– ءزۇبارجات, بايان, قۇرتقا, اقتوقتى, اسەل, قاراگوز, بوپاي حانشا, شولپان, وفەليا, الۋا… شىعارماشىلىق عۇمىربايانىڭىزعا كوز جۇگىرتسەك, كەز كەلگەن ونەر يەسى ارماندايتىن ءرولدىڭ بارلىعىن ءبىر ءوزىڭىز سومداۋ باقىتىنا يە بولىپسىز. جالپى, ءسىزدى ارمانسىز اكتريسا دەۋگە بولا ما؟
– ونىڭ راس, قىزىم. ءوزىڭ تىزبەلەپ شىققان ارۋلاردىڭ بارلىعىنىڭ ءومىرىن ساحنادا ءسۇرۋ باقىتىنا يە بولعان اكتريسانىڭ ءبىرىمىن. تەك قانا قىز جىبەكتى ويناماپپىن. قالعانىن قالاۋىمشا قۇلپىرتتىم. ءوزىڭ ايتپاقشى, «ارمانىم جوق اكتريسامىن» دەسەم بولاتىن شىعار. وسى ءۇشىن دە اللاعا سانسىز شۇكىرشىلىك ايتامىن. ايتسە دە, سونىڭ ىشىندە مەن ءۇشىن الۋانىڭ ورنى بولەك. وسى ءرولىم مەنى ەلگە تانىتتى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتاندىردى. ودان كەيىن, ارينە, م.اۋەزوۆتىڭ «قارالى سۇلۋىنداعى» قاراگوز دە ءوزىم ءۇشىن ەرەكشە ىستىق بەينەلەردىڭ ءبىرى.
– ارمانى جوق اكتريسا بالا كۇنىندە قانداي قىز ەدى؟ ارمانشىل بولدىڭىز با؟
– ارينە, ارمانسىز ادام بولا ما ەكەن؟ مەن سوعىستان كەيىنگى سوناۋ 1949 جىلى الماتى وبلىسىنىڭ كەربۇلاق اۋدانىنا قاراستى كوكساي دەگەن كىشكەنتاي اۋىلدا ومىرگە كەلدىم. اۋىلىمىز اتىنا زاتى ساي, كوكساي دەسە, كوكساي ەدى! تاۋدىڭ ەتەگىندە ورنالاسقان, تابيعاتى جاپ-جاسىل, مىڭ ءتۇرلى گۇل وسەتىن بەينە ءبىر جەر بەتىندەگى جۇماقتاي بولعان كەرەمەت مەكەن ەدى. كىشكەنتاي كۇنىمىزدە تاۋعا كوپ شىعاتىنبىز, قىردان قىپ-قىزىل بوپ كوزدىڭ جاۋىن الار قۇشاق-قۇشاق قىزعالداق تەرەتىنبىز. مۇنداي ولكەدە تۋىپ ارمانشىل بولماۋ مۇمكىن ەمەس شىعار, ءسىرا؟ ودان بولەك, مەنىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن باقىتىم – اتا مەن اجە تاربيەسىن كورگەندىگىم. ءار كەشتە اتامىز قازاقباي, ودان قالدى اكەمىز, اكەمنىڭ ىنىلەرى باتىرلار جىرىن, قازاقتىڭ ەپوستارى مەن اڭىز-اڭگىمەلەرىن ماقامداپ وقيتىن. وسە كەلە اتام بىزگە دە اڭىز-ەرتەگىلەردى ءدال سولاي ادەمىلەپ مانەرلەپ وقىتاتىن. وسىلايشا, مەنىڭ كىشكەنتاي ءسابي كوڭىلىمدەگى قۇرتقا, بايان, گۇلبارشىن مەن قىز جىبەكتەر بەينەسى ومىردەگى يدەالىما اينالدى. قازىر ويلاپ قاراسام, شىنىندا دا, سول شاق مەنىڭ ونەرگە, سۇلۋلىققا دەگەن قۇشتارلىعىمدى وياتقان بولار. «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ» ەپوسىنداعى بايان, «قارا قىپشاق قوبىلاندىداعى» قۇرتقا, «ەر تارعىن» جىرىنداعى اقجۇنىس, ءبارى-ءبارى كوز الدىمدا كينو بولىپ ءوتىپ جاتاتىن ەدى. سولارعا ۇقساعىم كەلەتىن. اكتريسا بولىپ, كينوعا ءتۇسۋدى ارماندادىم. مىنە, مەنىڭ ونەر جولىن تاڭداۋىما اسەر ەتكەن باستى سەبەپ وسى. ادال بولساڭ ارماندارىڭ الدامايدى ەكەن. ءسويتىپ باياعىدا, كىشكەنتاي كۇنىمدە ارمانداعان, كوز الدىمدا كينو بولىپ كولبەڭدەگەن باياندى, قۇرتقانى, عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «اقان سەرى – اقتوقتىسىنداعى» اقتوقتىنى, شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «ارمانىم اسەلىمدەگى» اسەلدى, تاحاۋي احتانوۆتىڭ «انتىنداعى» بوپاي حانشانى وينادىم. ءسويتىپ, بىرتە-بىرتە ارماندارىم اقيقاتقا اينالدى.
