بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ساپالى ءبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, ونى تۇراقتى دامۋدىڭ 17 ماقساتى اراسىندا ءتورتىنشى ورىنعا قويعان. ولار ءبىلىم ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەدى جانە كەدەيلىكتى جەڭۋدىڭ كىلتى دەگەن تۇجىرىم جاساعان. ايتا كەتۋ كەرەك, ءدال قازىر ەلىمىزدە ساپالى بىلىممەن قامتۋ وزەكتى ماسەلەگە اينالعان. سوندىقتان كوپ اتا-انا بالالارىن «دارىن», «زەردە», «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى», ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەي-ينتەرناتى, «رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا» سىندى مەكتەپتەرگە بەرۋگە, قالا بەردى اقىلى ءبىلىم وردالارىندا وقىتۋعا تىرىسادى. وسى ورايدا ەلىمىزدە وزىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» حالىقارالىق قوعامدىق قورى مەكتەپتەرىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, ارتىقشىلىقتارىن كوزبەن كورىپ قايتتىق. قازىرگى كەزدە قور قاراماعىندا 32 ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەي-ينتەرناتى, 1 كوللەدج, «Spectrum» حالىقارالىق بالاباقشا, 8 جەكەمەنشىك مەكتەپ جانە سۇلەيمەن دەميرەل (SDU) ۋنيۆەرسيتەتى بار.
ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەيلەرى وتاندىق ءبىلىم جۇيەسىنە ءبىرشاما وزگەرىس الىپ كەلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. مىسالى, ءۇش تىلدە وقىتۋ جۇيەسىن العاش رەت وسى مەكتەپتەر ەنگىزگەن ەدى.
ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەيلەرى – ەلىمىزگە حالىقارالىق تاجىريبەنى الىپ كەلگەن العاشقى مەكتەپتەر. ءبىز ءۇش ءتىلدى ءبىلىم بەرۋ مودەلىن الىپ كەلدىك. ءبىزدىڭ ليتسەيدىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, وقۋشىلارىمىز قازاق ءتىلىن وتە جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرىپ شىعادى. ويتكەنى بىزگە تۇسەتىن بالالاردىڭ جارتىسىنان كوبى – ءورىستىلدى بالالار نەمەسە وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ بالالارى. سوندىقتان ءبىز وقۋشىلارعا قازاق ءتىلىن دەڭگەيلەپ وقىتامىز. ولار مەكتەپتى بىتىرگەنشە قازاق ءتىلىن جەتىك مەڭگەرىپ شىعادى دەپ ايتا الامىز. تاعى ءبىر جەتىستىگىمىز – اعىلشىن تىلىندە جاراتىلىستانۋ باعىتىنداعى پاندەردى ەنگىزۋىمىز. وعان ءبىز ارنايى كىتاپتار جازىپ شىعاردىق. بۇل كىتاپتاردىڭ بارلىعى مينيسترلىكتىڭ تەكسەرىسىنەن تولىق وتكەن. پاندەردى اعىلشىن تىلىندە بەرۋدەگى نەگىزگى ماقساتىمىز – حالىقارالىق ءبىلىم كەڭىستىگىن بالالارعا قولجەتىمدى ەتۋ», دەيدى ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» حالىقارالىق قوعامدىق قورى پرەزيدەنتى دارحان وتە.
سونىمەن قاتار قور جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان 30 جىل ىشىندە ۇزدىك جەتىستىككە جەتكەن مىڭداعان تۇلەكتى دايىنداپ شىعاردى. ماسەلەن, ءبىلىم الۋشىلار حالىقارالىق جانە وتاندىق ءبىلىم سايىستارىندا, وليمپيادالاردا 27 مىڭنان استام مەدال يەلەنگەن. ونىڭ 4 558-ءى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مەدال بولسا, 5142-ءcى رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە. ءتىپتى تاراز ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەيى حالىقارالىق وليمپيادالاردا 8 مەدال جەڭىپ الىپ, گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن. ء«بىزدىڭ ليتسەي ەلىمىزگە ەڭ العاشقى التىن مەدالدى الىپ كەلدى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن رەسمي فاكت بويىنشا ءبىزدىڭ وقۋشىلارىمىز ماتەماتيكا, بيولوگيا بويىنشا التىن مەدال يەلەنگەن. ءار 3 وقۋشىنىڭ ەكەۋى – وليمپيادا جۇلدەگەرى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – شاكىرتتەرىمىزدى حالىقارالىق دەڭگەيدە باسەكەگە قابىلەتتى ەتىپ تاربيەلەۋ», دەپ اتاپ ءوتتى د.وتە.
