زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىلگەن اتاۋلى كۇن – «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پاتريوتتىق پارتياسىنىڭ دا ءتول مەرەكەسى. ءبىزدىڭ پارتيامىز اۋىل تۇرعىندارىن عانا ەمەس, اۋىلدى ايماقتار مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ, ونى الەۋمەتتىك قامتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن شارۋالار, اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ وكىلدەرى سىندى ازاماتتاردى بىرىكتىرەدى. سوندىقتان دا بۇل مەرەكەنى ءبىزدىڭ ءتول مەرەكەمىز دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق مەرەكەمىز – رەسپۋبليكا كۇنىنە وراي سويلەگەن سوزىندە «تاۋەلسىز ەلدىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا ازاماتتارىمىز ماڭداي تەرىمەن ۇلەس قوسىپ ءجۇر. شىن مانىندە, تاباندى ەڭبەك زور تابىسقا جەتكىزەدى. بارلىق سالانى, اسىرەسە ءوندىرىستى بىلىكتى ماماندار دامىتادى. سوندىقتان ءبىز ءبىر ەل بولىپ, قوعامدا ەڭبەكقورلىقتى دارىپتەيمىز. ادال ەڭبەك پەن جاۋاپكەرشىلىك جاڭا قوعامدىق ەتيكانىڭ وزەگى بولۋى كەرەك. «ەڭبەگىنە قاراي – قۇرمەتى», دەدى.
«اۋىل» پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسىناۋ ۇستانىمىمەن تەرەڭنەن ۇندەسىپ جاتىر. وسى رەتتە پارتيانىڭ مۇشەلەرى ەكپىندى ەڭبەكتەرى ءۇشىن جىل سايىن ءتۇرلى مەملەكەتتىك جانە سالالىق ناگرادالارعا ۇسىنىلادى. كەيىنگى جىلدارى پارتيانىڭ مىڭنان استام مۇشەسى اتالعان ناگرادالارمەن ماراپاتتالعانىن ماقتانىشپەن ايتا الامىن.
ءبىزدىڭ باعىتىمىزدىڭ مەملەكەت باسشىسى جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتپەن ۇندەستىگىنىڭ تاعى ءبىر جارقىن مىسالى – پرەزيدەنت جوعارىدا ايتىلعان سالتاناتتى ماراپاتتاۋ شاراسىندا جاستارعا قاتىستى: «مەن جاستاردى جاقسىدان ۇيرەنۋگە, جاماننان جيرەنۋگە شاقىرامىن. ۇلى اباي ايتقان بەس نارسەدەن قاشىق, بەس نارسەگە اسىق بولىڭىزدار. سىزدەر دارىپتەگەن قۇندىلىقتار قوعامدا تەز ورنىعادى. سىزدەر قولداعان وزگەرىستەر جىلدام جۇزەگە اسادى. ءبارىمىزدىڭ تىلەگىمىز – ءبىر, بۇل – قوعامىمىزدا جاپپاي ادىلەتتىك ورناتۋ. ەندەشە, ماقساتىمىزعا بىرگە جەتەيىك. مەن جاس ۇرپاقتىڭ جاسامپازدىق قۋاتىنا سەنەمىن. وزدەرىڭىز سياقتى سانالى ۇل-قىزدارى بار قازاقستان وركەنيەت كوشىنىڭ باسىندا بولارى ءسوزسىز», دەپ جاس ۇرپاقتى جىگەرلەندىرەتىن جالىندى ءسوز ايتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل تىلەگىن «اۋىلدىڭ» جاستار قاناتى «ەڭبەك ادامى – ەل تىرەگى» اتتى پارتيا باستاماسى اياسىندا ەڭبەك ارداگەرلەرىمەن, بەلگىلى شارۋالارمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرى جەتەكشىلەرىمەن موتيۆاتسيالىق كەزدەسۋلەر وتكىزۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. پارتيا جاستارى سونداي-اق ءوز جۇمىسىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا «جاڭا كوشباسشىلار مەكتەبى» باستاماسى اياسىندا جىلدا اۋىل جاستارىنىڭ رەسپۋبليكالىق فورۋمىن وتكىزەدى. ۇيىمداستىرىلعان كەزدەسۋلەر پارتيا جاستارىنىڭ كرەاتيۆتى يدەيالارىن جيناقتاۋعا ارقاۋ بولدى.
«ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەيدى دانا قازاق. ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى, ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز – جاستاردى بۇگىن قايدا جانە قالاي باعىتتايتىنىمىزعا بايلانىستى بولماق. بۇل – دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن قاعيدا. پارتيا اتالعان ماسەلەنى ەشقاشان نازاردان تىس قالدىرعان ەمەس.
ەل باسشىسى گەندەرلىك ساياساتتىڭ ماڭىزدىلىعىن ايقىنداي وتىرىپ, «پروگرەسسيۆتى ەلدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى بەلگىسى – ايەلدىڭ قوعامداعى مارتەبەسى. سوندىقتان ءبىز ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. وسى ورايدا «اۋىل» پارتياسى قازاقستان حالقىنىڭ 52%-ى ايەلدەر ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, پارتيانىڭ اتىنان وڭىرلىك ماسليحاتتارعا 27 ايەل سايلاندى. ال رەسپۋبليكا بويىنشا پارتيادان ۇسىنىلعان دەپۋتاتتاردىڭ 12%-ى – ايەلدەر.
جالپى, وتباسىلىق قۇندىلىقتار مەن ۇلتتىق تاربيە اۋىلدان باستاۋ الادى. رۋحانياتىمىزدىڭ وزەگى سانالاتىن اۋىلدىڭ وسى الەۋەتى ۇلت دامۋىنا قىزمەت ەتۋى كەرەك. اۋىل ايەلدەرىنىڭ ساياسي كوشباسشىلىعىن ىلگەرىلەتۋ, وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ ءۇشىن قازاقى قۇندىلىقتاردى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ, ۇلتتىق تاربيە ۇلاعاتىن ساقتاپ قالۋ, سونىمەن قاتار وتباسى, ايەل مەن بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋ ماقساتىندا «اۋىل» پارتياسى جانىنان قوعامدىق نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان – «مەيىرىم قۇشاعى» اتتى ايەلدەر, بالالار جانە وتباسى ىستەرى جونىندەگى كوميسسيا قۇرىلدى. كوميسسيانىڭ العاشقى وتىرىسىنا ونلاين جانە وفلاين فورماتتا «اۋىل» پارتياسىنا مۇشە 200-گە جۋىق بەلسەندى ايەل, قوعام قايراتكەرى, ءتۇرلى سالانىڭ ماماندارى قاتىستى. پارتيانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت وتكەن «ۇلت رۋحىنىڭ ۇياسى – اۋىل انا» اتتى اۋىل ايەلدەرىنىڭ I رەسپۋبليكالىق القالى جيىنى «مەيىرىم قۇشاعىنىڭ» زاڭدى جالعاسى ىسپەتتى. ايتارى مول القالى جيىننىڭ ماقساتى – پارتيانىڭ گەندەرلىك تەڭدىك ماسەلەسىندەگى ۇستانىمىن ايقىنداۋ, اۋىل ايەلدەرىنىڭ قوعامداعى مارتەبەسىن ارتتىرۋ, ولاردىڭ ساياسي كوشباسشىلىعىنا سونى سەرپىن بەرۋ, ايەلدەر مەن بالالاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنە قوعام نازارىن اۋدارۋ.
جالپى, ەلىمىزدە 500 مىڭنان استام كوپبالالى وتباسى بار. كوپبالالى انالاردىڭ باسىم بولىگى اۋىلدا تۇرادى. سوندىقتان بۇل ماسەلە ءاردايىم «اۋىل» پارتياسىنىڭ نازارىندا.