– البەتتە ءارتىس بولۋدى ارماندامايتىن قىز كەمدە-كەم شىعار. دەسە دە, ساحناعا جەتكەنگە دەيىنگى جولدا ۇستازداردىڭ ەڭبەگى ەرەسەن. بىلۋىمىزشە, ماقپۋزا بايزاقوۆا «داۋسى شىقپايدى, جاعى اشىلمايدى, ونىڭ ۇستىنە اسا ۇياڭ قىز ەكەن», دەپ وقۋعا قابىلداعىسى كەلمەگەن كەزدە اتاقتى نۇرمۇحان ءجانتورين «داۋىستى شىعارۋعا, جاقتى اشۋعا بولادى, بىراق مىناداي ءمولدىر ءارى ويلى كوزدى تابۋ قيىن», دەپ ارا ءتۇسىپ, كوپ ۇمىتكەردىڭ ىشىنەن ءسىزدى تاڭداپ العان ەكەن. تاعدىرىڭىزعا اسەر ەتكەن جاقسىلاردىڭ شاراپاتى تۋرالى ايتىپ بەرىڭىزشى.
– ءيا, تاعدىردىڭ ماعان جاساعان ۇلكەن تارتۋى – جولىمدا تەك جاقسى جانداردى جولىقتىرعانى. باياعىدا شاكەن ايمانوۆ ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋ وتكىزىپتى. سوندا ءبىر بالا: ء«سىز ءارتىستىڭ قانداي وقۋىن ءبىتىردىڭىز؟» دەپ سۇراپتى. سويتسە, شاكەن اعا: «مەن قاليبەك قۋانىشباەۆ دەگەن ۋنيۆەرسيتەت ءبىتىردىم», دەگەن ەكەن. سول سەكىلدى وقۋعا قابىلدانعاننان باستاپ ساحنادا قىزمەت ەتكەن 55 جىلعا جۋىق ۋاقىت ارالىعىندا جانىم تەك جاقسىلارمەن جاناسىپتى. اعا بۋىننىڭ شاراپاتى ءوز الدىندا, جاستاردىڭ ىزەتى قانداي! راس, ەمتيحان تاپسىرعاندا نۇرمۇحانداي اعالاردىڭ قامقورلىعىن سەزىنسەك, ستۋدەنتتىك كەزىمىزدە قاليبەك قۋانىشباەۆ سىندى كوريفەيلەردەن العان ءدارىسىمىز عۇمىرلىق ازىق بولدى. تەاترعا كەلگەن كەزدەگى ءبايدىلدا قالتاەۆ, ءامينا ومىرزاقوۆا, ءساليما ساتتاروۆا, مۇحتار باقتىگەرەەۆ, ماكىل قۇلانباەۆتاي تاۋ تۇلعالاردىڭ قولداۋى قانداي ەدى! جاقسىلاردىڭ شاراپاتى دەپ ادەمى قوزعادىڭ. ونداي جاندار مەنىڭ ومىرىمدە وتە كوپ. سونىڭ ءبىرى – اتاقتى شولپان جانداربەكوۆا. ەكى جىلدىق ستۋديادا وقىپ جۇرگەن كەزىمىزدە تەاتردا اكتەرلەر تاپشى بولعاندىقتان, كۇندىز وقىپ, كەشكى ۋاقىتتا قويىلىمعا قاتىساتىنبىز. كوپشىلىك ساحنادا جۇرسەك تە وسى ەكى جىلدا سەركە قوجامقۇلوۆ, ءسابيرا مايقانوۆا, حاديشا بوكەەۆا, نۇرمۇحان ءجانتورين, ىدىرىس نوعايباەۆ, شولپان جانداربەكوۆا سىندى ساحنا ساڭلاقتارىمەن بىرگە ءجۇرىپ, ءبىر ساحنادا ونەر كورسەتتىك. ول كىسىلەردىڭ ويىنىن كورىپ, داۋىس مانەرىن قۇلاعىمىزعا ءسىڭىرىپ وستىك. وقۋىمدى بىتىرگەن ساتتە شولپان اپاي ماعان: «وسىندا