جالپى, جەتىسۋدا جەمىس-جيدەك ساقتايتىن قويما نەكەن-ساياق. بۇل ماسەلە بۇرىننان كوتەرىلىپ كەلە جاتىر. قازىر وڭىردە ون شاقتى عانا وسىنداي ۇلكەن ورىن بار. ونى كوبەيتۋ ءۇشىن قوماقتى قارجى قاجەت. ءوڭىر اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, اتالعان نىسانعا 1 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا سالىنعان. بۇل وبلىستاعى اۋقىمدى قويمالاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى بولماق.
پانفيلوۆتىڭ الماسى وڭىردەگى ەڭ ءتاتتى جەمىستىڭ ءبىرى سانالادى. قازىر ونى وندىرىسكە اينالدىرۋ ماسەلەسى ايتىلىپ ءجۇر. ودان بولەك, ءتۇرلى جەمىس-جيدەكتەر كۇز كەلە ءپىسىپ جەتىلىپ, ءشىرىپ كەتەدى. وسى تۇيتكىلدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قويمانىڭ ماڭىزى زور. جالپى, وڭىردە جەمىس-جيدەك پەن كوكونىس ساقتايتىن شاعىن كولەمدى 8 قويما بار. ەندى بۇل قاتارعا كاسىپكەر ايۋپجان ۆاليەۆ باسقاراتىن «ۆاليەۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ 6 مىڭ توننالىق ءىرى كولەمدى زاماناۋي قويماسى قوسىلماقشى.
شارۋاشىلىق وكىلى انايات توحتاحۋنوۆتىڭ ايتۋىنشا, جەمىس-جيدەك ساقتاۋ قويماسىن سالۋ جوباسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. نىساننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنا جەرگىلىكتى جەردەن 10 ادام تارتىلعان. جوبا بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە 1 مىڭ توننالىق بولىگى ىسكە قوسىلعان. قۇرىلىس جۇمىستارى تۇبەگەيلى ءبىتىپ, قويما تولىق قۋاتىمەن ىسكە كىرىسكەندە 40 شاقتى ادامعا جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ مەجەلەنگەن.
جالپى, قويمادا 12 توڭازىتقىش كامەراسى ورناتىلادى. مۇندا ونىمدەردى تەك ساقتاپ قانا قويماي, ونى وڭدەۋگە دە دەن قويىلماقشى. ياعني قويمانىڭ ءبىر شەتىنەن 871 شارشى مەتردەن استام جەرگە تسەح ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر. وندا پوۆيدلو وندىرەتىن تسەح نەمەسە جەمىس سۇرلەۋ كومبيناتى سالىنۋعا ءتيىس, وسى ەكى جوبانىڭ قايسىسى ءتيىمدى بولاتىنى قازىر قاراستىرىلۋ ۇستىندە.
«جاركەنت ايماعى – جەمىس-جيدەك, كوكونىسكە باي ايماق. باعباندار كۇزگى جيىن-تەرىمنەن سوڭ ءوز ونىمدەرىن وتكىزەتىن جەر تاپپاي قينالىپ قالادى. وسى ماسەلەنى كوزىمىزبەن كورىپ جۇرگەن سوڭ, قويما اشۋ بىزگە دە, شارۋالارعا دا ءتيىمدى دەپ شەشىپ, قۇرىلىس جۇمىستارىنا كىرىسىپ كەتتىك. قويمانىڭ ىسكە قوسىلعان بولىگىندە قازىر الما, قىرىققابات, بۇرىش جانە باسقا دا جەمىس, كوكونىستەردى ساقتاۋدى قولعا الىپ جاتىرمىز. مۇنداعى الما ايدارلى اۋىلىنداعى «جاركەنت-فرۋكت» جەمىس باعىنان, ال بۇرىش پەن قىرىققابات الماتى وبلىسى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنان ساتىپ الىنىپ ءجۇر. بۇل ەكولوگيالىق تازا ونىمدەر كوتەرمە جانە بولشەك ساۋداعا شىعارىلادى», دەيدى ا.توحتاحۋنوۆ.
