ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور كۇنسۇلۋ زاكاريا جاس عالىمداردىڭ عىلىمي باستامالارىنا قولداۋ ءبىلدىرۋ ماقساتىندا مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس تالانتتى جاستاردى عىلىمي ورتاعا تارتۋ ماقساتىندا اكادەميا جانىنان عىلىمنىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا جاس عالىمداردىڭ جۇمىس توبى قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىندا 500-گە تارتا جاس عالىم بار. استانا جانە الماتى قالالارىندا, جوعارى وقۋ ورىندارىندا اتالعان جۇمىس توپتارىنىڭ بىرنەشە وتىرىسى ءوتىپ, عىلىمدى دامىتۋ بويىنشا جانە «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ جوباسىنا قاتىستى ۇسىنىستار قارالدى. بۇل فورۋم جاس عالىمداردىڭ جەتىستىكتەرىن ناسيحاتتاپ, عىلىمعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا تۇسەتىنى ءسوزسىز», دەدى ول.
قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە 3 ملن-نان اسا جاس بار ەكەنىن ەسكەرسەك, ولاردىڭ ورتاشا جاسى – 32. وسى ورايدا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى اقىلبەك كۇرىشباەۆ فورۋمدى وتكىزۋدەگى ماقسات – جاس عالىمداردىڭ شىعارماشىلىق بەلسەندىلىگى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ داعدىلارىن دامىتۋ, سونداي-اق اگروونەركاسىپتىك كەشەن, سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, قورشاعان ورتا مەن ەكولوگيا ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن دارىپتەۋ مەن ەل ەكونوميكاسىنىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا جاردەمدەسۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بيىل فورۋمعا قاتىسۋ ءۇشىن 500-دەن اسا ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن. جاس عالىمداردى قىزىقتىرعان عىلىم سالالارى بويىنشا 7 سەكتسيا جۇمىسى ۇيىمداستىرىلىپ, عىلىمي جەتىستىكتەر كورمەسى, كوممەرتسيالاندىرۋ, شەتەلدىك جوعارى رەيتينگتى جۋرنالدارعا ماقالا جاريالاۋعا قاتىستى شەبەرلىك ساعاتتارىنا ءمان بەرىلدى. فورۋمنىڭ ىقپالىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ 4 وبلىسىنان 70-تەن اسا دارىندى مەكتەپ وقۋشىلارى شاقىرىلىپ, ۇزدىك عىلىمي جۇمىستارىن تانىستىردى.
پلەنارلىق وتىرىستا قىتاي اۋىل شارۋاشىلىعى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, PhD ۆەنفەن ليۋ ەگىنشىلىك جانە ەگىن سۋارۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا قاتىستى تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. ول قازىرگى كەزدە الەمدەگى سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ, جاس داقىلداردى سۋارۋ ماسەلەسىن كوتەردى. قىتاي ەلى وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا سۋ جەتىسپەۋشىلىگى ءونىمنىڭ بىتىك شىعۋىنا كەرى ىقپالىن تيگىزەدى. بۇل رەتتە عالىمدارعا جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى. ەندىگى كەزەكتە تاجىريبەگە ەنەتىن جوبا جاس داقىلداردى قۋراپ قالۋدان ساقتاپ, ۋاقتىلى ىلعالداندىرىپ وتىرۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىن قاراستىرادى. ۆەنفەن ليۋ اتاپ وتكەندەي, الەمدە تۋىنداپ وتىرعان ازىق-ت ۇلىك قورىن ساقتاۋ جانە ونى تۇراقتى كوبەيتىپ وتىرۋ ءۇشىن الەم عالىمدارىنىڭ بىرلەسكەن زەرتتەۋلەرى قاجەت.