قال, اقتوقتىنى وينايسىڭ», دەپ ايتقانى ەسىمدە. مۇمكىن, ستۋدەنت كەزىمدە كوزىنە ءتۇسىپ, كوڭىلىندە قالدىم با ەكەن... كەيىن بۇل قامقورلىقتى شولپان اپاممەن شىمكەنت تەاترىندا قايتا جولىققاندا جانە سەزىنگەندەي بولدىم. ءوزىڭ بىلەتىندەي, وتباسىلىق جاعدايىما بايلانىستى مەنىڭ ونەردەگى جولىم شىمكەنت تەاترىنان باستالدى عوي. سول كەزدە تەاترلار اراسىندا جاقسى ءبىر ءۇردىس بولاتىن. ەگەر تەاترلاردىڭ رەپەرتۋارىندا بىردەي قويىلىمدار بولسا, ارتىستەر تاجىريبە الماسىپ, شەبەرلىك شىڭداۋ ءۇشىن وبلىستىق تەاترلارعا كەلىپ قويىلىمداردا ويناپ جاتاتىن. مەن شىمكەنتتە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كەزدە كسرو حالىق ءارتىسى, اقتوقتى ءرولىن تۇڭعىش سومداعان اكتريسا – شولپان جانداربەكوۆا كەلىپ قۇرتقانىڭ ءرولىن ويناماقشى بولدى. اتاقتى قۇرمانبەك جانداربەكوۆتىڭ ومىرلىك جارىن وڭتۇستىك حالقى «كەلىنىمىز, جەڭگەمىز» دەپ قۇرمەتتەپ, قويىلىمداردا ويناۋعا ءجيى شاقىرىپ تۇراتىن. كەزەكتى ساپارىمەن شولپان اپاي شىمكەنت تەاترىنا كەلگەندە «قوبىلاندى» قويىلىمىنىڭ دايىندىعى ءوتىپ جاتتى. ال مەن قۇرتقانىڭ رولىنە دايىندالىپ جۇرگەنمىن. بۇل تەاترداعى ەكىنشى ءرولىم ەدى. العاشقىسى – باشقۇرت دراماتۋرگى مۇستاي كارىمنىڭ «اي تۇتىلعان ءتۇن» قويىلىمىنداعى ءزۇبارجات بولاتىن. «قوبىلاندى» جاڭادان قويىلىپ جاتقاندىقتان, شولپان اپاي كەلىپ دايىندىقتى كوردى دە, رەپەتيتسيادان كەيىن قاسىمىزعا كەلىپ: «مەن قۇرتقانى وينامايمىن. جاستىڭ جولىن كەسكەندەي بولمايىن, گۇلجامال ءوزى ويناسىن! باتامدى بەرەيىن», دەپ ءوزىنىڭ قۇرتقاعا كيەمىن دەپ الىپ كەلگەن كوستيۋمىن سىيلاپ كەتتى. بۇل ءساتتى ءومىر باقي ۇمىتپايمىن. ۇنەمى ايتىپ جۇرەمىن. سونداعى شولپان اپايدىڭ دانالىعىنا, وزىنەن كىشىگە دەگەن قۇرمەتىنە ريزا بولدىم. كەيىن الماتىعا, ع.مۇسىرەپوۆ تەاترىنا اۋىسىپ كەلگەننەن كەيىن شولپان اپاما جولىعىپ: «سىزگە ريزامىن. كەزىندە وسىلاي مەرەيىمدى تاسىتىپ ەدىڭىز عوي», دەپ ايتۋعا قانشا وقتالعانىممەن, باتىلىم جەتپەدى مە, الدە سونداي ۇلكەن ادامنىڭ مازاسىن العىم كەلمەدى مە, ايتەۋىر سول ريزاشىلىق پەن رياسىز لەبىزدىڭ رەتىن كەلتىرە المادىم. وسى ءبىر شەكتەن تىس ۇيالشاقتىعىم, ۇياڭدىعىم ءۇشىن قازىر وكىنەمىن.
