كىرلەتپەي كەتتى جۇرەكتى...

امانعالي ساعىن ۇلى 1936 جىل­­دىڭ 5 جەلتوقسانىندا با­تىس قا­زاقستان وبلىسى اقجايىق اۋدانى تالپىن اۋىلىندا تۋدى. ونىڭ بالالىق شاعى كۇردەلى كەزەڭمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. امان­عالي 5 جاس­قا قادام باسقاندا الاپات سوعىس ءورتى تۇتانىپ, دۇنيە استان-كەستەن بولدى. اكەسى ساعىن سۇلتان ۇلى كوزى اشىق, ساۋاتتى كىسى, كولحوز بۋحگالتەرى بولعانىنا قاراماستان, قاندى مايدانعا اتتانىپ, وتانىن قورعاپ, اۋىر جاراقاتپەن اۋىلىنا قايتىپ كەلەدى.

زەرەك بالا قيىندىقتارعا قارا­ماستان, ءبىلىم السام دەپ تالاپ قىلدى. مەكتەپتە جاقسى وقىپ, 1955 جىلى قازاق مەملە­كەت­تىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فا­كۋل­تەتىنە وقۋعا ءتۇستى. الماتى­داعى وقۋىمەن قاتار ماسكەۋدەگى م.گوركي اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىندا ءبىلىم الدى.

امانعالي سۇلتان 1961-1975 جىلدار ارالىعىندا مادەنيەت مينيسترلىگىندە, تەلەۆيدەنيە مەن راديودا اۋدارماشى, قازتاگ-تا رەداكتور بولىپ جۇمىس ىستەدى. 1975 جىلدان باستاپ كەڭەس وداعى ىدى­راعانعا دەيىن 16 جىلدان اسا ۋاقىت كسرو جوعارعى كە­ڭەسى تورالقاسىنىڭ اپپاراتىندا قىزمەت ەتتى.

ول وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەر­دى ابىرويمەن اتقارا ءجۇرىپ, قولى­نان قالامىن تاستامادى. اقىن­نىڭ تىرناقالدى تۋىندىسى با­تىس قازاقستان وبلىسى­نىڭ «ەكپىن­دى قۇرىلىس» گازە­تىن­دە جاريالان­دى. ال 1961 جىلى ء«تالتۇس» اتتى جىر جيناعى جارىق كوردى. امانعا­لي اعا ماسكەۋدە جاۋاپتى قىزمەتتە بولعان جىلدارى وندىرە جازىپ, «كەڭ دالا» (1977), «ايدىن شالقار» (1979), «انتيلوپيا تراۆا» (1982), «جازعىتۇرىم جارشىسى» (1984), «قۇتتى مەكەن» (1987) سياقتى جيناقتاردىڭ اۆتورى اتاندى. تۋعان جەر, وسكەن ولكە, زامانداستار, ادامگەرشىلىك, ماحاببات تاقىرىبى اقىن شىعار­مالارىنا ارقاۋ بولدى.

امانعالي ساعىن ۇلى اۋدارما­شىلىقپەن دە اينالىسىپ, بەلگىلى فران­تسۋز جازۋشىسى ۆيكتور گيۋگو­نىڭ «توقسان ءۇشىنشى جىل» رومانىن قازاق تىلىنە ءتارجىمالادى.

قالامگەردىڭ شوقتىعى بيىك شىعارماسى – «سكيفيادا» ەكى تومدىق تاريحي داستانى. بۇل – اۆتوردىڭ شيرەك عاسىرعا جۋىق تاريح كىتاپتارىنىڭ شاڭىنا با­تىپ, ىجداعاتتى ىزدەنىسىنىڭ جە­مىسى. تۋىندىدا باعزى زاماندا ەۋرازيا كەڭىستىگىن مەكەندەگەن ساق-سكيف تايپالارىنىڭ تاياۋ شىعىسقا جاساعان جورىعى سۋرەتتەلگەن. سول ارقىلى اقىن ساق­­تاردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن, سالت-ءداس­تۇرىن, وزگە مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناسىن جىرلاعان. كوش­­پەلى قاۋىمنان كوشپەيتىن ىزگى قاسيەتتەردى كوركەم سوزبەن كەس­تەلەگەن. وسى ورايدا بۇل ەڭ­بەكتى ەۋرازيا وركەنيەتىن جان-جاقتى ناسيحاتتايتىن شىعار­ما دەۋگە ابدەن بولادى. 2011 جىلى الماتى, استانا جانە تۋعان ولكەسى ورال قالالارىندا تۇساۋكەسەر ءراسىمى وتكەن تاريحي داستاندى اقىن­نىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­­دىعى­نا جاساعان تارتۋى دەپ قابىل العان ءجون. «سكيفيادا» پوەماسى كوزى قاراقتى وقىرماننىڭ جانە قالامگەرلەر قاۋىمىنىڭ, سونىڭ ىشىندە قادىر مىرزا ءالي, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ سىندى زا­مانداس دوستارى ءارى قالامداس ارىپ­تەستەرىنىڭ جوعارى باعاسىن الدى.

امانعالي ساعىن ۇلى جارتى عا­سىرعا جۋىق ۋاقىت تۋعان جەر­دەن جىراقتا ءومىر سۇرسە دە, وتان­شىلدىق سەزىمىنە سىزات تۇسىرمەدى. قازاقستان اقىن-جازۋشىلارى­مەن شىعار­ما­شىلىق بايلانىستا بولىپ, پىكىر الماسىپ تۇردى. تۋعان اپاسى قىمبات ساعىنقىزى مەن جەزدەسى اكادەميك شورا سارى­باەۆتىڭ شاڭىراعىندا قازاق زيالى قاۋىمىنىڭ اسىلدارىمەن كەز­دەسۋلەردە ەلدەگى مادەني جانە ادەبي جاڭالىقتار جايىندا ديدارلاسىپ, تۋعان ەلىنە دەگەن ساعىنىشىن باساتىن. ماسكەۋدە دوستاسقان كەڭەس وداعىنىڭ تانىمال اقىنى راسۋل گامزاتوۆ سىن­دى زيالى قاۋىم وكىلدەرىنە قازاق­تىڭ مادەني بولمىسىن تانىتىپ ءجۇردى.

اقىن انا ءتىلىن, اتامەكەنىن, ۇلت ما­دەنيەتىن, ءتول تاريحىن ءومى­رى­نىڭ سوڭىنا دەيىن دارىپتەپ ءوتتى. رەسەيدەگى قازاق قوعامدىق ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىنە بەل­سە­نە اتسالىسىپ, جاستارعا جول كور­سەتتى. قازاقستاننىڭ ماسكەۋدەگى ەلشى­لىگى ۇيىمداستىرعان ءتۇرلى ء­ىس-شارا­عا قاتىسىپ, ەكى ەل ىنتى­ماق­­تاستىعىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوستى.

امانعالي سۇلتان – ۇلت مۇد­دە­سىنە قىزمەت ەتىپ, جۇرتى­نىڭ ءسوزىن سويلەگەن اردا ازامات. ال وتباسىندا قاراپايىم, اياۋلى جارى سكريپكاشى رايا اپاي ەكەۋى ءتورت بالا ءوسىرىپ, نەمەرە ءسۇي­دى. ارتىندا مول ادەبي مۇرا قال­دىرعان اقىننىڭ جاۋھار جىرلارى ەلىمەن بىرگە ماڭگى جاساي بەرمەك.

اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا,

اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى

كارىمبەك قۇرماناليەۆ,  ۇعا اكادەميگى