عالىمداردى جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاس عالىمى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ينديرا بەيشوۆانىڭ جىلقى تۇقىمداستار گەنەتيكاسىن زەرتتەۋدەگى جوباسى قىزىقتىردى. ول جىلقى تۇقىمىن تاڭداۋ, ءوسىرۋ ادىستەرى, سۇرىپتاۋ جانە جۇپتاۋ قاعيدالارى, اسىلداندىرۋ, سونىمەن قاتار جىلقىنىڭ تۇقىمىنا گەنەتيكالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋ تۋرالى ايتىپ بەردى. تولىق گەنومدىق SNP تالداۋى نەگىزىندە وتاندىق جىلقى تۇقىمدارىنىڭ گەنەتيكالىق قۇرىلىمى مەن گەنومدىق بىرلەستىكتەرىن زەرتتەۋ بارىسىندا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن جابى, اداي, نايمان, مۇعالجار, كوشىم جانە قوستاناي تۇقىمدارى ىرىكتەلگەن.
بۇگىندە ادامزات دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن جۇقپالى اۋرۋلار, قورشاعان ورتانىڭ تازالىعىن ساقتاۋ ماسەلەسىندە دە عىلىمدا جاڭا ادىستەر ىزدەۋگە تۋرا كەلەدى. وسى ورايدا ەلىمىزدەگى فارماتسەۆتيكالىق پرەپاراتتار نارىعىنىڭ يمپورتتىق ونىمگە تاۋەلدىلىگىن نەگىزگە الاتىن بولساق, ءدارى-دارمەك ءوندىرىسى سىن كوتەرمەيدى. ميكروبيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا عىلىمي وندىرىستىك ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى بايكەن بايماحانوۆا ميكروبيولوگياداعى تاجىريبەلەرگە توقتالىپ, ەلىمىزدەگى فارماتسەۆتيكالىق كومپانيانىڭ كوبى يمپورتتىق سۋبستانتسيالاردى تابلەتكالاۋمەن عانا اينالىساتىن بولسا, اتالعان كونسورتسيۋم «عىلىمي-زەرتتەۋ – تەحنولوگيانى ازىرلەۋ – وندىرىسكە ەنگىزۋ – كوممەرتسيالاندىرۋ» تولىق تسيكلىن جۇزەگە اسىرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ورتالىقتا بيولوگيالىق جانە مەديتسينالىق پرەپاراتتاردى شىعارۋ ءۇشىن «ونەركاسىپتىك ميكروبيولوگيا» زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى. قازىرگى كەزدە كونسورتسيۋم ماماندارى 10-نان اسا بيوپرەپارات ازىرلەگەن. ورتالىقتا وندىرىلگەن ىشەك اۋرۋلارى جانە گريبوكتارعا قارسى سۋپپوزيتوريلەر, سونىمەن قاتار ءداندى-داقىلدار ونىمدىلىگىنە ىقپال ەتەتىن پرەپاراتتار, مال شارۋاشىلىعىنا ارنالعان بيوپرەپاراتتار وندىرىسىنە سۇرانىس ارتىپ كەلەدى.
فورۋمدا بەلارۋس ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ حيميا جانە جەر تۋرالى عىلىمدار ءبولىمىنىڭ اكادەميك-حاتشىسى الەكسەي ترۋحانوۆ «بەلارۋس ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى جاس عالىمدارىنىڭ زەرتتەۋلەرى», عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جوبالىق كەڭسەسىنىڭ جوبالار توبىنىڭ باسشىسى ايدىن ءسابيتوۆ «عىلىمعا بەيىمدەلگەن ستارتاپ-جوبالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ», ۆارشاۆا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, PhD ياروسلاۆ چورمانسكي «قاشىقتىقتان زوندتاۋ سۋ, ورمان جانە جەر رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ قۇرالى رەتىندە», پاريج تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى انسەلم برۋنو «قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن تىرشىلىك, ازىق-ت ۇلىك جانە قورشاعان ورتا بويىنشا پاريج تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنىڭ ىنتىماقتاستىعى تۋرالى» تاقىرىپتاعى زەرتتەۋلەرىمەن ءبولىستى.
الماتى