– ءبىر سۇحباتىڭىزدا تورەگەلدى قىستاۋباەۆ دەگەن دوسىڭىزدىڭ جۇپتارىڭىز جازىلماعان قوس قۇربى عازيزا ابدىنابيەۆا ەكەۋىڭىزدى كورگەندە: «ابدىنابيەۆا باقىت پەن نۇردان جارالعان, ونى كورسەم ءومىر سۇرگىم كەلەدى, قازاقباەۆا قايعى مەن مۇڭنان جارالعان, سەنى كورسەم ءومىر سۇرگىم كەلمەي كەتەدى», دەپ ازىلدەيتىنىن ايتقان ەدىڭىز. شىنىمەن دە وسى ءازىلدىڭ استارى جاي قالجىڭ ەمەس, اۋىر تاعدىرىڭىزدان دا حابار بەرەتىندەي...
– ول ەندى دوسىمىزدىڭ ءازىلى عوي (كۇلدى). ءيا, تورەگەلدى قىستاۋباەۆ كۋرسىمىزدا وقىعان تالانتى اكتەردىڭ ءبىرى بولاتىن. كەيىن حالىق ءارتىسى اتاندى. بىراق, وكىنىشكە قاراي, ومىردەن ەرتە ءوتىپ كەتتى. ال ەندى تاعدىرىما كەلسەم, ادام تاعدىرىن تاڭدامايدى عوي, پەشەنەسىنە جازىلعانىن كورەدى. قازىر ويلاپ قاراسام, مەنىڭ بار ءومىرىم ساعىنىشتان تۇراتىن سياقتى...
– كۇلكىڭىزدىڭ استارىندا دا اۋىر ءبىر كۇرسىنىس بار سياقتى...
– ونىڭ دا راس, قىزىم. ساعىنىشتىڭ كەرمەك ءدامىن بالا كۇنىمنەن سەزىندىم. ول – اتا-اناما, باۋىرلارىما, ودان سوڭ جان جارىما, كەيىن قىزىما دەگەن ساعىنىش. سول ساعىنۋمەن وتكەن كۇندەرىم مەنىڭ تۇتاس ءومىرىمنىڭ كورىنىسى ىسپەتتى سەزىلەدى كەيدە...
