جەر قوزعالسا دا, قوزعالمايتىنداي كورىنەتىن سابىرلى قالپىمەن سان مىڭداعان تىڭدارماننىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ العان ايگىلى ءانشى نۇرلان ونەرباەۆ شىرقاعان قاي ءان بولسىن, ونەرسۇيەر قاۋىمدى ءتانتى ەتپەي قويماسى انىق. ويتكەنى ول شىرقاعان كەز كەلگەن شىعارمانىڭ ءون بويىندا ءومىردىڭ قالتارىس-بۇلتارىستارىنان سىر شەرتەتىن سەزىم ورنەكتەرى مەنمۇندالاپ تۇرادى. ەڭ باستىسى, ول جەڭىلتەك اۋەننىڭ جەتەگىندە كەتپەيدى, اننەن ءمان تاپقىسى كەلەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءانشى رەتىندە ادالدىق سەرتىنەن اينىماۋدى ويلايدى. سول ارقىلى تىڭدارمانىن ويلاندىرۋعا تىرىسادى. سونىسىمەن كوپشىلىكتى باۋراپ الادى.
«قاراعىم-اي» ءانىن تىڭداعان كەز كەلگەن ادامنىڭ كوڭىلى الابۇرتىپ, ءتىپتى كەيدە بوساپ كەتەتىنى راس. شىعارمانىڭ سيقىرى نەمەسە قۇدىرەتى شىعار. باسقاشا باعامداۋدىڭ ەش رەتى كەلمەي-اق تۇر. وسى ءاندى تىڭداعاندا كەيدە كىسى كوزىنەن ءمولدىر شىق تايعاناقتاپ جاتادى. ليريكالىق ءاننىڭ ماتىنىندەگى سوزدەر كىمدى بولسىن بەيجاي قالدىرمايتىنى ءسوزسىز. ءار الۋان سەزىم پەرنەسى ادام جانىن ءار ارناعا بۇرا تۇسەدى. بەلگىسىز ءبىر مۇڭ جانىڭدى جەگىدەي جەگەن الدەبىر كۇيزەلىس وتىنا ماي قۇيىپ جاتقانداي كۇي كەشەسىڭ. باياۋ ءاننىڭ جۇرەكتى اتقاقتاتا تۇسەتىن بەيمالىم ءبىر قۇدىرەتى بارىنا لاجسىز يلاناسىڭ, ريزا بولاسىڭ.
«بۇل كوڭىل نەلىكتەن بوسادى ەكەن,
بۇل تاعدىر سەنى كىمگە قوسادى ەكەن؟» دەپ كەلەتىن ەكى تارماقتان الدەبىر درامانىڭ ءۇنى سەزىلەتىندەي كۇي كەشەسىڭ. مۇندا ادامدى تۇڭعيىققا باتىرا تۇسەتىن الدەبىر قيماستىق سەزىمنىڭ شەرۋى باستالىپ تۇرعانداي كورىنەدى. ادام جانىن ۇزدىكتىرە تۇسەتىن سارقىلماس ساعىنىشتىڭ اۋىلىنا باستايدى. جابىققان, قامىققان كوڭىلدى ءاننىڭ اۋەنىمەن بىردە ەمدەپ, بىردە تەرەڭ ويدىڭ ورمانىنا جەتەلەي بەرەدى. ايتەۋىر كىسى بالاسىن بەيمالىم ءبىر الەمگە تارتا تۇسكەندەي بولادى دا تۇرادى. جان تىنىشتىعىن بۇزعان شىعارمانىڭ تۇپكى ءمانى تەرەڭدە جاتقانى داۋسىز...
«قيىلىپ, ءۇزىلىپ قارادىڭ-اي,
قاراعىم, قانداي سۇلۋ جانارىڭ-اي», دەگەن ەكى جولعا قاراپ-اق ءاننىڭ قىز بالاسىنا ارنالعانىن باعامداۋعا بولاتىن سەكىلدى. اۋەلدە ءاننىڭ سوزىندەگى نەگىزگى كىلت ءسوز «قاراعىم» بولعانى ەكى باستان ءمالىم. كومپوزيتور كەڭەس دۇيسەكەەۆ ءاننىڭ اسەرىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا «قاراعىم» ءسوزىن «قاراعىم-اي» دەپ تۇرلەندىرگەن.
ءاننىڭ ءمانىن اشاتىن ءماتىنى ەكەنىنە ەشكىمنىڭ كۇمانى جوق. بەلگىلى كومپوزيتور كەڭەس دۇيسەكەەۆتىڭ كوڭىل تۇكپىرىندەگى ءان ساۋلەسىن جارقىراتۋعا اقىن ءشومىشباي ساريەۆتىڭ ىقپال ەتكەنى ءمالىم. سۇيەگىنە ءسوز قونعان ءشومىشباي اقىننىڭ كوپتەگەن كەرەمەت انگە تاماشا ءماتىن جازىپ بەرگەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. ءسوزىن ءشومىشباي ساريەۆ, ءانىن كەڭەس دۇيسەكەەۆ جازعان ءاندى العاش نۇرلان ونەرباەۆتىڭ ورىنداۋى دا زاڭدىلىق سەكىلدى كورىنەدى. قالاي دەسەك تە, ۇزدىك ۇشتىكتىڭ جۇرەگىن جارىپ شىققان تۋىندى كوپتىڭ كوڭىلىنە قوندى. ونەرسۇيەر قاۋىم تاماشا شىعارمانى جىلى قابىلدادى. وعان ەشكىمنىڭ تالاسى جوق.
