پىكىر • 02 قاراشا, 2023

«سابىرباي-اۋ, ساعان نە بولعان؟»

9580 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

جاقىندا ساياباقتاردىڭ بىرىندە 4 جاسار ۇلىم ەكەۋمىز سەرۋەندەپ جۇردىك. ونىڭ اڭگى­مەسى تاۋسىلعان با, سۇرامايتىندى سۇرايدى. شاپپا-شاپ جاۋاپ تاۋىپ تۇرۋ­دىڭ ءوزى – ءتاۋىر جەتىستىك. قاسىمىزدان اياڭ­داپ ءوتىپ بارا جاتقان ەگدە تارتقان ەر مەن ايەل ءبىز جاققا تاڭىرقاي كوز سالىپ, ءسال ايالدادى دا, قايتا ءجۇردى. سوسىن قايتا توقتادى.

«قاراشى», دەدى ايەل كىسى جولداسىنا مەيىرلەنە ك ۇلىپ, «مىنا بالانىڭ قازاقشا سويلەۋىن-اي, جاراپ تۇر».

ەر كىسى سويلەگەن جوق, بىراق ك ۇلىپ, باسىن قايتا-قايتا يزەپ, قولدايتىنىن ءبىلدىرىپ ءوتتى. كەتىپ بارا جاتىپ تا, ايەل ارتىنا قارا­عىشتاپ قويدى.

بالانى ماقتاعانىنا ەمەس, مىناداي ءىلتيپاتتى ءسوزدى ەستىگەنىمە, ايتەۋىر ءبىر ەستى­گەنىمە تاڭعالدىم. قۋاندىم. لەزدە مۇڭاي­دىم, ارينە.

ول كىسىنىڭ تاڭعالاتىن ءجونى بار. وسىناۋ قورقىنىشتى ءۇردىستى ءوزىم دە ءجيى اڭعارىپ ءجۇر ەدىم, مىنا كىسىلەردىڭ تاڭىرقاۋى تولىق راستاي ءتۇستى. ءارى وزدەرى كەشە عانا اۋىلدان كەلگەن, قالانى ەندى عانا كورگەن كىسىلەر ەمەس, ەلوردالىق بولعانىنا ءبىرشاما جىل بولعان جاندار ەكەنى كوزگە ۇرادى. ەندەشە مۇنداعى احۋال ولارعا ەتەنە تانىس, ەندى ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ پايدا بولعان توسىن جاعدايعا تاڭىرقاۋى, ءارى ونىسىن سىرتقا شىعارىپ, اشىق ءبىلدىرۋى سونىڭ ايعاعى.

بالامىزدىڭ تەك قازاقشا سويلەۋى ءبىزدىڭ ەرەن پاتريوتتىعىمىزدان عانا ەمەس, ءوزىمىزدىڭ دە ورىسشاعا اجەپتاۋىر شورقاقتىعىمىزدان ەكەنىن شامالايمىن. مەكتەپتە دە, ۋنيۆەرسيتەتتە دە قاتىرا قويمادىق. كەيىن دە قۇنت بولمادى. جۇرتتار ءبىر ەمەس, بىرنەشە ءتىل مەڭگەرىپ الىپ جاتىر, ولار قۇرلى قابىلەت بار بولار, بىراق قاجەتتىلىك اسا تۋىنداي قويمادى. الدە مۇنىڭ ءبارى سانالى تۇردە سوعىپ وتىرعان سىلتاۋىم با, كىم بىلگەن؟..

وسىدان بەس جىل بۇرىن ەل دە, ەلوردا دا ءبىرشاما قازاقىلانىپ قالدى دەپ ەسەپتەيتىنمىن. ءتىپتى ءبىر كەزدەرى قازاقشا سويلەۋ ترەندكە دە اينالا باستاعانداي ەدى. بىراق اينالدىرعان ءتورت-بەس جىلدىڭ ىشىندە ءبارى دە اپىل-عۇپىل وزگەرىپ شىعا كەلدى. نەگە ولاي بولدى؟ جاۋاپ تابۋ قيىن. ساياباقتا جۇرسەم دە, اۋلاعا شىقسام دا, ساۋدا ورنىنا بارسام دا ۇل-قىزدارىمەن ورىسشا سويلەسىپ تۇرعان قازاقتاردى كورەمىن. جوق, بۇلار كوپتىڭ از عانا بولشەگى, تاتىمايتىنداي عانا ۇلەس, ءالى-اق كوڭىلىم قالاعان قاۋىمدى كورەمىن دەپ جۇرەتىنمىن. بىراق ۋاقىت وتە كەلە جورامالىمنىڭ تەرىسكە شىعاتىن ءتۇرى بايقالدى. كەلەسى جولى باسقا دۇكەنگە بارامىز, ودان شىعىپ الدەبىر مەيرامحاناعا باس سۇعىپ اس ىشەمىز, جولاي ويىن الاڭقايىنا توقتايمىز. ءۇمىت سول كۇيى اقتالمايدى. ءورىپ جۇرگەن وڭكەي قازاق, بىراق ءبارى ءبىر-بىرىمەن بوتەن تىلدە ءتۇسىنىسىپ جاتادى. ءتىلى ەندى شىق­قان تيتىمدەي بالدىرعاننىڭ ءوزى ورىسشا سوي­لەيدى, ورىسشا كۇلەدى, ورىسشا جىلايدى.