– قالايشا؟
– بالا كۇنىمدە ناعاشى اجەمنىڭ ابىسىنىنىڭ جالعىز بالاسى جىگىت جاسىنا جەتىپ تۇرعان شاعىندا كوكپاردا جازاتايىم مەرت بولادى. «جالعىزىنان ايىرىلىپ زار ەڭىرەگەن شەشە ءومىردىڭ ءمانىن جوعالتپاسىن, جۇبانىش قىلسىن» دەپ سوندا ناعاشى اجەم مەنىڭ انامدى سول كىسىلەردىڭ باۋىرىنا سالىپ بەرىپتى. كەيىن انام تۇرمىس قۇرعاننان كەيىن ءۇش قىزى بولسا دا, كەيۋاناعا قارايلاسسىن دەپ مەنى بەرىپتى. ويتكەنى ۇلكەن اپكەم اتا-اجەسىنىڭ, كىشى ءسىڭلىم ءوز قىزدارى دەگەندەي. اينالىپ كەلگەندە ورتانشىسى – مەن ارتىق بولعان ەكەنمىن. ءسويتىپ, قارشادايىمنان سول كىسىنىڭ قولىندا تاربيەلەندىم. تاۋدا تۇراتىنبىز. ءالى ەسىمدە, اپام جۇمىسقا كەتكەندە ءۇيدىڭ توبەسىنە شىعىپ الىپ تۋعان اۋىلىم جاققا سارعايىپ قاراپ وتىراتىنمىن. بۇل ساعىنىش كەيىن ومىرلىك سەرىگىم مىرزاگەلدىنى جولىقتىرعانىمدا تاعى قايتالاناتىنىن ءتىپتى دە سەزبەپپىن. ءسۇيىپ قوسىلعان سەرىگىممەن بار-جوعى التى-اق جىل وتاستىق. اياق استىنان جابىسقان دەرتتەن ەكى اپتا عانا اۋىرىپ, ول كىسى دە ماڭگىلىك مەكەنىنە اتتانىپ كەتە باردى. ءسويتىپ, ەكى بالامدى قۇشاقتاپ 25 جاسىمدا زار ەڭىرەپ جەسىر قالدىم. بايانسىز باق دەگەن سول شىعار... الايدا, ۋاقىت – ەمشى. ودان بەرى دە 50 جىلداي ۋاقىت وتكەن ەكەن. قوس ق ۇلىنىم ەر جەتتى, ءوز الدارىنان تۇتىندەرىن تۇتەتىپ, وتباسىن قۇردى. قىزىم ءلاززاتتىڭ وتاۋى الىستان بۇيىرعان ەكەن. كەزىندە ءبىلىم قۋىپ ءجۇرىپ, شەتەلدىك ازاماتپەن كوڭىل جاراستىردى. ءبىر جىلداي كەلىسىم بەرمەي ءجۇردىم. بىراق قىزىم دا, كۇيەۋ بالام دا دەگەنىنەن قايتپادى. نيەتىنىڭ دۇرىس ەكەنىن دالەلدەدى. سودان امال جوق, قىزدىڭ باعىن بايلامادىم. بۇگىندە وتباسىمەن ماروككو ەلىندە تۇرادى. ول دا ۇلكەن ساعىنىش. شۇكىر, ۇلىم قولىمدا, كەلىنىم دە كەرەمەت جان. ادالىنان بۇيىرعان ءبىر ابزال جان بوپ كەزىكتى. بۇگىندە ءبارى جاقسى, نەمەرەلەرىم قاسىمدا, بالام مەن كەلىنىم استى-ۇستىمە ءتۇسىپ ايالايدى. ولارعا شىن كوڭىلدەن ريزامىن. الايدا سۇيگەن جارعا دەگەن ساعىنىشتىڭ ورنى بولەك ەكەن. جارتى عاسىرعا جۋىقتادى, ال مەنىڭ ساعىنىشىم سول كۇيى سەيىلمەدى.
