شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ جانە رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرىنەن 2 مىڭنان استام دەلەگاتتىڭ قاتىسۋىمەن ءوتىپ جاتقان فورۋمدا ەل ەكونوميكاسى ناقتى سەكتورىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى لوكاليزاتسيالاۋدى كەڭەيتۋ مۇمكىندىكتەرى, سونداي-اق جەر قويناۋىن پايدالانۋدى, كومىر ونەركاسىبىن, كولىك جانە ەنەرگەتيكا سالالارىن ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلانىپ جاتىر.
فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسى باستالار الدىندا ۇكىمەت باسشىسى ء«وندىرىستى لوكاليزاتسيالاۋ بويىنشا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ بولاشاعى مەن مۇمكىندىكتەرى» اتتى تسيفرلىق كورمەمەن تانىستى. كورمەدە وتاندىق ماشينا جاساۋ, جيھاز جانە اعاش وڭدەۋ ونەركاسىبى ونىمدەرىنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرى, قۇرىلىس ماتەريالدارى, حيميا يندۋسترياسى تاۋارلارى, ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالار سالاسىنداعى وزىق شەشىمدەر جانە ت.ب. ۇسىنىلدى. كورمەدە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءتۇرلى سالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن بارلىعى 100-دەن استام كومپانيا تانىستىرىلدى.
پرەمەر-مينيستر پلەنارلىق سەسسيادا سويلەگەن سوزىندە ەل ەكونوميكاسى كەيىنگى جىلداردا سىرتقى جاعدايلارعا بەيىمدەلگەنىن جانە تۇراقتى ءوسۋ جولىنا تۇسكەنىن باسا ايتتى. اتاپ ايتقاندا, بيىلعى 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ ءوسۋى 4,9%-دى قۇرادى.
«ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ ءىس-شارالارى ارقاسىندا ينفلياتسيا 10,8%-عا دەيىن, ياعني 2 ەسەگە باياۋلادى. الدىمىزدا ءارى قاراي ينفلياتسيانى تومەندەتۋ مىندەتى تۇر. ءتيىستى شارالار كەشەنى اياسىندا وتاندىق ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ – نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جانە ونى قولداۋ – ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ نەگىزگى بولىگى. سوندىقتان بيزنەستىڭ ماسەلەلەرى ۇكىمەتتە «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بىرلەسە تۇراقتى تۇردە قارالىپ كەلەدى.
«شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 36,4%-عا دەيىن ۇلعايدى. وسى سەكتوردا جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى بيىل 14%-عا ءوسىپ, 4,3 ملن ادامدى قۇرادى», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.
سونىمەن قاتار رەسپۋبليكادا بيزنەستى جۇرگىزۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ باعىتىندا جۇيەلى ءىس-شارالار قابىلدانىپ كەلەدى. ماسەلەن, بيزنەسكە قويىلاتىن ارتىق تالاپتاردى قىسقارتۋ ءۇشىن جاڭا رەتتەۋشى ساياسات ىسكە اسىرىلۋدا. قازىردىڭ وزىندە 9 مىڭ ارتىق تالاپ قىسقارتىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 1 مىڭى قىسقارادى.
«تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەلەرىن اۆتوماتتاندىرۋ ناتيجەسىندە 1 قاڭتاردان باستاپ تەكسەرۋلەر ادامي فاكتورسىز تاعايىندالادى. بۇل, سونىمەن بىرگە, تەكسەرۋلەر سانىن 2 ەسەگە قىسقارتادى», دەپ اتاپ ءوتتى ءاليحان سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى ءارى قاراي دامىتۋ ءۇشىن ونى تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى جالعاسادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى سالىقتىق ىنتالاندىرۋ شەڭبەرىندە بيىلدان باستاپ 4% مولشەرلەمە بويىنشا بولشەك سالىق رەجىمى ەنگىزىلدى. بۇل رەتتە ميكرو جانە شاعىن بيزنەس ءۇشىن ەنبەكاقى تولەۋ قورىنان بىرىڭعاي تولەم بەكىتىلدى, جانە ونىڭ جۇكتەمەسى 20%-عا تومەندەتىلدى.
بۇدان باسقا, ءىرى بيزنەس جاڭا ءوندىرۋ جوبالارىنا ينۆەستيتسيالاردى سالۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن 5 جىلعا دەيىن پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ سالىعىنان بوساتىلادى.
