ەڭبەك پەن ەڭبەكاقى قۇقى

راسىندا, قاراپايىم جۇ­مىس­­شىلاردىڭ قۇقىعىن قور­عاۋ­­دىڭ ماڭىزى زور. ەڭبەك قاتى­ناستارىن رەتتەۋ ماسەلەسى قاي كەزدە دە وزەكتىلىگىن جوي­عان ەمەس. وڭىردەگى مىڭ­نان اسا كاسىپورىندا قىزمەت ات­قا­رىپ جۇرگەن قاراپايىم ازا­ماتتاردىڭ جالاقىسى كوڭىل كونشىتە مە؟ ولاردىڭ ەڭبەك­اقىسىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى قانداي جۇمىستار اتقا­رى­لىپ جاتىر؟

«وسى جىلدىڭ 9 ايىندا اتقا­رىلعان جۇمىس قورى­تىن­دى­­سىنا زەر سالساق, وڭ ناتيجە قالىپ­تاسقانىن بايقايمىز. رەسمي اقپاراتقا سايكەس جىل باسىنان بەرى وبلىستىڭ 1 268 كاسىپورنىندا 22 073 قىز­مەتكەردىڭ جالاقىسى ورتا ەسەپپەن 19,1 پايىزعا كو­تە­­رىلگەن. ناقتى اتاپ ايتار بولساق, 2023 جىلدىڭ 1 قاڭ­تارىنان باس­تاپ «قاز­فوس­فات» جشس وزىنە قاراستى فيليال­دارداعى بارلىق قىز­مەت­كەرىنىڭ جالاقىسىن 50 مىڭ تەڭگەگە, ال 1 ماۋ­سىمنان 30 مىڭ تەڭگەگە كوتەردى. سونداي-اق 2024 جىلدان باستاپ شىنايى ينفلياتسيا قۇنىن ەسكەرە وتىرىپ, جالاقىعا قو­سىم­شا جىل سايىن قو­سىلىپ وتىرادى», دەيدى وب­لىستىق ەڭبەك ينسپەكتسياسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جارىلقاسىن ايتاقوۆ.

باسقارما باسشىسى كەل­تىر­گەن دەرەككە جۇگىنسەك, «ەۆرو­حيم» جشس قاڭتار ايى­نان باس­تاپ قىزمەتكەرلەردىڭ تاريف­تىك تولەماقىسىن 12,2 پايىزعا كوبەيتكەن. سونداي-اق توقساندىق سىياقىنى 25 پايىزدان 40 پايىزعا دەيىن ۇلعاي­تۋدى جوسپارلاپ وتىر.

«بۇعان قوسا­ «تاراز­ەنەر­گو­ور­تالىق» اق-دا وسى جىل­دىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جىلۋ ەنەرگياسى بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتىڭ ءتاريفى 17 پايىزعا ءوسىپ, جۇمىس­شى­لاردىڭ جالاقىسى 10 پا­يىزعا كوتەرىلدى. سونداي-اق «جامبىل تسەمەنت وندىرىستىك كوم­پانياسى» جشس, «1000-ارال» جشس جانە «مىڭ­ارال كومپانيا» جشس وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باس­تاپ جۇمىسشىلاردىڭ ايلىق جالاقىسىن 20 پايىزعا, «تا­راز قانت زاۋىتى» جشس 10 پايىزعا ارتتىردى. بەي­رەس­مي جۇمىسپەن قام­تىل­عان 1 159 جۇمىس بەرۋشىنىڭ قاراماعىنداعى 3 622 قىز­مەتكەردىڭ ەڭبەك قاتىناس­تا­رى زاڭداستىرىلىپ, كولەڭ­كەلى ەكونوميكادان شىعا­رىل­دى», دەيدى ج.ايتاقوۆ ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ءتۇسىندىرىپ.