– ومىرلىك سەرىگىڭىزبەن قالاي تانىسقان ەدىڭىز؟
– مۇنداي سەزىمدى ادام ومىردە ءبىر-اق رەت سەزىنەتىن شىعار. جارىم مىرزاگەلدى اۋەزوۆ تەاترىندا مىقتى اكتەر ەدى. ەكەۋمىز ءبىر توپتا وقىدىق. تالاي قىزدىڭ ارمانى بولعان جىگىت بىتكەننىڭ سۇلتانى ەدى. نەبىر سۇلۋلار عاشىق بولدى. بىراق مىرزاگەلدىنىڭ تاڭداۋى ماعان ءتۇسىپ, ستۋديانىڭ سوڭعى كۋرسىندا وقىپ جۇرگەندە وتاۋ قۇردىق. ەكەۋىمىز دە ديپلومدىق جۇمىسىمىزدى ۇزدىك قورعاعان سوڭ, ءبىزدى وسى م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىنا جۇمىسقا الىپ قالاتىن بولدى. بىراق مەن وقۋ بىتىرگەن سوڭ اياعىم اۋىر بولعاندىقتان اۋىلعا كەتتىم. جولداسىم قالىپ, وسىندا التى ايداي جۇمىس ىستەدى. قانشا دەگەنمەن ءۇي جوق, كۇي جوق, جاعداي كەلىسپەدى. ونىڭ ۇستىنە مەن اۋىلدا بولعان سوڭ, ول دا شىمكەنتكە اۋىستى. ءوزى سول ءوڭىردىڭ تۋماسى بولاتىن. ءسويتىپ, ەكەۋىمىز شىمكەنت تەاترىنا ۋاقىتشا جۇمىسقا ورنالاستىق. ۇلكەن-ۇلكەن رولدەر وينادىق. ەكى بالامىز ومىرگە كەلدى. بىراق ارمانىمىز الماتى بولىپ قالا بەردى. ول كەزدە بىزدەن باقىتتى جان جوق ەدى. بىراق بۇل قۋانىشىمىز كەلتە قايىرىلدى. ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا ارىستاي ازاماتىمنان ايىرىلىپ, اڭىراپ قالا بەردىم. سول كىسىنىڭ رۋحى شات بولسىن ءارى بالالارىمدى ەشكىمگە جاۋتەڭدەتپەيىن دەپ جەكە ءومىرىمدى ىسىرىپ قويىپ, قوس ق ۇلىنىمنىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن بەلىمدى بەكەم بۋدىم. تاعدىرىمدى تەاترعا تاپسىردىم. مىنە, سودان بەرى دە 50 جىلدان اسىپتى. شۇكىر, تەاتردا دا, كينو سالاسىندا دا رولدەرىم بار. اللا عۇمىر بەرسە, شامام كەلگەنشە الداعى ۋاقىتتا دا ونەر ءۇشىن تەر توگە بەرسەم دەيمىن.
– تەاتردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى قالاي؟ ءجيى ءرول بۇيىرىپ تۇرا ما؟
– سۇيىكتى قاراشاڭىراعىما, كيەلى ساحناما وكپەم جوق. تەاترعا جاڭاشىل ويلى جاستار كەلىپ جاتىر. ارقايسىسى ءوز ءىسىنىڭ مامانى. تالانتتى رەجيسسەر فارحات مولداعالي كەزىندە ليديا كادەنوۆا, مارقۇم ساعات جىلگەلديەۆ, ساعىزباي قارابالين جانە ماعان ارناپ «بايانسىز باق» دەگەن سپەكتاكل قويدى. تەاتر ساحناسىندا ءالى كۇنگە دەيىن ءجۇرىپ جاتىر. دينا جۇماباي دەگەن العىر قىزىمىز دا م.گ.