«Oxford Insights» – ءتۇرلى ۇيىم مەن ۇكىمەتكە تسيفرلىق ترانسفورماتسيادان تۋىندايتىن ستراتەگيالىق, مادەني جانە كوشباسشىلىق مۇمكىندىكتەر تۋرالى كەڭەس بەرەتىن اعىلشىننىڭ كونسالتينگ كومپانياسى. ول اتالعان يندەكستى العاش رەت 2017 جىلى دۇنيەجۇزىنىڭ 160 مەملەكەتىن قامتىپ جاريالاعان ەدى. ال 2022 جىلعى ەسەپتە الەمنىڭ 181 مەملەكەتى قامتىلىپ, تەرەڭ زەرتتەۋگە نەگىزدەلگەن. يندەكسكە 3 نەگىزگى كومپونەنتتى قۇرايتىن 10 ولشەم بويىنشا 39 كورسەتكىش ەنگىزىلگەن. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر ماماندار تالداۋىنان ءوتىپ, جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى الەم ەلدەرىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن جاڭا رەيتينگ كەستەسى بەرىلگەن.
يندەكستە قاراستىرىلعان ءۇش نەگىزگى كومپونەنتكە جەكە توقتالساق:
- ۇكىمەت قولداۋى
ۇكىمەت ەتيكالىق ماسەلەلەردى (governance & ethics) رەتتەۋگە نازار اۋدارا وتىرىپ, AI-دى قالاي دامىتاتىنى جانە باسقاراتىنى تۋرالى ستراتەگيالىق قۇجاتتاردا بەكىتىلگەن مەملەكەتتىك كوزقاراسى بولۋى كەرەك. ەسەپتە جاساندى ينتەللەكت پەن جاڭا تەحنولوگيالار شارتتارىنا بەيىمدەلۋدى ىسكە اسىراتىن داعدىلار مەن تاجىريبەلەردى قوسا العاندا, مەملەكەتتىڭ قۋاتتى ىشكى تسيفرلىق الەۋەتىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە باعا بەرىلگەن.
- تەحنولوگيالىق سەكتوردىڭ نەگىزى
ۇكىمەت ەلدىڭ تەحنولوگيالىق سەكتورىنا جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىنىڭ ءتيىمدى ەنگىزىلۋىنە مۇددەلى بولىپ, ولاردى جەتكىزۋ تەتىكتەرىن جاساقتاۋى كەرەك. ەلدىڭ تەحنولوگيالىق سەكتورى كاسىپكەرلىكتى قولدايتىن ىسكەرلىك ورتامەن, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق شىعىنداردىڭ اعىنىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن جوعارى يننوۆاتسيالىق الەۋەتكە يە بولۋعا ءتيىس. ەسەپتە ادامي كاپيتالدىڭ جوعارى دەڭگەيى, اتاپ ايتقاندا, وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىن مامانداردىڭ داعدىلارى مەن ءبىلىم كورسەتكىشتەرى دە وتە ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلادى.
- دەرەكتەر جانە ينفراقۇرىلىم كومپونەنتى
جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارى جوعارى ساپالى دەرەكتەردى (دەرەكتەردىڭ قول جەتىمدىلىگءى) قاجەت ەتەدى. دەرەكتەر بىرجاقتى ءارى قاتە مالىمەتتەردەن قۇرالماۋعا ءتيىس (دەرەكتەردىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىلىگى). سونىمەن قاتار يندەكستە بۇل دەرەكتەردىڭ الەۋەتىن جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىنىڭ پايدالانۋى جانە ولاردى ەل ازاماتتارىنىڭ قولدانۋىنا ۇسىنۋ ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىم مۇمكىندىگىنىڭ كورسەتكىشتەرى قامتىلعان.
يندەكستەن كورىپ وتىرعانىمىزداي, الەمنىڭ كوشباسشىسى – اقش. تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر سانى, عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ مۇمكىندىگى, مامانداردىڭ قابىلەتى سىندى كورسەتكىشتەر بۇل ەلدى الەمنىڭ كوشباسشىسىنا اينالدىردى. ازيادان ءۇش مەملەكەت – سينگاپۋر, وڭتۇستىك كورەيا مەن جاپونيا العاشقى وندىققا ەنگەن. سينگاپۋر جالپى ۇپاي سانىمەن ەكىنشى ورىندا تۇرعانىمەن, ەكى نەگىزگى كورسەتكىش بويىنشا اقش-تان وزىق تۇر. ەۋروپا ەلدەرىنەن ۇلىبريتانيا 3-ورىنعا تۇراقتاسا, فينليانديا – 4, فرانتسيا 7-ورىندى يەلەنگەن. اتاپ ءوتۋ كەرەك, ۇلىبريتانيا 2017 جىلعى ەسەپتە 1-ورىننان كورىنگەن. يندەكستە مالايزيا – 29, رەسەي 40-ورىنعا تۇراقتاسا, تۇركيا – 49, قازاقستان – 72, ازەربايجان – 74, وزبەكستان 79-ورىندى يەلەنگەن. كەستەنىڭ سوڭىندا 180-سيريا, 181-ورىندا اۋعانستان ورنالاسقان.
جاساندى ينتەللەكت كەيىنگى 2-3 جىلدا «ChatGPT» سىندى جاڭا ونىمدەردىڭ كەلۋىمەن قارقىندى دامىپ كەلەدى. بۇگىندە مەديتسينادان باستاپ, قاۋىپسىزدىك سالاسى, قىزمەت كورسەتۋ, ءوندىرىس ورىندارىن اۆتوماتتاندىرۋ, عارىش پەن روبوتتەحنيكا سەكىلدى ەكونوميكانىڭ سان سالاسىندا جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىكتەرى بارىنشا ءتيىمدى قولدانىلادى. ءبىر عانا مىسال, كۇردەلى مەديتسينالىق وپەراتسيالاردى جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىگىمەن جابدىقتالعان تەحنولوگيانىڭ كومەگىمەن ءساتتى ىسكە اسىرۋ باعىتىندا ادامزات بالاسىنىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى وراسان زور. الەم مەملەكەتتەرى جاساندى ينتەللەكتىڭ بۇل مۇمكىندىكتەرىن مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا بارىنشا قولدانىسقا ەنگىزۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرعان. ال تەحنولوگياسى وزىق ەلدەر جاساندى ينتەللەكت ونىمدەرىن, ارنايى باعدارلامالارىن, قوسىمشالارىن وندىرۋدەن باسەكەگە ءتۇسىپ كەلەدى.
قۇندى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە تولى يندەكس شەشىم قابىلداۋشى ازاماتتارعا, عالىمدار مەن وسى سالاعا قىزىعۋشى ماماندارعا كومەكشى قۇرال بولا الادى.
باۋىرجان سەرىكباەۆ,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