قور قاراماعىنداعى نۇر-وردا مەكتەبىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى ۆالەريا بيىل گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا ءتۇسۋدى جوسپارلاپ وتىر. ول بۇل مۇمكىندىككە كەمبريدجدەگى عىلىمي زەرتتەۋشىلەر ينستيتۋتىنىڭ جازعى باعدارلاماسىنا قاتىسقان كەزدە قول جەتكىزگەن. «مەنىڭ مىندەتىم جۇيكە جاسۋشالارىن زەرتتەۋ بولدى. مەن ونى گارۆارد ماماندارىنىڭ بىرىمەن بىرلەسىپ جاسادىم. جوبانى جاساپ شىعۋ التى اپتاعا سوزىلدى, سودان كەيىن مەن جوبانى پروفەسسورلاردىڭ جانە باسقا كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ الدىندا تانىستىردىم», دەيدى ول.
سونداي-اق قورعا قاراستى مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ اراسىندا ەلىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارلى جانە الەمگە ايگىلى كومپانيالاردا قىزمەت ەتىپ جۇرگەندەر دە بار. سونىڭ ءبىرى – «Digital Nomads»-تا جۇمىس ىستەيتىن تالىمگەر جان قۇربانباەۆ. ول ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەيىن بىتىرگەننەن كەيىن «ياندەكس» كومپانياسىنا شاقىرتۋ العان. قازىرگى تاڭدا سۇرانىسقا يە مامان.
«بالالىق شاعىمنىڭ بالعىن ءساتى, جاستىق شاعىمنىڭ ساۋلەلى شاعى تىكەلەي ءبىلىم العان مەكتەبىممەن بايلانىستى. ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەيلەرى ۇشقىر ويلى, ناعىز پاتريوتتاردى تاربيەلەپ شىعاردى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىن. بۇگىندە ليتسەيدىڭ ءار تۇلەگى دۇنيەنىڭ قاي جەرىندە جۇرسە دە, ەل مۇراتى, حالىق تىلەگى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە ويماقتاي بولسىن ۇلەس قوسىپ ءجۇر. دەپۋتات رەتىندە الەۋمەتتىك ءتۇيىن – جاستار ماسەلەسىن تىڭداپ, زەردەلەي كەلە, ىلگەرى قوعامدى ءبىلىمدى, تاربيەلى جاستار قۇرايتىنىنا كوزىم جەتتى», دەيدى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى رۋسلان بەردەنوۆ.
وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم سايىسىندا جوعارى ناتيجە كورسەتۋى مۇعالىمگە تىكەلەي بايلانىستى. كوپتەگەن زەرتتەۋ مۇعالىم مەن وقۋشى اراسىنداعى بايلانىستىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن راستايدى. وقۋشىلار مۇعالىمدەرىمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتقان كەزدە ولاردىڭ وقۋعا دەگەن ىنتاسى ارتا تۇسەدى ەكەن. د.وتەنىڭ ايتۋىنشا, ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» حالىقارالىق قور قاراماعىنداعى مەكتەپتەردەگى مۇعالىمدەرگە قويىلاتىن تالاپ جوعارى. بارلىق مۇعالىم جىل سوڭىندا سىناق تاپسىرادى. ەگەر 60 پايىزدان تومەن ناتيجە كورسەتسە, ول مۇعالىمدەر مىندەتتى تۇردە قوردىڭ ارنايى سەمينارىنا قاتىسۋى كەرەك. جازعى ۋاقىتتا دەمالمايدى. 15-20 كۇن سەميناردا بولادى. ال مۇعالىم ءوزىنىڭ التىن ۋاقىتىن دەمالىسقا ارناعىسى كەلسە, ول ءوزىن دامىتۋى كەرەك. سىناقتان وتە الماعان مۇعالىمدەر جۇمىستان شىعارىلاتىن بولادى.
