– جوعارى ءبىلىم بەرۋ بىلىكتىلىگىن تانۋ تۋرالى توكيو جانە جاھاندىق كونۆەنتسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى قانداي؟
– توكيو كونۆەنتسياسى, جوعارى ءبىلىم بەرۋ بىلىكتىلىگىن تانۋ تۋرالى ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماقتىق كونۆەنتسياسى 2011 جىلدىڭ 26 قاراشاسىندا توكيودا قابىلدانىپ, 2018 جىلدىڭ 1 اقپانىندا كۇشىنە ەندى. وعان 12 مەملەكەت قول قويدى. توكيو كونۆەنتسياسى ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىندا سەرىكتەس ەلدەردىڭ ءبىلىمىن تانۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ىنتالاندىرۋعا, سونداي-اق اكادەميالىق ۇتقىرلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا اقپارات الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. ال جوعارى بىلىمگە قاتىستى سەرتيفيكاتتاردى تانۋ تۋرالى جاھاندىق كونۆەنتسيا 2019 جىلدىڭ 25 قاراشاسىندا يۋنەسكو باس كونفەرەنتسياسىنىڭ 40-سەسسياسىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا قابىلداندى. بيىل 5 ناۋرىزدا كۇشىنە ەندى. قۇجاتتىڭ ەرەكشەلىگى – العاش رەت عىلىمي دارەجەلەردى ايماقتىق ەمەس, جاھاندىق دەڭگەيدە تانۋدىڭ جالپى قاعيداتتارىن بەكىتتى. وعان 22 مەملەكەت قول قويدى. بۇل كونۆەنتسيالار ستۋدەنتتەر مەن مامانداردىڭ حالىقارالىق ۇتقىرلىعىنا جاردەمدەسۋدىڭ, سونداي-اق ءارتۇرلى ەلدەر اراسىندا اكادەميالىق دارەجەلەر مەن بىلىكتىلىكتەردى تانۋدىڭ جالپى ستاندارتتارىن بەلگىلەۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى بولىپ سانالادى.
– جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى كونۆەنتسيالاردى راتيفيكاتسيالاۋدا ءبىزدىڭ ەل قانداي ارتىقشىلىقتارعا يە بولادى؟
– ەكى كونۆەنتسيا دا جوعارى وقۋ ورىندارى مەن جۇيەلەردىڭ ارتۇرلىلىگىن قۇرمەتتەيدى, قولدايدى ءارى قورعايدى. سونىمەن قاتار كونۆەنتسيالار مادەني ارتۇرلىلىككە باسا نازار اۋدارادى. ەكى كونۆەنتسيا دا جەكە تۇلعانىڭ مۇددەسىن نەگىزگە الادى. جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ ءۇشىن جانە جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ بىلىكتىلىگىن ءوزى باعالاۋعا قۇقىلى. كونۆەنتسيانىڭ ەكەۋىندە دە بىلىكتىلىكتى تانۋ اشىق, ءادىل ءارى كەمسىتۋسىز بولۋى كەرەك ەكەنى باسا ايتىلعان. جاھاندىق كونۆەنتسيا مەن توكيو كونۆەنتسياسى وقىتۋشىلاردىڭ, ستۋدەنتتەردىڭ, زەرتتەۋشىلەردىڭ مامانداردىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرادى ءارى ستۋدەنتتەر مەن زەرتتەۋشىلەردىڭ حالىقارالىق ۇتقىرلىعىنا ىقپال ەتەدى. قىسقامەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا كونۆەنتسيالاردى راتيفيكاتسيالاۋ ورتاق تەتىكتەر مەن ستاندارتتاردى بەلگىلەۋ ارقىلى تانۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتەدى, ستۋدەنتتەر مەن مامانداردىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرادى, ءبىلىم مەن تاجىريبە الماسۋدى كەڭەيتەدى, سونداي-اق حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرادى. ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا بۇل ەلىمىزدىڭ وڭىرلىك دەڭگەيدە عانا ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدە دە جوعارى ءبىلىم بەرۋ بىلىكتىلىگىن تانۋ سالاسىنداعى ۇستانىمىن نىعايتادى. توكيو كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاۋ ازيا-تىنىق مۇحيتى ازاماتتارىنىڭ قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى, جوعارى وقۋ ورىندارى, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى جوعارى ءبىلىمنىڭ ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسى جانە ديپلومدار مەن سەرتيفيكاتتار بەرۋ ۇدەرىسى تۋرالى حاباردارلىعىن ارتتىرادى. مۇنداي ءوزارا ءىس-قيمىل ەلدەر اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سەنىمدى جاقسارتۋعا, سونداي-اق ءبىلىم مەن تاجىريبەنىڭ مادەنيەتارالىق الماسۋىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەتىن بولادى. توكيو كونۆەنتسياسى بويىنشا قابىلداناتىن مىندەتتەمەلەر قازاقستاننىڭ ليسسابون كونۆەنتسياسى بويىنشا مىندەتتەمەلەرىمەن ءىس جۇزىندە سايكەس كەلەدى. توكيو كونۆەنتسياسىن جۇزەگە اسىرۋ ىشكى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى تالاپ ەتپەيدى. ليسسابون كونۆەنتسياسىن ىسكە اسىرۋدى سۇيەمەلدەيتىن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعى ءبىر مەزگىلدە توكيو كونۆەنتسياسى ءۇشىن دە ۇلتتىق اقپاراتتىق ورتالىق بولا الادى. سونداي-اق ازيا-تىنىق مۇحيتى ەلدەرىنە جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن ساپانى قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرى, بىلىكتىلىك پەن وقۋ ورىندارى تۋرالى اقپارات بەرە الادى.