ونىڭ ايتۋىنشا, ەڭبەك نارى­عىن تسيفرلاندىرۋ جۇ­مىس­تارى ساتىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. سونداي-اق E-HR جۇيەسىنە ەڭ­بەك شارتتارىن ەنگىزۋ جۇمىسى دا بىرىز­دەندىرىلگەن. ىلگەرىدە 185 057 جۇ­مىسشىنىڭ ەڭبەك شارتى ەن­گىزىل­مەگەن بولسا, ونىڭ 161 800-ءنىڭ ەڭبەك شارتى اقپاراتتىق جۇيەگە ەنگىزىلىپ, ناقتى كورسەتكىش بۇگىندە 87 پايىزدى قۇراپ وتىر.

«بىزبەن تىعىز قارىم-قا­تىناستا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن الەۋمەتتىك ارىپتەس­تە­رىمىز وبلىستىق كاسىپتىك وداقتار ورتالىعى مەن وبلىستىق جۇمىس بەرۋشىلەر ودا­عى­نىڭ دا ەڭبەگى زور. اسى­رەسە الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتى­ناس­تارى جونىندەگى ۇش­جاقتى كوميسسيا ارقىلى كوپ­­تەگەن ماسەلە وڭ شەشىمىن تا­ۋىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ماق­سا­تى­­مىز – ەڭبەك زاڭناما­سى­نىڭ بۇزىلۋىنا بايلانىستى اكىمشىلىك شارالار قابىلداۋ ەمەس, كەرىسىنشە قالىپتاسقان احۋالدى شيەلەنىستىرمەي, الدىن الۋ. كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك شارالارى ارقىلى جانە تاتۋلاستىرۋ تەتىكتەرى ارقى­لى پروبلەمانى شەشۋ جۇ­مىس­تارى وڭ ناتيجە بەرە باستاعانى كوڭىل قۋانتادى. بارلىق دەڭگەيدەگى الەۋمەتتىك ارىپتەستىك پەن الەۋمەتتىك ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ جونىن­دە­گى ۇشجاقتى كوميسسيانىڭ جۇمى­سىنا توقتالساق, جىل باسىنان بەرى 6 وبلىستىق, 82 اۋداندىق جانە قالالىق كوميسسيالاردىڭ وتىرىسى ءوتىپ, 128 جۇمىس بەرۋشىنىڭ ەسەبى تىڭدالىپ, 1 381 قىزمەتكەردىڭ قۇقىعى قورعالدى. ۇشجاقتى كوميسسيا مەن داعدارىسقا قار­سى شتاب وتىرىستارىندا جۇ­مىسشىلاردىڭ جالا­قى­سىن كوتەرۋ, جازاتايىم وقيعالاردىڭ الدىن الۋ ما­سەلەلەرى, جالاقىنىڭ تو­لىق تولەنۋى جانە باسقا دا كوپ­تەگەن ماسەلە بويىن­شا كا­سىپورىن باسشىلارىنىڭ ەسەبى تىڭدالىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلىپ تۇرا­دى», دەيدى ج.ايتاقوۆ.

باسقارما باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەڭبەك ۇجىمدارىندا قىزمەتكەرلەردىڭ جاراقات الۋىنىڭ الدىن الۋ مەن ازايتۋ ماقساتىندا 156 ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلىپتى. سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن باق-تا ءتيىستى دەڭگەيدە ءتۇ­سىندىرۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلەدى ەكەن.

شىنى كەرەك, وتكەن جىل­­دىڭ ەكىنشى جارتىسىندا بىرقاتار كا­سىپورىن باس­شىلا­رى جالاقىنىڭ ازدىعىن اي­تىپ شاعىمدانعان ەدى. ەڭبەك ينسپەكتسيا­سى باسقارماسى تاراپىنان ات­قا­رىلعان جۇمىستىڭ نا­تي­­جەسىندە اتالعان كاسىپ­ورىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭ­بەك­­اقىسى ەداۋىر ارتقانى كوڭىل قۋانتادى. ەڭ باستىسى, جاۋاپتى باسقارما تاراپىنان جۇمىسشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ بويىنشا ناقتى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانى كوكەيگە قونادى.

جامبىل وبلىسى