لوركانىڭ «بەرناردا البانىڭ ءۇيى» سپەكتاكلىن قويىپ, سودان باستى ءرولدى بەردى. تەاترداعى ءوزىمنىڭ جاقسى كورەتىن باۋىرلارىمنىڭ ءبىرى جۇلدىزبەك جۇمانباي سايىن مۇراتبەكوۆتىڭ قوس اڭگىمەسىن بىرىكتىرىپ, «جۋسان ءيىسى» دەگەن جاندى قوزعايتىن تاماشا سپەكتاكل قويعان بولاتىن. سول قويىلىمدا دا راقاتتانىپ, ساعىنىپ وينايتىن جاقسى ءرولىم بار. جۇلدىزبەك دەسە ويىما مىنا ءبىر قىزىقتى وقيعا تۇسەدى. رەجيسسەرلىككە دەيىن جۇلدىزبەك ءبىزدىڭ تەاتردىڭ جەتەكشى اكتەرلەرىنىڭ ءبىرى بولدى عوي. ءوزى سونداي ءازىلى جاراسقان كەرەمەت جىگىت. كەزىندە ەكەۋىمىز نۇرلان ابدىقادىروۆ دەگەن قىرعىز رەجيسسەرىنىڭ «قايداسىڭ, باقىت؟» قويىلىمىندا بىرگە ويناعانبىز. سوسىن «پياز بالا» دەگەن ەرتەگىدە وينادىق. جەمىستەر پاتشالىعىندا بولىپ جاتقان وقيعا. سوندا مەن شيە گرافينيانى, ول اپەلسيندى وينايدى. بىردە شىمىلدىقتىڭ ارتىندا ءبارىمىز شىعاتىن ۋاقىتىمىزدى كۇتىپ وتىرعانبىز. جۇلدىزبەك كەلىپ: «اپاي, بولاشاقتا رەجيسسەر بولامىن. مىنا شيە دەگەن نەمەنە؟ مەن سىزگە كەيىن كارتوشكانىڭ ءرولىن بەرەمىن», دەپ كۇلدىرگەن. ايتقانداي-اق ماسكەۋدە رەجيسسەرلىكتى وقىدى. ەلگە ورالعاندا ماعان «جۋسان يىسىندەگى» اجەنىڭ ءرولىن بەردى. سۇم سوعىستىڭ قازاق اۋىلدارىنا قانداي كۇش سالعانىن, تىلداعى ءومىردى, قازاق ايەلدەرىنىڭ تاۋقىمەتىن, ورىمدەي جاس بالالاردىڭ تاعدىرىن كورسەتەدى. كەرەمەت قويىلىم! سول سپەكتاكلدى ويناعاندا جانىم راقات تابادى. تەاتردا وسىنداي تالانتتى جاستاردىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانىن كورىپ كوڭىل مارقايادى. كەلەشەكتەگى تەاتردىڭ تاعدىرىنا سەنىممەن قارايسىڭ.
– ال كينوداعى رولدەرىڭىز شە؟ ەكراندا ءوز ءرولىڭىزدى سومداي الدىڭىز با؟
– اللاعا مىڭ مارتە تاۋبە دەيمىن, وسى كۇنگە دەيىن ءبىراز فيلمگە ءتۇستىم. سەريالدارىم دا ءبىر اكتريسانىڭ بيوگرافياسىنا جەتىپ ارتىلادى. ايتسە دە كەزىندە مەنى تەاتردا اكتريسا رەتىندە قالىپتاستىرعان رايىمبەك اعا سەيتمەتوۆ بولاتىن. ءسابيرا مايقانوۆا اپام كەزىندە ماعان: ء«اي, گۇلجامال, مەنى اكتريسا ەتكەن – ءازىربايجان مامبەتوۆ, سەنىڭ باعىڭدى اشقان رەجيسسەر – رايىمبەك سەيتمەتوۆ. سونى ەشقاشان ۇمىتپا!» دەپ ايتىپ وتىراتىن. وسى ءسوز دە, رايىمبەك اعامنىڭ ەڭبەگى دە ماڭگىلىك جادىمدا. ونى ەشقاشان ۇمىتپاق ەمەسپىن. سول رايىمبەك اعام, كەيىننەن ماعان ارناپ سپەكتاكل قويعان بولات اتاباەۆ, قۋاندىق قاسىموۆتار سەكىلدى تابيعاتىمدى تەرەڭنەن ءتۇسىنىپ, فيلم تۇسىرەتىن رەجيسسەرگە, كينوداعى بارلىق مۇمكىندىگىمدى اشاتىن رولگە ءالى جەتپەدىم ازىرگە. كينوداعى ءوز ءرولىمدى تاپپاعان سەكىلدىمىن. كوتەرەر جۇگى ۇلكەن, بۇگىنگى زاماننىڭ تۇتاستاي كەلبەتىن بەرەتىن اۋقىمدى فيلمگە تۇسكىم كەلەدى. كەزىندەگى ءامينا ومىرزاقوۆا اپامىز سياقتى ءبىر عانا رولىمەن ەل ەسىندە قالا الساق, اكتريسا ءۇشىن ودان ۇلكەن باقىت جوق شىعار. ومىرگە كەلگەن سوڭ ارتىڭدا ءىز قالعانعا نە جەتسىن! اللا سونداي باق بۇيىرتسىن دەپ تىلەيمىن.