«2025 جىلدان باستاپ جاڭا سالىق كودەكسى ىسكە قوسىلادى. وندا بارلىق وڭدەۋشى سەكتورلارىنىڭ جاڭا جوبالارى 3 جىل مەرزىمگە سالىقتاردان بوساتىلادى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ءاليحان سمايىلوۆ بيزنەستى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى تۇرعىدا دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ءرولى ەرەكشە.
ماسەلەن, «بايتەرەك» حولدينگى جىل باسىنان بەرى بيزنەسكە 2,2 ترلن تەڭگەنىڭ كولەمىندە قارجىلىق قولداۋ كورسەتتى. سونىڭ ىشىندە, قازاقستان دامۋ بانكى ارقىلى 314 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى جالپى قۇنى 195 ملرد تەڭگەدەن اساتىن جوبالاردى قارجىلاندىردى. قوسىمشا 300 ملرد تەڭگەنىڭ جوبالارى بويىنشا جۇمىس جالعاسۋدا. «دامۋ» قورى ارقىلى 115 ملرد تەڭگەگە تىكەلەي نەسيەلەر بەرىلدى. بۇل رەتتە بولىنگەن سۋبسيديالار مەن كەپىلدىكتەر ەسەبىنەن بانكتەر بيزنەسكە 930 ملرد تەڭگە نەسيە بەردى.
«مەملەكەت باسشىسى 3 جىل ىشىندە قازاقستاندىق قامتۋدى 60%-عا دەيىن جەتكىزۋ بويىنشا ناقتى مىندەت قويدى. ول ءۇشىن قاجەتتى الەۋەت پەن رەسۋرستار بار. بۇل, ەڭ الدىمەن, يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋدى تالاپ ەتەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
مىسال رەتىندە ۇكىمەت باسشىسى مۇناي-گاز سالاسىن كەلتىردى, وندا ساتىپ الۋلاردىڭ ەڭ ۇلكەن ۇلەسى 3 ءىرى كونسورتسيۋمعا تيەسىلى. بۇل – بۇكىل ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ساتىپ الۋلاردىڭ – 75%-ى.
«جىل باسىنان بەرى ساتىپ الۋلاردىڭ كولەمى 3,5 ترلن تەڭگەنى قۇرادى, ونىڭ 1,9 ترلن تەڭگەسى – جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىنە بەرىلىپ وتىر. ونىڭ نەبارى 9%-ى عانا تاۋارلارعا تيەسىلى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
باسقا سالالارعا توقتالا وتىرىپ, ۇكىمەت باسشىسى تاۋ-كەن سەكتورىندا ساتىپ الىناتىن وتاندىق تاۋارلاردىڭ ۇلەسى – 15%, ماشينا جاساۋدا – 13,5%, فارماتسەۆتيكادا 20%-دى قۇرايتىنىن اتاپ ءوتتى.
«سوندىقتان «اتامەكەن» ۇلتتىق پالاتاسىنىڭ قاتىسۋىمەن وندىرۋشىلەر مەن ءىرى كاسىپكەرلەر اراسىندا ىسكەرلىك بايلانىستار ورناتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىز. بۇل ءبىزدىڭ ءىرى كاسىپورىنداردىڭ اينالاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس بەلدەۋىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ءوڭىرىنىڭ ورتا بيزنەس وكىلدەرىمەن بىرقاتار كەزدەسۋ وتكىزگەنىن ايتتى. ولارعا جەرگىلىكتى ءوندىرىستى ۇيىمداستىرۋعا پەرسپەكتيۆالارى جوعارى ونەركاسىپتىك باعىتتار ۇسىنىلدى.
«ول ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق زاڭنامادا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى كوزدەلگەن. بيزنەس وكىلدەرىن وندىرىستەردى لوكاليزاتسيالاۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس ىستەۋگە شاقىرامىز», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ سوزىنشە, ءىرى كاسىپورىندار وزدەرىنىڭ جەرگىلىكتى قامتۋدى دامىتۋ باعدارلامالارىن قابىلداۋعا ءتيىس. ونىڭ ىشىندە ۇزاقمەرزىمدى وففتەيك-كەلىسىمشارتتار جاساسۋ نەگىزگى قۇرال بولۋى كەرەك.
بيزنەس تاراپىنان بىرقاتار ۇسىنىس ايتىلعانىن, ولاردىڭ كوبى ۇكىمەت پەن «اتامەكەن» ۇكپ بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, بۇل وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن جانە باسقا دا ءىرى كومپانيالارمەن جاساعان وففتەيك-كەلىسىمشارتتارىن نەسيەلەر مەن ينۆەستيتسيالار تارتۋ ءۇشىن كەپىل رەتىندە تانۋعا قاتىستى.
