مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلىنا جۇگىنەلىك. «اباي شىعارمالارىندا حاۋاس ءسوزى ءۇش جەردە, ءۇش تۇردە كەزىگەدى: حاۋاسي حامسا زاھيري, حاۋاس ساليم, حاۋاس. حاۋاسي حامسا زاھيري – سىرتقى بەس سەزىم مۇشەسى: كورۋ, ەستۋ, ۇستاپ ءبىلۋ, ءدامىن تاتۋ, ءيىس ارقىلى سەزۋ. حاۋاس ءساليم – وسى سەزىمنىڭ بىلعانباعان, تابيعي تازا ءتۇرى. حاۋاس – ءبىرىنشى ماعىناسى – ىشكى بەس سەزىم مەن سىرتقى بەس سەزىمنىڭ قوسىندىسى, ەكىنشى ماعىناسى – اللانىڭ سەگىز سيپاتىنىڭ قوسىندىسى, ءۇشىنشىسى – حاۋاس دەپ حاكىم جاراتۋشىنىڭ ءوزىن ايتادى». ياعني عالىمنىڭ زەردەلەۋى بويىنشا حاۋاس ۇعىمىنىڭ قىرلارى كوپ. اباي جىرى جاراتۋشىنى اقىلمەن ەمەس, جۇرەكپەن سەزىنۋ ارقىلى تەرەڭ بىلە الاتىنىمىزدى مەڭزەيدى. ءبىر ولەڭىندە:
«اقىلمەن ويلاپ بىلگەن ءسوز,
بويعا جۇقپاس سىرعانار.
ىنتالى جۇرەك سەزگەن ءسوز,
بار تامىردى قۋالار», – دەپ ىنتالى جۇرەك قۋاتىن العا شىعارادى.
تۇركى-شىعىس اقىندارى كوبىنە «جۇرەك كۋلتىن» جوعارى قويادى. اباي تامىرىن مۇنارالى مۇرالاردان الىپ, تەرەڭدەتە تۇسەدى. شىن مانىندە, كەڭەستىك سانا جادىمىزعا ەنگىزگەن ەۋروتسەنتريستىك, زاتشىلدىق ۇعىمداردان, دۇنيەنىڭ كورىنگەن سىرلارىنا بايگە جاريالاۋدان ءالى كۇنگە ارىلا الماي كەلەمىز. شىعىستىق تانىمعا سەلكەۋ تۇسكەن سوڭ, وتكەن عاسىردا شىعىس اقىندارىنىڭ جىرلارى قۇر ديداكتيكامەن اۋدارىلعانى ءمالىم. وسى تۇستا ابايدى شىعىس اقىندارىنىڭ شاكىرتى دەپ ايتساق, جاڭىلىس ەمەس. اقىن ءوزى مەدەت تىلەگەن شىعىس شايىرلارى ارقىلى دۇنيەتانىمىن كەڭەيتىپ, ءتۇپ يەنى ىزدەۋگە جول اشتى. ماسەلەن, پاكىستاندىق شايىر مۇحاممەد يكبالدىڭ مىنا ءبىر شۋماعىنا ءۇڭىلىپ قارالىقشى.
«قۇشاعىن اشتى جار,
ەي, پەندە!
قۇدايدىڭ جۇپار ءيىسى
بار سەندە.
قۇشاعىن اشتى جار,
جۇرەكتى قان,
كىرپىكتى جاس شىلار.
ورتەنسەڭ,
ىشىقتان شىرقىراپ,
سول ءيىس بۇرقىراپ,
عالامدى ماس قىلار!»
(اۋدارعان سۆەتقالي نۇرجان)
ياعني يكبال جۇرەكتى ماحاببات ورتىمەن وراي بىلسە, ادامزاتقا جارىق تاراتار نۇرعا اينالاتىنىن مەڭزەيدى. ال مۇنى اباي: «جۇرەكتىڭ كوزى اشىلسا, حاقتىقتىڭ تۇسەر ساۋلەسى» دەپ كەلتە قايىرادى. مىنە, ساباقتاستىق.
ال جۇرەك سۇلتانى ءماۋلانا رۋمي ماسناۋيلەرىنىڭ بىرىندە:
«جان دەنەگە:
«ەي, قوقىس, سەن كىمسىڭ؟
ءبىر-ەكى كۇن مەنىڭ جارىعىممەن
ءومىر ءسۇردىڭ.
ەركەلىگىڭنەن, نازىڭنان
دۇنيەگە سىيمايمىن,
كۇتە تۇر, سەنەن ءبىر شىعايىن,
سوسىن كورەرەمىن...» –
دەپ ايتار دەپ, توتىقۇستاي ءتان تورىنا قامالعان جاننىڭ زارىن بەينەلەيدى. استارى شەكسىزدىكپەن شەكتەسكەن شۋماقتاردا رۋمي جاندى وياتۋعا, جۇرەكتى قورعاۋعا, جۇرەكتىڭ قىرلارىن اشۋعا ۇندەيدى. ال اباي حاكىم:
«اقىلمەن ويلاپ بىلگەن ءسوز,
بويعا جۇقپاس, سىرعانار.
ىنتالى جۇرەك سەزگەن ءسوز,
بار تامىردى قۋالار», –
دەپ ىنتالى جۇرەكتىڭ ءباسىن جوعارى قويادى.
حاكىمنىڭ تاعى ءبىر شىعىستىق ەرەكشەلىگى – زامانانى بولجاۋى. كەلەر ۋاقىتتى بولجاپ, باعالاۋ كوبىنە شىعىس اقىندارىنا ءتان قۇبىلىس ەكەنى داۋسىز. ماسەلەن, ءفيردوۋسيدىڭ «شاھناماسىندا»:
«ويلاشى, ءوزىڭ ولتىرسەڭ,
مەنىڭ ءسوزىم ولەر مە؟
ول ءبىر تۋعان كوكتە كۇن,
ەكپىن تيسە سونەر مە؟!
اش-جالاڭاش تارىقتىم,
جاسىتپادىم كوڭىلدى.
سوقتىم پارسى ەلىنە,
ءسوز قورعانىن قۇلاماس», – دەپ ءسوزىنىڭ ولمەيتىنىن, پارسى ەلىنە ءسوز قورعانىن سوققانىن الدىن الا بولجايدى. شىنىندا, نەشە عاسىردان بەرى «شاحناما» داستانى ماڭگىلىك سۋىنداي ادامزاتقا قىزمەت ەتىپ, پارسى ەلىنىڭ تولقۇجاتىنا اينالدى. شىعىسشىل ابايدىڭ ءارتۇرلى بولجالدى جىرلارى جەتەرلىك. بۇل – بولەك ماقالاعا جۇك بولارلىق ىرگەلى تاقىرىپ.