ەلگە تۇتقا بولار ازاماتتاردىڭ باسىم بولىگى اۋىلدا تۋىپ, قاناتتانعانى بەلگىلى. بۇگىننىڭ وسىناۋ اقيقاتىن باسشىلىققا العان «اۋىل» ءوز باستاۋىن كەشەگى بابالارىمىزدان الىپ, تاريح تەزىنەن ءوتىپ, بىزگە جەتكەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز بەن سالت-داستۇرلەرىمىز قاينار بۇلاعىنا اينالعان اۋىلدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاۋعا بارىن سالادى. سەبەبى مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ باستاۋى, تاريحتا «جەتى جارعى», «ەسىم حاننىڭ ەسكى جولى, قاسىم حاننىڭ قاسقا جولى» اتاۋىمەن قالعان زاڭدار جيىنتىعى دا ۇلتىمىزعا ءتان قۇندىلىقتار مەن داستۇرلەر نەگىزىندە جاسالعان.
زاڭ مەن ءتارتىپ – ەگىز ۇعىم. بۇلار بار جەردە ادىلەت پەن مادەنيەت سالتانات قۇرادى. جەر بەتىندەگى بارشا حالىق عاسىرلار بويى تالماي قول جەتكىزۋگە تالپىنعان دەموكراتيا وسى. بۇل جونىندەگى ءوز ويىن پرەزيدەنت رەسپۋبليكا كۇنىنە ارنالعان جيىندا «مەملەكەتتىلىك تۇعىرىن نىعايتا ءتۇسۋ ءۇشىن زاڭ ۇستەمدىگىن ورنىقتىرۋ وتە ماڭىزدى. ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق مادەنيەتتى دامىتۋ قاجەت. زاڭسىزدىق, تارتىپسىزدىك, مادەنيەتسىزدىك ەلدى جارعا جىعادى. مۇنداي جاعىمسىز ۇردىستەرگە بۇكىل قوعام بولىپ قارسى تۇرۋىمىز كەرەك. ال تارتىپكە باعىنعان قوعام وركەنيەتتى بولادى. بۇل – زاڭدىلىق. ءار ازامات ەلىمىزدىڭ زاڭىن قۇرمەتتەسە, بەرەكە-بىرلىك تە, باقۋاتتى تۇرمىس تا بولادى. ياعني زاڭ تولىعىمەن ورىندالسا, ءتورت قۇبىلامىز تۇگەل بولماق», دەپ تۇيىندەدى.
پارلامەنت ماجىلىسىندەگى پارتيا فراكتسياسىنىڭ كوميتەت مۇشەلەرى قاشاندا حالىق ۇنىنە قۇلاق اسىپ, ايتقان بارلىق پروبلەمالىق ماسەلەنى دەر كەزىندە كوتەرىپ, دەپۋتاتتىق ساۋال رەتىندە اتقارۋشى بيلىككە جولدايدى.
پارتيانىڭ پارلامەنتكە ءوتۋى پرەزيدەنتتىڭ ساياسي رەفورمالارى ارقاسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. بۇعان باسقا ەلدەر كوپ جىلدار بويى قول جەتكىزەدى. ەلىمىز كەيىنگى جىلدارى تۇبەگەيلى جاڭعىردى. ءبىز اۋقىمدى, بىرەگەي كونستيتۋتسيالىق رەفورما جاسادىق. بۇل ماڭىزدى قادام, ءبىزدىڭ گەوساياسي ورتامىزدى الىپ قاراساق, تەڭدەسسىز رەفورما ءجۇردى.
