سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولگا پەرەپەچينا مەملەكەت باسشىسى 2022 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا سالىق كودەكسىنىڭ پروبلەمالارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ونى تولىعىمەن جاڭارتۋ كەرەگىن اتاپ وتكەنىن ەسكە سالدى.
«سالىق كودەكسىنىڭ ەڭ پروبلەمالى بولىگى – سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ ماسەلەسى. بۇل تاراۋ تولىعىمەن جاڭارتىلۋى كەرەك. سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى سەرۆيستىك نۇسقاعا كوشىرۋدى قاراستىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بىرىنشىدەن, بيزنەستى سالىق بازاسىن كەڭەيتۋگە ىنتالاندىرۋعا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ناقتى مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر الۋعا باعىتتالۋعا ءتيىس. ەكىنشىدەن, سالىق جۇكتەمەسىن اناعۇرلىم جوعارى كىرىستى سالالارعا كوشىرۋ جانە حالىقتىڭ داۋلەتتى توپتارىنان تۇسەتىن تابىستى كۇشەيتۋ تەتىگىن پىسىقتاۋ قاجەت. بۇل سالىق جۇكتەمەسىن ءادىل ءبولۋدى قامتاماسىز ەتەدى», دەدى و.پەرەپەچينا.
ءىس-شارا بارىسىندا حالىقارالىق تاجىريبە مەن ارنايى سالىق تارتىپتەرى تالقىلاندى. دەپۋتاتتار تابىستارعا سالىق سالۋدىڭ جانە سالالار بويىنشا جۇكتەمەنى ءبولۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىن جۇزەگە اسىرۋ, سونداي-اق ارناۋلى سالىق تارتىپتەرىن جاڭاشا قاراستىرۋ, ونىڭ ىشىندە سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ تەتىكتەرىن جاقسارتۋ جانە سالىقتىق باقىلاۋدى تسيفرلاندىرۋدى بار مۇمكىندىگىنشە قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ء«تيىمسىز سالىق جەڭىلدىكتەرىن وڭتايلاندىرۋ جانە ولاردى بەرۋ جونىندەگى مونيتورينگ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا سالىق جەڭىلدىكتەرىن 20%-عا قىسقارتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ قاجەت. تەحنوگەندىك مينەرالدىق تۇزىلىمدەردەن پايدالى قازبالاردى الۋعا سالىق سالۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋ كەرەك. گازدى تەحنولوگيالىق تۇرعىدا ەرىكسىز جاعۋ كەزىندە, سونداي-اق ۇڭعىمالاردى سىناۋ كەزىندە الەمدىك باعالارعا ەمەس, وندىرىستىك وزىندىك قۇنعا سۇيەنە وتىرىپ, بيۋدجەتتىڭ ىسىراپ بولۋىنا جول بەرمەي سالىق سالۋ تەتىگىن قايتا قاراعان ءجون. وسى جانە باسقا دا ۇسىنىستار ءبىز ۇكىمەتكە دايىنداعان ۇسىنىمدار تىزىمىنە ەندى», دەدى سەناتور سۇلتانبەك ماكەجانوۆ.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ, قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانىبەك نۇرجانوۆ, وتاندىق بيزنەس, «اتامەكەن» ۇكپ, قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعى كەڭەسىنىڭ وكىلدەرى بايانداما جاسادى. «KAZENERGY» قاۋىمداستىعىنىڭ باس ديرەكتورى كەنجەبەك يبراشەۆ جاڭا سالىق كودەكسىنە مۇناي سالاسىنداعى سالىقتى رەتتەۋگە ارنالعان ءۇش ۇسىنىس ايتتى.
«بىرىنشىدەن, قورى سارقىلىپ كەلە جاتقان مۇناي كەنىش يەلەرىن ءوندىرىس دەڭگەيىن ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنولوگيالارعا ينۆەستيتسيا سالۋعا, ەڭبەك ۇجىمىنىڭ ايلىعى مەن تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا سالۋعا مىندەتتەيتىن جاڭا ىنتالاندىرۋشى تەتىك قاراستىرۋ ۇسىنىلادى. ونى «جەر قويناۋىن پايدالانۋشىعا سالىناتىن سالىققا بالاما سالىق» دەپ اتاۋعا بولادى», دەدى ك.يبراشەۆ.
