپتەگەن ماڭىزدى كاسىپورىن بار. «وتان­دىق كاسىپورىندار ءوندىرىستى كەڭەيتىپ, قوسىم­شا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋىنا, وتان­دىق ەكونوميكانىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋىنە بولاتىن ەدى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ءسويتىپ, كولىك, قارجى, اۋىل شارۋاشى­­لىعى مينيسترلىكتەرىنە, شەكارا قىزمەتى, «قازاقستان تەمىر جولى» جانە «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا جىل سوڭىنا دەيىن جۇكتەردى راسىمدەۋدى وڭايلاتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى. «قاراۋ مەرزىمى كەم دەگەندە 2 ەسە قىسقارۋعا ءتيىس»,  دەدى ول.

سونىمەن قاتار جىلجىمالى قۇرامدى جاڭارتۋ جانە 2029 جىلعا قاراي توزۋ دەڭگەيىن 40%-عا دەيىن تومەندەتۋ جونىن­دەگى جۇمىستى جانداندىرۋ, سونداي-اق تەمىر­جول سالاسىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى نەگىزىن­دە وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ جوسپارىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن قاداپ ايتتى. «قازاق­ستان تەمىر جولىن» ترانسفورماتسيالاۋ كەزىن­­دە سەرۆيستىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ مەن قىز­مەت­تەردىڭ ۋاقىتىلى كورسەتىلۋىن كومپانيا جۇمىسىنىڭ باسىمدىقتارى رەتىندە ايقىن­داۋى قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

سونداي-اق كولىك سالاسىنىڭ تەحنيكالىق ماماندىقتارى بويىنشا قوسىمشا گرانتتار ءبولۋ مۇمكىندىگىن پىسىقتاۋدى جانە كولىك جانە لوگيستيكانى دامىتۋ ينستيتۋتىن قۇرۋ ماسەلەسىن قاراۋدى تاپسىردى.

قۇجاتتاردى الۋ مەن بەرۋ جىلدامدايدى 

ۇكىمەت وتىرىسىندا مەملەكەتتىك قىز­مەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جايى دا قارالدى. وندا تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيا­لار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمي­نيسترى باعدات مۋسين بۇگىنگى تاڭدا مەملە­كەتتىك قىزمەتتەردىڭ شامامەن 93%-ى ەلەكتروندى تۇردە كورسەتىلەتىنىن ايتتى. وتكەن جىل­مەن سالىستىرعاندا سمارتفون ارقىلى كور­سەتىلەتىن قىزمەتتەر سانى 6 ەسەگە ءوسىپتى. وعان قوسا ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك ورگان­دارعا جۇگىنۋىن قاجەت ەتپەيتىن پرواك­تيۆتى قىزمەتتەردى ەنگىزۋ جالعاسىپ كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ولاردىڭ سانى 40-قا جەتكەن. بارلىعى 2 ملن-نان استام قىزمەت كورسەتىلىپتى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس ازاماتتاردان جاساقتالعان فوكۋس-توپتاردىڭ قاتىسۋىمەن جالعاسىپ جاتىر ەكەن.

مينيستر بۇعان دەيىن ازاماتتارعا جىل سايىن 50 ملن-عا جۋىق قاعاز انىقتاما ۇسىنۋ قاجەت بولعانىن ايتتى. الايدا زاماناۋي تەحنولوگيالار ارقىلى بۇل ءۇردىستى تسيفرلىق فورماتقا اۋىستىرۋ مۇمكىن بولدى. وعان قوسا جۇمىس بەرۋشىلەر مەن مەك­تەپ­تەردىڭ بۇرىنعىشا انىقتامالاردى تالاپ ەتۋ فاكتىلەرى بار. بۇل ماسەلەنى كەلەر جىلى تولىعىمەن شەشۋ جوسپارلانعان. دەسە دە, بۇگىندە ازاماتتار جاڭا تسيفر­لىق سەرۆيستەردى ءجيى قولداناتىنى اتاپ ءوتىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا ەلەكتروندىق سەنىمحاتتار بەرۋ, اۆتوكولىكتى ونلاين ساتىپ الۋ-ساتۋ, يپوتەكانى ونلاين راسىمدەۋ جانە ت.ب. قىزمەتتەر تۇر. كەلەسى جىلى زەينەتاقى تاعايىنداۋ ءۇردىسى وزگەرەدى. ول مۇلدە جاڭا فورماتتا جۇرەتىن بولادى. جۇمىسقا تۇرۋ, ينتەرنەت قوسۋ, دەكلاراتسيا تاپسىرۋ, بالاباقشا كەزەگى كەزىندە تالاپ ەتىلەتىن انىقتامالاردىڭ 12 ءتۇرىن جويۋ بويىنشا جوبالار ازىرلەنىپ جاتىر.

