قازاقتى عۇن ەتكەن ماحاببات

بالكىم, جازىلعان شىعارما ودان دا كوپ بولۋى مۇمكىن. سوناۋ كوشپەلىلەر وركەنيەتىنىڭ تابيعي, ساف ونەرىنىڭ شوقتىقتى وكىلى, ۇلى جىراۋ جاسى كەلسە دە جۇرتتى تاڭعالدىرىپ قايتقانىنا قايران قالماعان ادام جوق. ءتىپتى ءبىر ورىس اقىنى جامبىلدىڭ ارەكەتىن كورىپ, كوزىنە جاس العان دەسەدى. قازىرگى ۇرپاق سەنبەۋى دە كادىك, مۇمكىن ءتىپتى باسقاشا ويلاۋى, ويتكەنى ول زامان ادامدارىنىڭ رۋحى مەن سانا-سەزىمى مۇلدە بولەك-اۋ. ادام ايتسا نانعىسىز نارسەلەر بۇگىندە بولىپ جاتقانىمەن, كوبى كىسى جانىنىڭ ەمەس, تەحنيكالىق, جاساندى ينتەللەكت تۇرعىسىنان. ال توقساندى توڭىرەكتەپ, ودان اسىپ بارا جاتقان جاكەڭدىكى رۋحاني توڭكەرىسكە پارا-پار دەر ەدىك. اقىلعا سىيا بەرمەيتىن قىزىق. دەسە دە اقىن جۇماتاي جاقىپباەۆ وقيعانى جى­راۋدىڭ جانىندا جۇرگەن بىرەۋدەن نەمەسە ءاربىر تۇسىن ەجىكتەپ جازعان ەستەلىكتەن ءبىلدى مە ەكەن, ۆوكزالعا بارعانىنان باستاپ قاسىندا جۇرگەن­دەي بەينەلەپ جازادى. تاعى ءبىر تاماشاسى, ۇلى كەيىپكەرى جاكەڭدى عۇن دەپ اتايدى:

«ۆوكزالعا قاراي بۇل ەلدى كىم بورىكتىردى؟

كورىكتى ەلدىڭ قۇشاعىن گۇل كومىپ تۇردى,

باقتيار, ەدىل كيەتىن سۋسار بورىكپەن,

كۇرجىستانعا كەرىك قاس عۇن كەلىپ كىردى.

ارنالدى عۇنعا كۇرجىنىڭ اۋەنى, ءۇنى,

ارتىنان ءسوزى جەتتى وعان, اۋەلى گ ۇلى.

مىڭ اۋىزبەنەن اتاعىن اسپانعا اتتى,

قۇرساعىن قانجار ساندەگەن تاۋ ەلى مۇنى», دەپ اڭىز قىلادى. وسى جەردە «قۇرساعىن قانجار ساندەگەن تاۋ ەلى» دەگەن بەيرەسمي اتاۋدىڭ ءمانى زور دەپ بىلەمىز. كۇرجىلىكتەردىڭ ۇلتتىق سىيپاتىن جالعىز اۋىز سوزگە سىيدىرعان اقىننىڭ شەبەرلىگى.

وسىنشاما سىي-قۇرمەت, ۇلان-اسىر توي ۇستىندە جاكەڭ كۇرجىنىڭ جاس سۇلۋىنا عاشىق بولىپ قالعانىن جىرمەن كەلىستى ورنەكتەپ اكەلەدى: «كوكجانار اقىن كورمەگەن جىر, ءانى كەمىپ – توقسانعا كەلگەن, جانى جاس بۇلانى كورىپ...», دەپ ءبىر قايىرادى دا, ءارى قاراي جامبىل بولىپ سويلەيدى:

«سۋالتتى ءبىر دەرت جىر, ءانى سۋالماس ۇرتىن,

ءماجنۇندى مۇنداي ەشقانداي تۋا الماس ۇلتىڭ.