قازىر پارتيامىزعا ءاربىر سايلاۋشىنىڭ ءۇنى جەتىپ جاتىر. پارتيامىزدان ماجىلىسكە وتكەن 8 دەپۋتات سايلاۋشىلارمەن جازداعى كەزدەسۋ اياسىندا ەلىمىزدىڭ 16 وبلىسى, 60-تان استام اۋدانىندا, ونىڭ ىشىندە شەكاراداعى اۋداندارعا بارىپ, اۋىل تۇرعىندارىمەن, كاسىپكەرلەرمەن جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىمەن كەزدەستى. ناقتى ايتقاندا, 111 ەلدى مەكەنگە بارىپ, 2220 سايلاۋشىمەن 126 كەزدەسۋ وتكىزىپ, 138 پروبلەمالىق ماسەلە جايلى مالىمەت الىپ قايتتى. كەزدەسۋگە كەلگەندەردىڭ باسىم بولىگى اۋىل ادامدارى بولدى.
ماسەلەن, سايلاۋالدى باعدارلامانىڭ وزەكتى مىندەتتەرى بويىنشا بۇگىندە قوعامدى الاڭداتىپ وتىرعان, شەشىمى كەزەك كۇتتىرمەيتىن كيىكتەر ماسەلەسى, سۋ, قانت پەن ۇن ءوندىرىسى, سۋبسيديا جايى ءتارىزدى 22 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدانىپ, اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتى اياسىندا 5 كوشپەلى جانە بىرنەشە تاقىرىپتىق وتىرىس ۇيىمداستىرىلدى.
«اۋىل» فراكتسياسى دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن سۋ, سالىق كودەكستەرى, سونداي-اق مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى زاڭ جوبالارى بويىنشا ەلەۋلى جۇمىس اتقارىلدى. ۆەتەريناريانى, بالىق جانە ورمان شارۋاشىلىعىن, جەرگىلىكتى باسقارۋدى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان زاڭ جوبالارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. دەپۋتاتتارىمىز «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭعا بەلسەنە قاتىستى. قازىر سايلاۋالدى باعدارلاما مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا «اگرارلىق بانك تۋرالى», «ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تۋرالى» زاڭ جوبالارى ازىرلەنىپ جاتىر.
اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى دامىتۋ جانە قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى ەرەكشە نازاردا. ۇكىمەت پەن مەملەكەتتىك ورگاندارعا اۋىل مەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ ماقساتىندا 30-دان استام ۇسىنىس بەردى. ماسليحاتتارداعى «اۋىل» پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتارى جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنا 735 ۇسىنىس ەنگىزدى. مۇنىڭ ءبارى ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ اياسىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «ەلىمىزدىڭ كەيبىر وڭىرىندە سۋدى ەڭ كوپ جۇمسايتىن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ونىڭ 40%-ى بوسقا ىسىراپ بولىپ جاتىر. سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىنىڭ 60%-ى توزىپ تۇر. ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن وتە باتىل جانە شۇعىل شارالار قاجەت», دەدى. «اۋىل» پارتياسى اتالعان پرەزيدەنت تاپسىرماسىن نەگىزگى جۇمىستارىنىڭ ءبىرى دەپ ايقىندادى.
«اۋىل» پارتياسى قاشاندا ء«بىز بىرتىندەپ قوعامدى وزگەرتۋ جانە دەموكراتيا قاعيداتتارىن ەنگىزۋ جولىنان اينىمايمىز. الەمدە ساياسي جانە ەكونوميكالىق احۋال قۇبىلىپ تۇرعان زاماندا زاڭ جانە قۇقىق ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى. مەملەكەت راديكاليزمنىڭ, ەكسترەميزمنىڭ, قۇقىقتىق نيگيليزمنىڭ جانە تۇرمىستىق ءۆانداليزمنىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىنە مۇلدەم توزبەۋشىلىك ساياساتىن ۇستاناتىن بولادى. ەكى جىلعا دا جەتپەيتىن از ۋاقىتتا ەلىمىزدە ىسكە اسىرىلعان رەفورمالار حالىقتىڭ ساياسي سانا-سەزىمىن ەداۋىر وزگەرتتى. ەندى جۇرتىمىز مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ بۇرىنعى ءتاسىلىن قايتارۋعا جول بەرمەيتىنىنە سەنىمىم مول. رەفورمالاردان كەيىن وتكەنگە قايتا ورالمايمىز. وزگەرىستەر ءالى جالعاسادى جانە مەملەكەتىمىزدىڭ سيپاتىن تولىق وزگەرتەدى» دەگەن پرەزيدەنت ءسوزىن باعدارعا الادى جانە بۇل ايتىلعاندار ۇرپاقتارىمىز ارقىلى جالعاسىن تابۋعا ءتيىس.