ءۇن ورتاق, ءارىپ ۇقساس دەگەنمەن دە, ءار ءتىلدىڭ وزىنە ءتان اۋەزى بولماۋشى ما ەدى؟ قارا­دومالاق بالا ورىسشا سايراعاندا ءوزىمىزدىڭ ۇلتقا ءتان داۋىس ىرعاعى ءبىرجولا جويىلادى ەكەن. ءوزىن كورمەي, داۋىسىن عانا ەستىپ تۇرساڭ, ءا, مىناۋ ساشا عوي دەيسىڭ. ساشا, ساشالار عانا ءوستىپ سويلەسە كەرەك-ءتى. سونىڭ ءدال ءوزى. باسىڭدى بۇرىپ قاراپ قالساڭ, سويلەپ تۇرعان – سابىرباي. ال ساعان كەرەك بولسا!

– سابىرباي-اۋ, ساعان نە بولعان؟

بالا ويناپ جاتادى. وعان الدەنە دەپ دا­ۋىستاپ ايقايلايسىڭ, ەسكەرتۋ جاسايسىڭ, «بەرى كەل» دەيسىڭ. ساڭقىلداپ قازاقشا ايتامىز-داعى, باسقا ءتىل بىلمەگەن سوڭ. بىلاي قارا­ساڭىز, ءوز ەلىمىز, ءوز مەكەنىمىز, سونىڭ وزىندە القا توپتىڭ ورتاسىندا جالعىز ءوزىڭ قازاقشا سايراعانعا قاراداي قىسىلا باس­تايسىڭ. ءبىرتۇرلى قولايسىزدىق جايلايدى بويىڭدى. وزگەلەر ساعان ۇركەپ, ۇرەيلەنىپ, جاق­تىرماي, مازاقتاپ قاراپ تۇرعانداي كۇيدى وتكەرەسىڭ. سەنىڭ بالاڭمەن بىرگە اسىر سالىپ جۇرگەن وزگە ۇل-قىزدار كەمى ءبىر مارتە بەتىڭە باجىرايىپ تاڭىرقاي قاراپ وتەدى.

باسسەينگە جازىلدىق. الدىن الا پى­سىق­تاپ, قازاقشا سويلەيتىن باپكەردى تاڭ­دا­عان ەدىك. سويتسەك, ول جەردە جۇمىس ىستەي­­­ت­ىن­دەردىڭ ءبارى دە قازاق ءتىلدى ماماندار ەكەن. بىراق قىزمەت كورسەتۋ – جاپپاي وزگە تىلدە. اپتاسىنا ءبىر رەت بارعانىمىزدا سول جەر­دەگى قىزمەتكەرلەر ۇلىمىزدىڭ قازاقشا سويلە­گەنىن قىزىقتاپ, ريزا بولىسىپ قالادى.

ساياباقتا سەرۋەن قۇرىپ جۇرگەن كەزىمىزدە الگى كىسىنىڭ ايىرىقشا تاڭىرقاپ, «مىنا بالانىڭ قازاقشا سويلەۋىن-اي» دەپ تامسان­عان ساتىندە جۇرەگىم ءلۇپ ەتە ءتۇسىپ, ءبىرازدان بەرى سارعايىپ سارتاپقا اينالعان جانىمنىڭ قالاۋى ورىندالعانداي, جايناپ قويا بەرگە­نىمدى ايتساڭىزشى. مىنا كىسىلەردىڭ دە نەمەرەلەرى انا تىلىندە سويلەيتىن شىعار دەپ ۇمىتتەندىم, سوڭدارىنان قاراپ تۇرىپ.

سوڭعى جاڭالىقتار