ال چەحوۆ اقساقالدىڭ ەرەكشە ىقىلاسىن العان («تولستويدان عانا قورقامىن. ويلاپ قاراڭىزشى, اننانىڭ قاراڭعىدا كوزىنىڭ جارقىلىن سەزىپ, كورگەنىن جازعان سول ەمەس پە؟!») لەۆ تولستويدىڭ العاش جازعان «بالالىق شاق» پوۆەسىنەن ونىڭ شەبەر سۋرەتكەرلىگى بىردەن سەزىلىپ, وسى قارقىننان «سوعىس جانە بەيبىتشىلىك» جازىلارى بايقالعانداي.
فرانتسۋز ادەبيەتىنە الەمدىك شىعارمالار سىيلاعان ونورە دە بالزاكتىڭ دا ادەبي دەبيۋتى سانالاتىن «شۋاندار» تاريحي رومانى ايتارلىقتاي سىنعا ىلىكپەدى. ءساتتى قادامنىڭ جالعاسى اۆتوردى ادەبي ۇدەرىسكە جاڭاشا قالىپپەن, تىڭ سەرپىنمەن, كەڭ تىنىسپەن كەلگەن «ادامزات كومەدياسى» («چەلوۆەچەسكايا كومەديا») ەپوپەياسىنا الىپ كەلدى. ايگىلى «شال مەن تەڭىز» پوۆەسىنىڭ اۆتورى ەرنەست حەمينگۋەي بولسا, العاش رەت ەرتەگى جازىپ, جازۋشىلىق قابىلەتىن شىڭداعانىن بىلەمىز. ال تۇرىك ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ورحان پامۋك شىعارماشىلىقتاعى قادامىن «دجەۆدەت-بەي مەن ونىڭ بالالارى» («دجەۆدەت-بەي ي سىنوۆيا», 1979) رومانىمەن اتتاپ, وسى كۇنگە دەيىن تالاي سۇيەكتى تۋىندى جازدى.
قازاق ادەبيەتى قورجىنىنا مول مۇرا قالدىرعان مۇحتار اۋەزوۆتى, الەم حالقى دەمەي-اق قويايىق, ءوز وقىرماندارىمىز «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىمەن عانا تانيدى. بۇل – شىندىق. ويتكەنى قازىر قوعامنىڭ ادەبي ساۋاتى, تەك وسى دەڭگەيدە تۇر. جيىرما ءبىر جاسىندا «ەڭلىك-كەبەك» پەساسىمەن ءدۇيىم جۇرتتى دۇرلىكتىرگەن جازۋشى قالامىنان «قورعانسىزدىڭ كۇنىنەن» باستاپ قانشاما كوركەم شىعارما تۋعانى ءمالىم. بىراق كىتاپ وقۋدان الىس كەي كوزقاراستارعا سۇيەنسەك, اۋەزوۆ «اباي جولىنان» باسقا ەشتەڭە جازباعان سياقتى. حالىققا ايان وبرازىمەن جاقسى تانىس سايىن مۇراتبەكوۆ وقۋشىلارىنىڭ سايىن دەگەندە جاڭىلىسپاي ايتار شىعارماسى, ارينە, «جۋسان ءيىسى». ال بەردىبەك سوقپاقباەۆ ەسىمىن جۇرت جادىندا جاتتاتقىزعان «مەنىڭ اتىم قوجا» ەكەنىنە ەشكىم داۋ تۋدىرا الماس, ءسىرا. ال بەلگىلى اۆتور باققوجا مۇقاي ادەبي ورتادا «ومىرزاياسىمەن» ءىز قالدىردى. بۇدان باسقا دا بار شىعارماشىلىعى ءبىر عانا تۋىندىسىمەن تانىلعان اۆتورلار كوپ. قالامگەردىڭ جىلدار بويعى ء«تاتتى تامۇعىن», توككەن تەرى مەن كورگەن بەينەتىنىڭ وتەمىن ءبىر شىعارماسىمەن ولشەپ جۇرگەن وقىرماننىڭ, ءتىپتى قوعامنىڭ ساناسى ساڭىلاۋ ما دەگەن وي كەلەدى.
ءيا, ادەبيەتتىڭ جازىلماعان ەرەجەسى ادەبيەتتە سوت جوق. سۇبەلى ءسوز بەن جۇيرىك وي جارىسىندا اۆتور مەن ونىڭ شىعارماسىنا كەيدە ءادىل, كەيدە اسقاق بيلىك ايتىپ, تورەلىك ەتەر كۇش – قوعام مەن ۋاقىت قانا. كىمنىڭ كىتابى كوپ وقىلىپ, كىمنىڭ اتى اڭىزعا اينالارىن, ياكي كىمنىڭ شىعارماسى كىتاپحانا جەرتولەسىندە شاڭ باسىپ قالارىن شەشەتىن وسى ەكى كۇش. ول شەشىمنىڭ ءادىل بولارىنا دا كەپىلدىك جوق. ادەبيەتتە وعان دا مىسال جەتەرلىك.
ادام بالاسىنىڭ جارىق دۇنيەدە ەشكىمگە ۇقسامايتىن ءومىر ءسۇرىپ, يگى ءھام ۇلى ىستەرگە بارىپ, قاي ارنادان باستاۋ العانى بەلگىسىز تاريح كوشىندە ءوز ءىزىن قالدىرعىسى كەلەتىنى قالىپتى جاعداي دەپ بىلەمىز. تەك ءاربىرىمىزدىڭ بۇل تىلەگىمىز ورىندالمايتىنى تاعى ايان. وسى اقيقاتتى ادەبيەتكە سالار بولساق, قالام ۇستاعان ءار جازۋشى تاريحتا قالۋدى ماقسات تۇتپاسا دا سوعان مۇمكىندىگى جەتىپ-اق تۇر. قالامگەر ەسىمى مەن قولتاڭباسىن كەلەر ۇرپاققا جەتكىزەتىن جانە جازۋشىنىڭ ادەبيەتتە ءجۇرۋىن قۇقىلى ەتەر بىردەن-ءبىر قۇجاتى – ءبىز سەزىنىپ كورمەگەن ازاپتان تۋعان شىعارماسى. قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرى مەن اعىلشىنداعى شەكسپير, فرانتسۋزداعى بالزاك, ۇندىدەگى تاگور, ورىستاعى تولستوي ەسىمدەرىنىڭ بۇگىنگى كۇنگە جاڭعىرا جەتۋى ءسوزىمىزدى راستايدى.
رۋحاني اشتىققا اياق باسقان قوعام, كۇن مەن ءتۇندى ۇرشىقشا يىرگەن ۋاقىت قالامگەردىڭ ەڭبەگىن ارقاشان باعالاي بەرمەيتىنىنە بۇگىندە كوزىمىز جەتتى. پسيحولوگياسى تەرەڭ ءھام ديناميكاسى جاقسى قانداي شىعارما بولسا دا سول ءداۋىردىڭ حالقى, ادەبي ورتاسى مەن ۋاقىتى نازارعا الىپ, سۇزگىدەن وتكىزبەگەن سوڭ شىعارما دا, ونىڭ يەسى دە كەيىنگى ۇرپاققا بەيمالىم كۇيدە قالا بەرمەك. شىن تالانتتىڭ قۇم استىندا قالۋى عاسىرلىق وكىنىشكە پارا-پار ەمەس پە؟!