ء«بىز بۇل ماسەلەنى قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن بىرگە پىسىقتادىق. كۆازيمەملەكەتتىك جانە BB- حالىقارالىق رەيتينگى بار كومپانيالارمەن, سونداي-اق ءىرى جۇيە قۇراۋشى كاسىپورىندارمەن جاسالعان وففتەيك-كەلىسىمشارتتار نەسيە ءۇشىن سەنىمدى كەپىل بولا الادى دەگەن ءتيىستى نورماتيۆتىك شەشىم قابىلداندى. مۇنىڭ قالاي بولاتىنىن كورەمىز. ءارى قاراي وسىنداي كەپىلدەردى قولدانۋ ءورىسىن كەڭەيتەمىز», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ستاندارتتالماعان تاۋارلاردى بيرجالىق ساۋدادان تولىعىمەن الىپ تاستاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل شەشىمنىڭ قاشان جانە قالاي كۇشىنە ەنەتىنى تۋرالى اقپارات كەيىنىرەك باق ارقىلى تاراتىلاتىن بولادى.
وعان قوسا پرەمەر-مينيستر وتاندىق ءوندىرۋشىنىڭ مارتەبەسىن راستايتىن CT-KZ جانە يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتاردىڭ كۇشىن جويۋ جونىندەگى جۇمىس تۋرالى ايتتى.
ء«بىز «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ, وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى بولادى دەگەن شەشىم قابىلدادىق. ەشقانداي سەرتيفيكات الۋدىڭ قاجەتى بولمايدى. وندىرۋشىلەر مەن ولار شىعاراتىن تاۋارلار تۋرالى مالىمەتتەر وسى تىزىلىمدە ونلاين تۇردە قولجەتىمدى. كەز كەلگەن ۋاقىتتا بارلىق مۇددەلى تۇلعا وعان كىرىپ, قاجەتتى اقپاراتتى الا الادى. وسىلايشا, ءبىز وسى سەرتيفيكاتتاردى بەرۋ تاجىريبەسىن توقتاتامىز. اقپارات بارلىق پايدالانۋشى ءۇشىن ونلاين تۇردە تەگىن ءارى قولجەتىمدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
بيزنەستىڭ بارلىق سىندارلى ۇسىنىسى فورۋم قورىتىندىسى بويىنشا جيناقتالىپ, ۇكىمەتتىڭ ودان ارعى جۇمىسىندا پايدالانۋ ءۇشىن جۇيەلەندىرىلەتىنىن دە اتاپ ءوتتى.
«بارلىق قاتىسۋشىنى ءوز ۇسىنىستارىن ايتۋعا شاقىرامىن. سىزدەرمەن بىرگە ەكونوميكانى, ەلىمىزدى العا جىلجىتۋ ءۇشىن دۇرىس شەشىمدەر قابىلداۋعا دايىنبىز», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى كادرلىق قامتاماسىز ەتۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرىنە دە توقتالىپ ءوتتى.
ء«بىز شەتەلدىك مامانداردى الماستىراتىن ءوز كادرلارىمىزدى وقىتۋىمىز قاجەت. بۇل تۇرعىدا ءىرى كاسىپورىندارىمىز وقۋ ورىندارىنا قامقورلىق جاساپ, سودان كەيىن تۇلەكتەردى جۇمىسقا الۋى كەرەك», دەدى.
قورىتىندىلاي كەلە, ءاليحان سمايىلوۆ وتاندىق قامتۋدى دامىتۋ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى ماقساتتا قارجى ءبولىنىپ, مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى كورسەتىلەدى.
«بيزنەس قولدا بار بارلىق مۇمكىندىكتى پايدالانۋى كەرەك. ۇكىمەت ءوز تاراپىنان, سىزدەردىڭ بارلىق ۇسىنىستارىڭىزدى, وي-پىكىرلەرىڭىزدى ەسكەرۋگە دايىن», دەدى پرەمەر-مينيستر.
سونىمەن قاتار فورۋم اياسىندا وتاندىق وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋعا باعىتتالعان كەلىسىمشارتتارعا قول قويۋ ءراسىمى ءوتتى. «ERG», «قازاقمىس», «قازمىرىش», «KAZ Minerals» كومپانيالارى سياقتى ءىرى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار مەن وتتاندىق وندىرۋشىلەر اراسىندا جالپى قۇنى 58 ملرد تەڭگە بولاتىن وففتەيك-كەلىسىمشارتتار, ۇزاقمەرزىمدى شارتتار مەن مەموراندۋمدار جاسالدى.