سونداي-اق ول مۇناي كەنىشىن بارلاۋ جانە وندىرىستىك تاجىريبە كەزەڭىندە جاعىلاتىن گازعا سالىقتى الەمدىك باعامەن ەمەس, وزىندىك قۇنىنا قاراپ سالۋدى ۇسىندى.
«ويتكەنى ول گاز ەكسپورتقا شىعارىلمايدى, كاسىپورىننىڭ ىشكى قاجەتتىلىگىنە جاراتىلادى. ۇشىنشىدەن, ەكسپورتقا كەتەتىن مۇنايدى وندىرۋگە سالىناتىن سالىقتاردى ءىس جۇزىندەگى ساتىلىم باعاسىنا قاراپ, ترانسفەرتتىك باعا قالىپتاسۋ جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ ەسەپتەۋ كەرەك», دەدى ك.يبراشەۆ.
بۇدان كەيىن ءسوز العان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋ جۇمىستارىنا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, بيزنەس-قوعامداستىقتىڭ, «اتامەكەن» ۇكپ, ۇكىمەتتىك ەمەس جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى بەلسەندى قاتىسقان.
«بۇگىنگى تاڭدا 1 000-عا جۋىق ۇسىنىس ءتۇستى. بارلىق ماسەلە اپتا سايىنعى كەستەگە سايكەس تۇراقتى جۇمىس توبىنىڭ قاراۋىنا شىعارىلادى. جىل باسىنان بەرى 230-دان اسا جۇمىس كەزدەسۋى وتكىزىلدى. ولارعا بيزنەس-قوعامداستىقتىڭ 140-تان اسا وكىلى, سالىق سالۋ سالاسىنداعى ساراپشىلار, ەكونوميستەر قاتىستى. سونداي-اق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى تارتىلدى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, تۇسىنىكتى جانە بولجامدى سالىق ساياساتىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن سالىق ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسىندا 2030 جىلعا دەيىنگى بارلىق جاڭا ءتاسىل مەن جوسپارلانعان وزگەرىس كورسەتۋ ۇسىنىلادى. سونداي-اق داۋلى ماسەلەلەردى بىرىڭعاي ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن مينيسترلىك جانىنداعى ادىستەمەلىك كەڭەستىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ قاجەت ەكەنىن العا تارتتى.
«ققس بازالىق مولشەرلەمەسىن 12 پايىزدان 16 پايىزعا دەيىن كوتەرۋ ۇسىنىلادى. مولشەرلەمەنىڭ ءوسۋى – بيۋدجەتكە 2-2,4 ترلن تەڭگە مولشەرىندە قوسىمشا ءتۇسىم اكەلەدى. بۇل ۇلتتىق قوردان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتەر كولەمىمەن پارا-پار. قوسىمشا كىرىستەر ترانسفەرتتەردىڭ مولشەرىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, ۇلتتىق قوردىڭ جيناقتاۋ فۋنكتسياسىن كۇشەيتەمىز. بۇل – وتە ماڭىزدى مىندەت. ءبىز بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ۇلتتىق قوردى ساقتاۋىمىز كەرەك.
سونداي-اق نەگىزگى ەكونوميكالىق ارىپتەستەرمەن سالىستىرعاندا ققس تومەن مولشەرلەمەسى وسى ەلدەردەن قازاقستانعا تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىن ءتيىمدى ەتەدى. ققس مولشەرلەمەسىنىڭ ءوسۋى, ەڭ الدىمەن, يمپورتتىق تاۋارلارعا جۇكتەمەنى ارتتىرادى. قازاقستاندا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ ءۇشىن ققس سالۋدىڭ ءتيىمدى جاعداي جاسالعان. بولشەك ساۋداگەرلەر بولشەك سالىق رەجىمىن قولدانادى, وندا ققس-تان بوساتۋ دا قاراستىرىلعان. بۇل جەڭىلدىكتەر ساقتالادى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
سالا باسشىسى كتس (كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى) مولشەرلەمەسىن سارالاۋ كوزدەلگەنىن جەتكىزدى. شيكىزات جانە قارجى سەكتورلارى, ويىن بيزنەسىنە كتس مولشەرلەمەسىن 25-30 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ قاراستىرىلعان. شىعىنداردى اۋىستىرۋ مەرزىمدەرىن جانە تالاپ قويۋ ەسكىرۋ مەرزىمىن 5 جىلعا دەيىن تەڭەستىرۋ ماسەلەسى دە ەسكەرىلمەك.