وتىرىس بارىسىندا جىلجىمايتىن م ۇلىك بويىنشا ونلاين مامىلەلەر پلاتفورماسى تانىستىرىلدى. ماسەلەن, جىلجىمايتىن م ۇلىك – ءۇيدى, پاتەردى نەمەسە كەڭسەنى ساتىپ الۋ نەمەسە ساتۋ كەزىندە بۇرىنعىداي نوتاريۋسقا نەمەسە حقكو-عا جۇگىنۋدىڭ قاجەتى بولمايدى. مۇنداي ونلاين-سەرۆيس «Blockchain» تەحنولوگيالارىن جانە بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋدى پايدالانا وتىرىپ ۇسىنىلاتىن بولادى. ءار نىسان بويىنشا جاسالاتىن بارلىق ءىس-ارەكەتتەر مەن بەينەماتەريالدار «ەلەكتروندىق ۇكىمەتتە» ساقتالادى. وسىلايشا, بىرنەشە كۇنگە سوزىلاتىن ۇدەرىس 1 ساعاتقا دەيىن قىسقارادى. تاعى ءبىر جوبا – «I-Qala» تانىس­تىرىلدى. جاڭا پاتەر العان ازامات سۋ, جىلۋدى, ت.ب. قوسۋعا كەلىسىمشارتتار جاساۋ ءۇشىن كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە بارۋعا ءماجبۇر. مۇنداي اۋىرتپالىققا جىل سايىن 700 مىڭنان استام ادام تاپ بولادى. ونى شەشۋگە ازاماتتار 30 كۇنگە دەيىن ۋاقىت جۇمساعان. ەندى وعان دا لايىقتى جاڭا فورمات ەنگىزىلىپ جاتىر. پاتەر يەسىنە ءتيىستى SMS جىبەرىلىپ, كوممۋنالدىق شارت ونلاين رەجىمدە جاسالادى. ناتيجەسىندە, ءتيىستى كومپانيالارعا بارۋ قاجەتتىگى جويىلدى. قازىر ەلوردادا وسىلاي 80 مىڭنان استام شارت جاسالدى. بۇل سەرۆيس الماتىدا دا ىسكە قوسىلىپ جاتىر. وسىنداي جۇمىس باسقا وڭىرلەردە دە جۇرگىزىلەدى.

بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ كوبى ەلەكتروندىق فورماتتا قولجەتىمدى. ولاردى سمارتفونداعى قوسىمشالاردىڭ كومەگىمەن الۋعا بولادى. «ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ – ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى. ۇدەرىستەردى تسيفرلاندىرۋ مەملەكەتتىك ورگاندارعا ءوتىنىش بەرۋ, انىقتامالار الۋ سياقتى قاعازباستىلىقتى بارىنشا ازايتۋ­عا مۇمكىندىك بەردى. بۇل – دەبيۋروكراتيزاتسيا عانا ەمەس, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ۋاقى­تىن ۇنەمدەۋ», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

پرەمەردىڭ پىكىرىنشە, قابىلدانعان شارالار ونلاين قىزمەتتەر كورسەتۋ بويىنشا بۇۇ رەيتينگىندە ەلىمىزدىڭ 8-ورىنعا كوتەرى­لۋىنە سەبەپشى بولدى. بۇل – ۇلكەن جەتىس­تىك. كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر سەرۆيسىنىڭ دەڭ­گەيىن ۇنەمى ارتتىرۋ, اسىرەسە حالىققا قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا قاتىستى. ۇكى­مەت باسشىسى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى اۆتو­مات­تاندىرۋ تۇرعىسىنان «ازاماتتارعا ارنال­عان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى وفلاين-سەرۆيستىڭ تولىققاندى دراي­ۆەرىنە اينالۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتتى. «مەم­لەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ادامنىڭ بۇكىل ءومىرىن قامتي وتىرىپ, پرواكتيۆتى قىزمەت كورسەتۋ قاجەت. ول ءۇشىن بيزنەس-ۇدەرىستەردىڭ رەينجينيرينگى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قاجەتتى اقپاراتتار دەرەكتەر بازاسىندا بولعان كەزدە وتىنىشتەر مەن راستايتىن قۇجاتتاردى جيناۋ تاجىريبەسىنەن الشاقتاۋىمىز قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