«سۇلۋلىق وسىنداي بولادى ەكەن,
ءبىر باسقا ارمانسىز قونادى ەكەن.
ادامدار ومىرگە قوناق ەكەن,
شىنىمەن بۇل دۇنيە شولاق ەكەن», دەپ باستالاتىن ءاننىڭ العاشقى شۋماعىنىڭ ءوزى جون ارقاڭدى تىتىركەندىرىپ جىبەرەدى. دۇنيە كەزەك ەكەندىگىنە سەنەسىڭ. كەرۋەندەي جىلجىعان ۋاقىت كوشىندە ادامنىڭ دا ماڭگى تۇراقتاي المايتىنىن جان-جۇرەگىڭمەن سەزىنەسىڭ. ايتەۋىر ءون بويىڭدى ساعىنىش پەن مۇڭ بيلەپ, قۋانىشى مەن وكىنىشى قاتار جۇرەتىن ءومىر ساباقتارى كوز الدىڭنان كولكىپ وتە شىققانداي بولادى. ادامنىڭ ءبىر ارنادا توقايلاسقان ويىن ءار قيىرعا بۇرىپ جاتسا, ناعىز ءان دەگەنىڭىز دە, ونەر دەگەنىڭىز دە شىنتۋايتىندا وسى ەمەس پە؟
«بۇل ءومىر وسىلاي وتەدى ەكەن,
سۇيمەسەڭ دۇنيە بەكەر ەكەن.
پاراقتاپ جيناساڭ بار عۇمىرىڭ,
ءبىر سۇيگەن كۇنىڭە-اي جەتە مە ەكەن؟», دەپ تۇيىندەلەتىن ءان قايىرماسى دا ويلى تىڭدارماننىڭ ساناسىن سان ساققا جۇگىرتەتىنى كۇمانسىز. قاراپايىم ءاننىڭ ماتىنىندەگى تەرەڭ ءپالساپا جان دۇنيەڭدى راسىندا دا استان-كەستەن قىلادى. بىردە كوككە قالىقتاپ, بىردە كوك پەن جەردىڭ ورتاسىندا جۇرگەندەي كۇيدى باستان وتكەرەسىڭ.
سۇلۋلىق, كوركەمدىك, ادەمىلىك دەگەن سينونيم سوزدەردىڭ ءبارى وسى ءاننىڭ تابيعاتىندا تۇرعانداي كورىنەدى. كىم سۇلۋ؟ ارينە, انا, سۇيگەن جار, قاراكوز قارىنداس... ولاردىڭ بويىنداعى سۇلۋلىق پەن ويىنداعى تەرەڭدىك, تابيعاتىنداعى تازالىق, جانارىنداعى مەيىرىم نۇرى ءبىزدى قاي كەزدە دە قورعاشتاپ تۇرعانداي بولادى.
تاياۋدا قىز ۇزاتۋ تويىندا وسى ءان قويىلدى. ءانشى شىرقاپ قويا بەرگەندە ءۇمىت ەتكەن كوزىنىڭ نۇرىنداي بولعان قىزىن شىعارىپ سالىپ تۇرعان اكەنىڭ جانارىنان جاس پارلاسىن كەلىپ... بۇل ەندى اكەنىڭ ەڭلىك گ ۇلىنە دەگەن قيماستىق جاسى عوي...
ساعىنىش پەن وكىنىش, ءۇمىت پەن كۇدىككە تولى تىرشىلىكتە جات جۇرتتىق دەپ اتاعانىمىزبەن, اكەگە قىزدان جاقىن كىم بار دەسەڭىزشى. سوندا عوي... بۇل ءاننىڭ قىز بالاسىنا ارنالعانداي كۇي كەشتىرەتىنىن تاعى ءبىر تۇسىندىك.
جىل بىتكەن جەلمەن جارىسقان جۇيرىكتەي زىمىراپ وتە بەرەتىنى اقيقات قوي. ونى توقتاتاتىن قۇدىرەت جوق تا شىعار. ءبىر انىعى, ءاربىرىمىزدىڭ كوڭىلىمىزدە دە, ومىرىمىزدە دە ءوزىمىزدىڭ «قاراعىم-ايىمىز» بار. سونى ءجيى ەسكە سالىپ تۇراتىن كەڭەس دۇيسەكەەۆتىڭ ءانى دەسەك, قاتەلەسە قويماسپىز... وعان ەشكىم دە تالاسپاس...