پارتيامىزدىڭ ۇستانعان باعىتىنىڭ دۇرىستىعىن, سايلاۋشىلارىمىزدىڭ بىزگە دەگەن سەنىمىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن ايعاقتايتىن تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق بار. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, 2023 جىلدىڭ 5 قاراشاسىندا, جەكسەنبى كۇنى قازاقستاندا العاش رەت قاناتقاقتى رەجىمدە 45 اۋدان مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرىنىڭ تىكەلەي سايلاۋى ءوتتى.
بۇل وقيعا – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساياسي ومىرىندەگى ماڭىزدى ءسات.
اۋداندار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرىن سايلاۋ – قازاقستاندىق قوعام مەن مەملەكەتتى ودان ءارى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان رەفورمالاردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ەل اۋماعىندا كەزەڭ-كەزەڭىمەن قولعا الىنىپ جاتقان اۋقىمدى باستامالاردىڭ ءبىرى.
اكىمدەر سايلاۋىن وتكىزۋ يدەياسىن مەملەكەت باسشىسى العاش رەت 2019 جىلى پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا كوتەردى. اتالعان يدەيانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ العاشقى قادامى رەتىندە اكىمدەر سايلاۋىن 2021 جىلى اۋىل, كەنت, اۋىلدىق جانە كەنتتىك وكرۋگتەر, سونداي-اق اۋداندىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرى دەڭگەيىنەن باستاۋدى ۇسىندى.
بۇل سايلاۋعا «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پاتريوتتىق پارتياسى دا قاتىسىپ, ءوز ۇمىتكەرلەرىن ۇسىندى جانە ساياسي ناۋقان بارىسىندا ءوز وكىلدەرىنە ۇگىت-ناسيحات شارالارى كەزىندە بارىنشا قولداۋ كورسەتتى.
سايلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا «اۋىل» پارتياسى اتىنان ساياسي دوداعا تۇسكەن, ءوز وڭىرىندە ەڭبەگىمەن ەلگە تانىلعان 3 ۇمىتكەرىمىز جەڭىسكە جەتتى. پارتيا اتىنان ۇسىنىلعان ۇمىتكەر جەڭىسى – حالىق اراسىنداعى پارتيا ابىرويى مەن پارتياعا ارتقان ەل سەنىمىنىڭ تاعى دا ءبىر كورىنىسى. ولاي بولسا, ەل ءۇمىتىن اقتاۋ – بىزگە پارىز.
ەل پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان قوعامداعى ساياسي رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە «اۋىل» پارتياسى العاش رەت ماجىلىسكە ءوتىپ, ساياسي ارەنادا جاڭا بەلەسكە كوتەرىلدى. وسى تۇرعىدا پارتيانىڭ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيىپ, ساياسي سالماعى ارتا ءتۇستى. بۇل ورايدا, پارتيانىڭ قازاندا وتكەن كەزەكتەن تىس سەزىندە حالىق يگىلىگى جولىندا اتقارىلار جۇمىستىڭ تىڭ ءارى ناقتى باعىتتارى ايقىندالدى.
اتقارىلعان وسىناۋ ءىس-شارالار مەن كەلەر كۇندەرگە مەجەلەنگەن يگى باستامالاردىڭ باستى ماقساتى – مەملەكەتىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە جۇمىلا اتسالىسۋ.
سەرىك ەگىزباەۆ,
«اۋىل» حدپپ توراعاسى,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