مەملەكەتتىك ورگان قىزمەتتەرى «ادەپكى قالپى بويىنشا» كورسەتىلەتىن تاسىلدەردى ەنگىزۋگە ءتيىس. «Smart Data Ukimet» پلاتفور­ماسىندا ىسكە اسىرىلعان «وتباسىنىڭ تسيفر­لىق كارتاسى» جوباسىن وسىنداي مىسال­داردىڭ ءبىرى رەتىندە اتاپ وتۋگە بولادى. ايتسە دە, «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» پورتالىندا ءبىلىم تۋرالى قۇجاتتاردى تانۋ, تۇرعىن ءۇي كومەگىن تاعايىنداۋ, جەر ۋچاسكەسىن جالداۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ سياقتى قىزمەتتەردىڭ 22 ءتۇرىن الۋعا ءالى مۇمكىندىك جوق. «ادامدار مالىمەتتەر دۇرىس ەمەس دەپ شاعىمدانادى. بيىلعى 10 ايدا مالىمەت تۇزەتۋگە 56 مىڭنان استام ءوتىنىم تۇسكەن. بۇل ءتۇرلى دەرەكقورلاردى بىرىكتىرىپ, اقپاراتتى تسيفرلاندىرعان كەزدە جۇمىستىڭ ساپاسىز بولعانىن كورسەتەدى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

حقكو-عا كەلۋشىلەر ۇزىن-سونار كەزەككە جانە عيماراتتاردا قولايلى جاعداي­لاردىڭ بولماۋىنا نارازى. ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار ازاماتتار ارنايى پاندۋستار مەن كوتەر­گىش­تەر­دىڭ جوقتىعىنان كەيبىر حقكو-عا كىرە الم­ايدى. «بىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعىنا قوڭى­راۋ شالۋ وتە قيىن. ليتسەنزيالار مەن رۇق­­ساتتار الۋعا ءوتىنىش بەرۋ كۇردەلى. ازا­مات­­تار كونسالتينگتىك كومپانيالار مەن جەكە تۇل­عالارعا جۇگىنۋگە ءماجبۇر. اتال­عان جايت­تار اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس­تىڭ تيىم­­دىلى­گىن تومەندەتىپ جىبەرەدى. سوندىق­تان شاعىم­دار مەن ۇسىنىستاردى بىردەن نازار­عا الىپ, شۇعىل شارالار قابىلداۋ قاجەت», دە­گەن ۇكىمەت باسشىسى, 2024 جىل­عى ناۋرىز ايى­نىڭ سوڭىنا دەيىن ەلەكترون­دىق تۇردە بولادى دەپ مالىمدەلگەن مەملەكەت­تىك قىز­مەت­تەردىڭ قالعان تۇرلەرىن اۆتوماتتاندىرۋ­دى, جۇيەلى تۇردە پرواكتيۆتى كورسەتىلەتىن قىز­­مەت­تەر تىزبەسىن كەڭەيتىپ تۇرۋدى تاپسىردى.

ء«اربىر مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ناقتى جاي-كۇيىن تۇراقتى تەكسەرىپ تۇرۋ قاجەت. ونىڭ وڭاي الىنۋىنا, دەرەكتەردىڭ دۇرىس­تىعى­نا جانە ولاردىڭ قاۋىپسىز ساقتا­لۋى­نا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك. جالپى, حالىق­­تان سۇرالاتىن قۇجاتتاردىڭ تىزبەسىن وڭتاي­لاندىرۋ قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

پرەمەر-مينيستر بيزنەس پەن ازامات­تارعا, ونىڭ ىشىندە ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامدارعا ساپالى جانە ۋاقىتىلى قىزمەت كورسەتۋگە باسىمدىق بەرىلۋگە ءتيىس ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە شەگەلەپ تۇرىپ ايتتى.