جالپى, بۇرىش, قىزاناق, ءسابىز, بايالدى سەكىلدى كوكونىستەردى ءۇي جاعدايىندا ساقتاۋ قيىن. سوندىقتان شارۋاشىلىقتار مۇنداي ونىمدەرىن كەلىسىم بويىنشا بەلگىلەنگەن مەرزىمگە وسى قويمادا ساقتاي الادى.
وسى رەتتە ايتا كەتەيىك, جەتىسۋدا جالپى سىيىمدىلىعى 36 800 توننا بولاتىن 31 قويما بار, ونىڭ 18-ءى – 23 250 توننالىق كارتوپ قويماسى, 7-ەۋى – سىيىمدىلىعى 11 800 توننا بولاتىن كوكونىس قويماسى, 6-ۋى – 1 750 توننالىق جەمىس قويماسى. سولاردىڭ 11-ءى زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالعان. وتكەن 9 ايداعى كورسەتكىش بويىنشا 185,9 مىڭ توننا كارتوپ, 211,6 مىڭ توننا كوكونىس جانە 51,5 مىڭ توننا باقشا داقىلدارى جينالعان.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, 12 قازانداعى دەرەك بويىنشا سەبىلگەن 324,4 مىڭ گەكتار ءداندى داقىلداردىڭ 272,7 مىڭ گەكتارى نەمەسە 84,1 پايىز ورىلىپ, 544,6 مىڭ توننا استىق باستىرىلدى. ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 20,0 تسەنتنەردى قۇراپ وتىر. سونىڭ ىشىندە ماساقتى-ءداندى داقىلداردىڭ 260,2 مىڭ گەكتارى نەمەسە 97,7 پايىز ورىلىپ, 468,9 مىڭ توننا استىق باستىرىلدى, ورتاشا ونىمدىلىك – گەكتارىنا 18,0 تسەنتنەر.
شارۋالار قانت قىزىلشاسىن جيناۋعا دا بەلسەنە كىرىسىپ جاتىر. بۇگىندە ءتاتتى ءتۇبىردىڭ 3,5 مىڭ گەكتارى نەمەسە 41,2 پايىز جينالىپ, 142, 4 مىڭ توننا ءونىم الىندى. ازىرگە ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 402,4 تسەنتنەردى قۇراپ وتىر. داندىك جۇگەرىنىڭ 12,2 مىڭ گەكتارى نەمەسە 21,4 پايىز جينالىپ, 74,8 مىڭ توننا ءونىم الىندى, ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 61,3 تسەنتنەردەن اينالدى.
كۇرىشتىڭ 300 گەكتارى نەمەسە 27,7 پايىز جينالىپ, ودان 0,94 مىڭ توننا ءونىم الىندى. مۇندا ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 32,0 تسەنتنەر بولىپ وتىر. ال مايلى داقىلداردىڭ 26,9 مىڭ گەكتارى جينالدى, ودان 43,2 مىڭ توننا ءونىم الىندى, ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 16,1 تسەنتنەردى قۇرايدى. كارتوپتىڭ 9,0 مىڭ گەكتارى نەمەسە 76,2 پايىز جينالىپ, ودان 185,9 مىڭ توننا ءونىم الىندى. تيىسىنشە ورتاشا ونىمدىلىك – گەكتارىنا 205,7 تسەنتنەر.
كوكونىستىڭ 7,1 مىڭ گەكتارى نەمەسە 94,1 پايىزى جينالىپ, 211,6 مىڭ توننا ءونىم الىندى. ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 298,0 تسەنتنەر بولىپ وتىر. باقشا داقىلدارى تولىعىمەن جينالىپ, 1,8 مىڭ گەكتاردان 51,5 مىڭ توننا ءونىم الىندى.
جەتىسۋ وبلىسى