«بۇدان باسقا, ەاەو شەڭبەرىندە كەلىسىمدەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن تەمەكى ونىمدەرىنە اكتسيزدەر مولشەرلەمەلەرىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ارتتىرۋ ۇسىنىلادى. سونداي-اق ء«سان-سالتانات» زاتتارىنا قوسىمشا اكتسيزدەۋ ماسەلەسى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. قۇنىنىڭ 10 پايىز مولشەرىندە قىمبات تۇراتىن الكوگول جانە تەمەكى ونىمدەرىنە اكتسيزدەر ەنگىزۋ قاراستىرىلعان.
م ۇلىككە سالىق سالۋدىڭ كەلەسى تاسىلدەرى ۇسىنىلادى. بىرىنشىدەن, ياحتالارعا, جەكە ۇشاقتارعا سالىق مولشەرلەمەسى ارتتىرىلماق. ەكىنشىدەن, بارلىق جت (جەكە تۇلعا) نىسانىنىڭ جيىنتىق قۇنى 130 مىڭ اەك شەگىنەن اسقان جاعدايدا سالىقتىڭ جوعارى مولشەرلەمەسىن بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى.
بۇدان باسقا, قىمبات جىلجىمايتىن م ۇلىك نىساندارى ءۇشىن ء«سان-سالتانات كوەففيتسيەنتىن» بەلگىلەۋ بويىنشا جاو (جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان) قۇزىرەتىن بەلگىلەۋ كوزدەلگەن. ارنايى سالىق رەجىمدەرىن وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن تالاپ ەتىلمەگەن رەجىمدەردى جويا وتىرىپ, ۇقساس شارتتارى بار رەجىمدەردى بىرىكتىرەدى. ناقتى قولدانۋ دەرەكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, رەجىمدەردى قولدانۋ شارتتارى قايتا قارالادى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
سونداي-اق مينيستر ءتيىمسىز سالىق جەڭىلدىكتەرىن وڭتايلاندىرۋ جانە ولاردىڭ تيىمدىلىگىنە مونيتورينگ ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس ءجۇرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سالا باسشىسى كودەكستە ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار مەن ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتارعا سالىق تۇراقتىلىعى ساقتالاتىنىن جەتكىزدى.
«گەولوگيالىق بارلاۋعا سالىقتىق جەڭىلدىك جونىندە ايتساق, بۇل ماسەلەنى تالقىلاۋدامىز. قازىر جاڭا كەن ورىندارىن يگەرۋ ءۇشىن پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ بويىنشا سالىق جەڭىلدىكتەرى بار. گەولوگيالىق بارلاۋدا ءجيى كوتەرىلەتىن ماسەلە – قوسىلعان قۇن سالىعىن قايتارۋ. ءبىز قازىر قايتارۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ جاتىرمىز.
تەحنوگەندىك مينەرالدىق تۇزىلىمدەردەن (تمق) پايدالى قازبالاردى وندىرۋگە سالىق سالۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋگە قاتىستى بۇل ماسەلە قازىر ءىشىنارا شەشىلگەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ سالىعى (پقت) بۇرىن تمو قۇرامىنا كىرەتىن مەتالدار بويىنشا تولەنگەن بولسا, مۇنداي پايدالى قازبالاردى تمو-دان كەيىن ءوندىرۋ كەزىندە سالىق تولەنبەيدى. سونىمەن قاتار قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردان سالىق تولەمەي سيرەك جەر مەتالدارىن الۋ قاۋپى بار», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