– شىعارماشىلىق جولىڭىزعا ۇڭىلسەك, ءوزىڭىزدى جانردىڭ قاي-قايسىسىندا دا ەركىن سىناعان امپلۋاسى سان قىرلى اكتريسالاردىڭ ءبىرىسىز. اسىرەسە كومەديالىق رولدەرىڭىز ەرەكشە. ءسىز ءۇشىن تەاتر مەن شىنايى ءومىردىڭ اراسىندا شەكارا بار ما؟
– البەتتە. مەن – تەاتردا اكتريسامىن, ال ومىردە جاي عانا انا, اجە گۇلجامالمىن. كەيىپكەرىمنىڭ تاعدىرىمەن ءومىر كەشىپ كەتۋ داعدىمدا جوق. ەكى ارالىقتى ناقتى ءبولىپ قاراي الامىن. ايتسە دە ومىرىمدە مىناداي ءبىر جاعداي بولعان. كەزىندە سەمەي پوليگونى تۋرالى ولجاس سۇلەيمەنوۆ پەن باققوجا مۇقاي بىرىگىپ جازعان «زاماناقىر» دەگەن سپەكتاكل بولدى. رايىمبەك سەيتمەتوۆ اعامىز قويدى. سونداعى مەنىڭ كەيىپكەرىم ءبىر ۇل, ءبىر قىزى بار ساليحا دەگەن ايەل: «كوشىڭدەر» دەگەن بۇيرىققا قۇلاق اسپاي, «سوعىستان كۇيەۋىمدى كۇتەمىن, كەلسە تاپپاي قالادى», دەپ ەسكى جۇرتتا قالىپ قويادى. جارىلىستىڭ سالدارىنان بالاسىنىڭ قوس جانارى بىردەي كورمەي قالادى. ال قىزىنىڭ تاعدىرى ودان دا اۋىر. التى بالا تۋادى, التاۋىن دا جەرگە بەرەدى. جەتىنشى بالاسى تومار بولىپ تۋادى. كۇيىكتەن كۇيەۋ بالاسى اسىلىپ ولەدى. سونشاما تاۋقىمەتتەن كەيىن كەمپىردىڭ شاشى اپپاق قۋداي بولىپ, تاس مۇسىنگە اينالادى. سول ءرولدى شىعارام دەپ ءجۇرىپ رەپيتيتسيا بولعان ءبىر ايدىڭ ىشىندە مەنىڭ دە شاشىم اعارىپ كەتتى. ول كەزدە مەن 40-قا دا كەلمەگەن ەدىم. سوندىقتان دا اكتەر ءۇشىن قاي ءرولىڭ بولسىن جانىڭنىڭ ءبىر بولشەگىن ج ۇلىپ بەرۋمەن بىردەي جانكەشتىلىك قوي. ءاربىر ءرولىڭ تۋعان پەرزەنتىڭدەي. اللا بىزگە ساحنادان ءسوز ايتاتىن قۇقىق بەردى. قۇدىرەت قوي بۇل. ولە-ولگەنشە سول قۇرمەتكە لايىق بولسام, ارىما داق تۇسىرمەسەم دەيمىن. ارينە, ءرول شىعارۋ وڭاي ەمەس. ساحنا – اينا. وندا وتىرىك ايتا المايسىڭ. ءبارى كورەرمەنگە كورىنىپ تۇرادى. اكتەر قانداي ءرول ويناسا دا, جان دۇنيەسىمەن جاسايدى, سول كەيىپكەرىمەن ءومىر سۇرەدى. سەنىڭ ومىردەگى كورگەن قۋانىش-قيىندىقتارىڭ, مۇڭايعان ساتتەرىڭ – ءبارى جانىڭا جينالىپ, جۇرەگىڭدەگى جۇگىڭە اينالادى. ماعان «ومىردە كوپ كۇلمەيسىڭ, ساحنادان تىس ۋاقىتتا جارقىراپ جۇرمەيسىڭ, تىم قاراپايىمسىڭ» دەپ ايتىپ جاتادى. ارينە, ول پىكىر عوي. الايدا جان سىرىمدى كوپكە شاشىپ, لاقىلداپ سويلەپ, قارقىلداپ كۇلۋ تابيعاتىمدا جوق قاسيەت ەكەن جانە ونى وسى كۇنگە دەيىن قالىپتاستىرا المادىم. كۇلكىمدى دە, كوز جاسىمدى دا ساحناعا ساقتايمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