«ۇستازى جاقسىنىڭ – ۇستامى جاقسى» دەگەن بار. ءار وقۋشى جەتىستىگىنىڭ ارتىندا مىقتى مۇعالىم تۇرادى. العاشقى ليتسەيلەردىڭ اشىلۋى كەزىندە اعىلشىن ءتىلىن جانە كەيبىر پاندەردى وقىتۋعا شەتەلدىك پەداگوگتەر تارتىلعان ەدى. ۋاقىت وتە كەلە ءبىز پەداگوگيكالىق كادرلاردى دامىتۋ بويىنشا قارقىندى جۇمىس جۇرگىزدىك. ناتيجەسىندە, جەرگىلىكتى مامانداردىڭ دا كاسىبيلىگى ارتتى. جىل سايىن مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «وكسفورد ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ» سەمينارلارى وتكىزىلەدى, ينفورماتيكا وقىتۋشىلارى ءۇشىن «Cisco» سەرتيفيكاتتاۋ كۋرستارى ۇيىمداستىرىلادى. وسىلايشا, ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» حالىقارالىق قوعامدىق قورى جۇيەسى پەداگوگ ۇستازداردىڭ ۇستاحاناسىنا اينالدى دەپ ايتۋعا بولادى», دەيدى قور پرەزيدەنتى.
مىسالى, ماتەماتيكا پانىنەن حالىقارالىق وليمپيادالارعا دايىنداۋدا مول تاجىريبەسى بار مۋاممەر گۋل وقۋشىلاردىڭ ويلاۋ قابىلەتىن دامىتۋ مەن عىلىمي ىزدەنۋگە باۋلۋدىڭ وزىندىك ادىستەرىن قولدانادى. ونىڭ «ماتەماتيكادان وليمپياداعا دايىنداۋدىڭ ءتيىمدى جولدارى» اتتى ادىستەمەلىك قۇرالى – باسقا مۇعالىمدەرگە باعدار. ول وقىتۋ قىزمەتىندە «بارلىق بالا – تالانتتى, تەك تەتىگىن تابا ءبىل» دەگەن ۇستانىمدى باسشىلىققا الادى. ءاربىر بالا ەرەكشە قابىلەتكە يە جانە ۇستازدىڭ مىندەتى وقۋشىنىڭ تاساداعى تالانتىن اشىپ, ونى دامىتۋ كەرەكتىگىن العا تارتادى. ونىڭ قاراپايىمدىلىعى, ادالدىعى جانە شىنايىلىعى ءوزىنىڭ مۇعالىمدىك قاسيەتتەرىنە تەرەڭ ىقپال ەتەدى. شاكىرتتەرىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جەتىستىكتەرى دە اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق.
ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەيلەرى تاربيە مەن ءبىلىمنىڭ قاتار جۇرەتىنىن دە ەستەن شىعارماعان. قۇندىلىقتار نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ – مەكتەپتىڭ نەگىزگى قاعيداسى. ءبىلىم جۇيەسىنە وسىنى جاقسىلاپ سىڭىرگەن. «زامان قانشا وزگەرگەنىمەن, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردىڭ قۇنى ەشقاشان تۇسپەيتىنى ايدان انىق. ادامنىڭ ابىرويى بويىنداعى جاقسى قاسيەتتەرىمەن باعالانادى. سوندىقتان مۇعالىم مەن اتا-انانىڭ ۇلەسى زور. ولاردىڭ ۇرپاق الدىنداعى بورىشى – بالاعا ادامگەرشىلىگىمەن ونەگە بولا ءبىلۋى. ويتكەنى جۇرەكتەرگە اسەر ەتەتىن بىردەن-ءبىر ارەكەت – ادام بويىنداعى قۇندى قاسيەتتەرى. قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ مودەلىنە ءوتۋ ارقىلى تاربيە جۇيەسىنىڭ مازمۇنىندا ءبىرشاما وزگەرىس ورنايدى. ءبىلىم بەرۋمەن قاتار بالالاردىڭ تۇلعالىق, ەموتسيالىق, الەۋمەتتىك جانە زياتكەرلىك جاعىنان دامۋىنا مۇمكىندىك جاسايدى», دەيدى تاربيە ءبولىمىنىڭ مامانى التىنگۇل ەلۋباەۆا.