– قۇجاتتار راتيفيكاتسيالانعاننان كەيىن ەلىمىز حالىقارالىق قوعامداستىق الدىندا قانداي مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋى كەرەك؟
– ايتا كەتۋ كەرەك, ەلىمىز كونۆەنتسيالاردىڭ كوپتەگەن باپتارى بويىنشا ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداپ تا جاتىر جانە اكىمشىلىك وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى كەز كەلگەن باسقا مىندەتتەمەلەردى ورىنداي الادى. قازاقستان قازىردىڭ وزىندە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى ارقىلى كونۆەنتسيالاردا ايقىندالعانداي ۇلتتىق اقپاراتتىق ورتالىقتى قۇردى. ورتالىق جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن ساپانى قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرى, بىلىكتىلىك پەن وقۋ ورىندارى تۋرالى اقپارات بەرەدى. ورتالىق جەكە تۇلعالاردىڭ شەتەلدىك بىلىكتىلىگىن كونۆەنتسياعا سايكەس بەلگىلەنگەن مىندەتتەمەلەرگە ساي باعالايدى. ول كونۆەنتسيا بويىنشا مىندەتتەمەلەرگە سايكەس شەتەلدىك ءبىلىم بەرۋ قۇجاتتارى مەن ساياسي ۇسىنىستاردى تانۋ بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتتى ۇسىنادى. ەكى كونۆەنتسيا دا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مىندەتتەمەلەرى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ايقىندايدى. ءبىرىنشى جاۋاپكەرشىلىك ءبىلىم بەرۋدىڭ ءارتۇرلى دەڭگەيلەرىمەن بايلانىستى بىلىكتىلىكتەردى. مىسالى, قولجەتىمدىلىك بىلىكتىلىكتەرىن, جوعارى ءبىلىم بەرۋ بىلىكتىلىكتەرىن, سونداي-اق ءداستۇرلى ەمەس ءبىلىم بەرۋ نىساندارىن قوسا العاندا, ءارتۇرلى تاسىلدەرمەن الىنعان بىلىكتىلىكتەردى تانۋعا قاتىستى. مەملەكەت ەۋرووداققا مۇشە باسقا مەملەكەتتەردە العان بىلىكتىلىكتەرىن, سونداي-اق ەلەۋلى ايىرماشىلىقتار كورسەتىلۋى مۇمكىن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, ەلدەگى بەلگىلى ءبىر ءبىلىم دەڭگەيىنە قويىلاتىن جالپى تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن قۇجاتتالعان الدىڭعى ءبىلىمدى تانۋى كەرەك. ەكىنشى – بوسقىنداردىڭ بىلىكتىلىگىن تانۋ. ءۇشىنشى – اقپارات بەرۋ.
– كونۆەنتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋدا ستۋدەنتتەر مەن وقۋ ورىندارىن قولداۋ ءۇشىن قانداي شارالار قابىلدانادى؟
– كونۆەنتسيالار شەڭبەرىندە تانۋ قاعيداتتارىن ىسكە اسىرۋ تانۋ جولىنداعى نەگىزسىز كەدەرگىلەردى بارىنشا ازايتادى. سونىمەن قاتار شەتەلدە ءبىلىم العان ءارى وقۋعا نەمەسە كاسىپتىك قىزمەتپەن اينالىسۋعا نيەت بىلدىرگەن ادامداردىڭ تاپ بولاتىن قيىندىقتاردان ساقتاندىرادى. سونداي-اق شەتەلدە ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىگى بار ازاماتتار سانىنىڭ ارتۋىنا وڭ اسەر ەتەدى.