ايكۇمىستەردى التى وراپ الاتىن سۇلۋ –

كۇرجىنىڭ قىزى-اي, ونداي جان تۋار ما, شىركىن!»,

دەيدى. تاۋلىقتاردىڭ بولمىسى بولەك بولادى دەپ تەگىن ايتىلماسا كەرەك. جامبىل دا, كۇرجىلىك ارۋ دا تاۋلىق. ەكەۋى الاتاۋ مەن قاپ تاۋىنىڭ ىنتىزارلىعىن ايگىلەگەندەي. ونىڭ ۇستىنە جاس بۇلانىڭ توقسانعا كەلگەن عۇن تۇياعىنىڭ ماحابباتىن جاتىرقاماعانى بايقالادى. ءلايلى مەن ءماجنۇن, قوزى مەن بايان ءبىر-بىرىنە عاشىق دەسەك, جاس شاماسى تۇرعىلاس, باسقا دا كوپ سايكەستىكتەر قابىستىرادى. ال مىناۋ مۇلدە توسىن ماحاببات.

«باستالدى قايتا ءبىرجولا مۇڭدى ءاننىڭ شاعى,

شۋلاردىڭ ءمانى قالمادى, شىڭداردىڭ ءسانى.

عاشىق بوپ قالدى, ارۋدى العىسى كەلدى,

توقسانعا كەلگەن ەكەيلىك عۇنداردىڭ شالى.

…ارۋ, اق تاڭىم. مەن بۇگىن جارالى عۇنىڭ,

قوبىز كەۋدەنىڭ زارلاتقان سانالى قىلىن.

«اكەمدەي ءجانسىز…بىر ءتۇرلى… سۇيەمىن» دەيسىز…

سول ءسوزىڭ مەنى ءولتىرىپ بارادى, كۇنىم.

ولمەدىم, قالدىم ءوزىڭدى كورگەندە مانا,

كوكتەن دە قارا كوزىمە, جەردەن دە قارا.

«سۇيەمىن» دەيدى وتىمەن, نۇرىمەن بارلىق…

عۇن, قالقام, عاشىق بولمايدى ولگەندە عانا…»

ەكەي – جامبىلدىڭ شىققان تەگى. ولەڭدەگى كىلت ءسوز عۇن دەپ ويلايمىز. ياعني قازاقتىڭ تۇپكى بابالارى, دەمەك سودان بەرى جاساپ كەلە جاتقان قازاقتىڭ جاسى تۇگىلى توقساننان اسىپ بارا جاتقان قارتىنىڭ كوزىندە نۇر ويناپ ورتكە ورانىپ, كۇيىپ-جانعانى... ول زاماندا عالامات ەمەي نە؟ اقىننىڭ جامبىل اتىن عۇن اتاۋىمەن الماستىرۋىندا ۇلتتىق بايانداۋ, ۇلكەن ەمەۋرىن تۇرعانىن اڭعارامىز. ءتىپتى سول عۇنداردىڭ تۇياعى «اكەمدەي جانسىز... ءبىرتۇرلى...» دەگەنىڭ جانىمدى ورتەپ بارادى دەپ كەيدى. ادام ولمەي جاتىپ-اق ماحابباتى سونگەندە ءومىرىن توقتا­تادى دەگەن ءسوز. ءومىر ءسۇرىپ جاتقانداردىڭ قانشاسى ءتىرى, قانشاسى ءولى, ءبىر قۇدايعا عانا ايان.

بۇل تاقىرىپتاعى ەكىنشى ولەڭ مۇحتار شاحا­نوۆتىڭ جىرى. ول قارت اقىننىڭ گرۋزياعا بارىپ عاشىق بولعانىن ايتا كەلە:

«...سۇلۋلىقتى سەزىنۋدەن قالعان جان

بارىنەن دە قالادى.

وتىزىندا كەمپىر بولعان قىز از با,

جىگىت از با وتىز بەستە شال بولعان؟!

كىم جاس, كىم قارت, ۋاقىت ءوزى ىرىكتەر,

ەر كوبەيسىن ات قىپ مىنەر قيالدى.

قارتتىق – وتتىڭ ازايۋى, وتى ازايعان جىگىتتەر

قاي كەزدە دە قوعام ءۇشىن زياندى.

باقىتتىسىڭ ءار تاڭ سايىن كوزىڭدى

سۇلۋلىققا سۋارۋدان قاشپاساڭ.

قارتايدىم دەپ الداي كورمە ءوزىڭدى,

قارتتىق جاسپەن ولشەنبەيدى ەشقاشان».

مۇندا ولەڭ ءبارىن ايتىپ تۇر. دەمەك ۇلتتى دا, ۇلى مۇرات, ارمانداردى دا كەۋدەسىندە وتى بارلار عانا ۇستاپ, مازداتىپ, كەلەر ۇرپاققا تابىستاپ كەلەدى.