سونداي-اق ليتسەي جۇيەسىندە كىتاپ وقۋ داعدىسىن قالىپتاستىرۋ جۇيەلى تۇردە قولعا الىنعان. كىتاپ وقۋعا ارنايى ۋاقىت بەرىلەدى. وقۋشىلار عانا ەمەس, تاربيەشىلەر مەن مۇعالىمدەر دە كىتاپ وقۋعا ءتيىس.
«الەمگە TCM (teacher created and materials) اتىمەن ءماشھۇر بولعان وقىتۋ مەكەمەسىمەن بىرگە «non fiction», ياعني عىلىمي-تانىمدىق ادەبيەت توپتاماسى بار, سونى قازاق تىلىنە اۋدارىپ, باسىپ شىعارۋ ءۇشىن «SMART» كىتاپحانا جوباسىن ىسكە قوستىق. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان «وقۋعا قۇشتار مەكتەپ – وقۋعا قۇشتار ۇلت» جوباسى اياسىندا بۇتىندەي وقىتۋشى, وقۋشىنىڭ كىتاپ وقۋ داعدىسىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ۇيالى تەلەفوندارعا ارنالعان ارنايى «Kitap» قوسىمشاسى قۇراستىرىلدى. بالانىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كىتاپ وقۋدان بايگە ۇيىمداستىرىلدى. بالا ءار وقىعان كىتاپتاعى بەتىن بەلگىلەي وتىرىپ, بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزدى. ماسەلەن, باستاپقىدا قولا, كۇمىس, كەيىنەن التىن, ودان بيىك دارەجە – قىزىل گاۋھارعا يە بولعان وقۋشىعا قور تاراپىنان سىيلىقتار جىبەرىلىپ وتىرادى. بۇل كىتاپ وقۋ سايىسى تاربيەشىلەر مەن ۇستازدار اراسىندا دا وتكىزىلدى. وسىلايشا, «ارتىق ءبىلىم كىتاپتا» ەكەندىگىن جەتكىزۋگە تىرىستىق», دەيدى د.وتە.
2021-2022 جىلى ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەيىن بىتىرگەن 1969 تۇلەك تومەندەگىدەي كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزگەن: مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتى يەگەرلەرىنىڭ سانى – 1254 (64 پايىز), پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا تۇسكەندەر سانى – 309 (16 پايىز), تەحنيكالىق ماماندىقتارعا تۇسكەندەر سانى – 570 (29 پايىز), نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە تۇسكەندەر سانى – 165 (9 پايىز), QS World University Rankings بويىنشا ۇزدىك 100 جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسكەندەر سانى – 84 (5 پايىز).
قورعا قاراستى 8 جەكەمەنشىك مەكتەپ تە اتا-انالار تاراپىنان سۇرانىسقا يە. SPECTRUM – كەمبريدج باعدارلاماسىنا نەگىزدەلگەن 12 جىلدىق مەكتەپ. وندا ساباق 100 پايىز اعىلشىن تىلىندە وتكىزىلەدى. ودان بولەك, الماتىدا Galaxy حالىقارالىق مەكتەبى بار. قالعان التاۋى – نۇر-وردا مەكتەبى. ءبارى دە جەرگىلىكتى ستاندارتتى ورىندايدى. بىراق بۇل مەكتەپتەر اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتىپ وقىتادى ءارى كوبىنە IT باعىتىنا دەن قويادى.
30 جىل ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە بەرۋمەن اينالىسقان ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» حالىقارالىق قوعامدىق قورى ءارى قاراي دا وسى ماقساتتاعى جۇمىسىن جالعاستىرىپ, جەتىلدىرۋگە كۇش سالۋ باستى مىندەتىمىز دەيدى.
