«ەكى سالت اتتى ادىردىڭ باسىنا جەلە-جورتىپ شىقتى دا, اتتارىنىڭ باسىن ىركىپ, الاقان استىنان الىستى شولدى. تومەن قاراي كولبەپ بارا جاتقان كەڭ جازىقتىڭ شەتىندە مۇنارتىپ وقشاۋ تۇرعان جالاڭاش تاۋ كورىندى», دەيدى جازۋشى. «قۇبا جونعا شوقىتىپ شىعا كەلسەم» دەگەن ءبىرجان ءانىنىڭ جالعاسىنداي دەيدى ءبىر ويىم, ىشكى تۇيسىگىم جالعاسى ەمەس, تولىقتىرىلعان ءتۇرى دەيدى. ءبىرجان سال «جۇرتى جاتىر, ءوزى جوق قالقاتايدىڭ» دەۋشى ەدى عوي. تاحاۋي احتانوۆ وسىنى جوعارىداعى ەكى سويلەمىمەن-اق شيراتىپ الا جونەلەدى دە, ءارى قاراي ۇزارتادى. ادىرعا جەلە-جورتىپ شىققان ەكەۋ ۇيرەنشىكتى سۋرەت دەسەك تە, «الاقان استىنان الىستى شولعانى» تاڭداي قاقتىرماي قويمايدى جازۋشىنىڭ. الاقاننىڭ استىنان كوز جىبەرگەندە تومەندەگى جازىقتى كىسىنىڭ كوز الدىنان وراۋلى كىلەمدى جازىپ جىبەرگەندەي ەلەستەتىپ, ءبىر شەتىندەگى تاۋدى «شەشىندىرىپ» قويادى.
قازاقتىڭ كورنەكتى جازۋشىسى تاحاۋي احتانوۆتىڭ ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان «كۇي اڭىزى» اڭگىمەسى قارا ءسوزدىڭ ۇزدىك ۇلگىسى. قازاق دالاسىنداعى ۇلى ونەردىڭ داڭقىن اسقاقتاتا تۇسكەن كەسەك دۇنيە. جانە جازۋشىنىڭ العاشقى تۋىندىسى كورىنەدى. قازاق كەۋدەسىنىڭ, ۇلت زەردەسىنىڭ كۇمبىرىن اۆتور ءوز جۇرەگىندە قورىتا ءجۇرىپ, ساف تۋىندىنى وسى شىعارماسىنا قۇيا سالعانداي اسەرگە بولەيدى. ءومىرى دومبىرانىڭ قۇلاعىندا وتكەن, قۇدايى قۇدىرەتتى ونەر بەرىپ القاسا دا, جارسىز ءوتىپ بارا جاتقان ەستەمەس, بوتاسى ولگەن نار, قاسىندا كەمپىرى تۇرماق, اعايىن-تۋىسى جوق قۋراعان شال, ونى باعىپ وتىرعان بويعا جەتكەن جالعىز قىز, ونىڭ ارمان-اڭسارى, جۇتتان كەيىن ەلسىز, مالسىز قالعان يپان تاۋىنىڭ اينالاسى... وسىنىڭ ءبارى ايتقانعا عانا جەڭىل. ءبارى ءبىر-ءبىر جەتىم. اڭگىمەنى وقىپ وتىرىپ, تەرەڭىرەك ويلاپ, ەلەستەتىپ كورگەنگە بوتاسى ولگەن ناردىڭ كەيپىنىڭ ءوزى تۇرشىكتىرەدى جاندى.
شىعارمانىڭ شىنايىلىعى سونداي, ءار سويلەمىنەن ءومىردىڭ ءيىسى اڭقيدى. «اناۋ يپان تاۋى عوي», دەدى جاس جىگىت قامشىسىمەن نۇسقاپ. جاس جىگىتتىڭ داۋىسى اڭساعانىن كورگەندەي قۋانىشتى شىقتى» دەگەن سويلەمدە الىپ بارا جاتقان ەشتەڭە جوق سياقتى. بىراق تاۋدى كورگەندە توي تويلاعان ەلدى كورگەندەي قۋانعان جىگىتتىڭ كۇيىن «داۋىسى اڭساعانىن كورگەندەي قۋانىشتى شىقتى» دەپ نانىمدى جەتكىزەدى. شاماسى بۇل قۇتتى قونىسقا ەستەمەسكە ەرگەن جاس دومبىراشى بۇرىنىراقتا كەلىپ, قارىق بولىپ قايتقان. بىراق باياعىداي داۋرەن قازىر جوعىن ەستەمەس بىردەن اڭعارادى. بۇرىن قۇجىناپ جاتاتىن مالدان قىبىرلاعان قارا كورىنبەيدى. ويدا جوقتا كەزدەسكەن ناردىڭ ءتۇرى اناۋ: «ناردىڭ ءتۇرى جۇدەۋ, ءبۇيىرى سولىپ, وركەشى قامشىلار جاعىنا قيسايا باستاعان. تامىرى قۋراعان اعاشتاي سەمىپ, كىشىرەيىپ بارا جاتقان ءىرى تۇلعاسى, كۇيىس قايىرماي, قىبىر ەتپەي تۇرعان ءمۇساپىر بەينەسى, اسىرەسە تەلمىرە قاراعان جاسقا تولى ۇلكەن ءمولدىر كوزى ەكى كۇيشىگە قاتتى اسەر ەتتى. – بوتاسى ولگەن بوز ىنگەن, – دەپ كۇبىرلەدى ەستەمەس اتىن تەبىنىپ قوزعالا بەرىپ».
ەستەمەس پەن ىنگەن ءبىر-ءبىرىن ءۇنسىز ۇعادى. جانى جارالى, كوڭىلى قاياۋ ەكەۋىنىڭ. قانشاما ۋاقىت يىمەي, سۋالۋعا اينالعان ىنگەن بولماسا, ەستەمەستىڭ كەۋدەسىندە كوپتەن جۇرگەن شەر-شەمەنى كوڭىل تولقىتىپ, كۇيگە اينالماستاي. حال كەشىرۋگە جەتىم شالدىڭ جالعىز قىزىنا كوزى تۇسكەن ىنتىق زار دا سەبەپ. بۇل ەندى ادام ايتىپ بولمايتىن, تەك قانا جان-جۇرەكتىڭ كۇيى. نار يدىرگەن كۇيشى, ۇلى ونەر يەسى اۋەلى جان يدىرگەن بولىپ تۇر عوي سوندا. دەمەك, تاۋسىلۋعا, تۇرالاۋعا اينالعاندارعا ءومىر سىيلاعان قۇدىرەت – ەستەمەستىڭ كۇيى «نار يدىرگەن». ونىڭ ار جاعىندا نە جاتقانىن تاحاۋي احتانوۆتىڭ وسى اڭگىمەسىن وقىعاندا سەزىنگەندەي بولامىز.
«وي, كەڭساي, مەن قايتەيىن بيىگىڭدى,
باسىڭا قاپ-قارا بۇلت ءۇيىرىلدى.
تەڭسەلتىپ ءنان كەمەنى بارادى الىپ
قارا سۋ ەسىك الدى ءيىرىمدى.
ءنان كەمە گاۋھار-مارجان تولعان ءىشى,
باعاسىز جەز بەن مىستا بولمادى ءىسى.
تىك ءجۇرىپ, تىك قۇلاعان سەنى كوردىم,
قازاقى قارا ءسوزدىڭ جولبارىسى.
جولبارىس جونى جالپاق جوتادايىن,
اينالىپ اقىرعى رەت ءوت, اعايىن.
كەلەدەن اق باس ناردى ءبولىپ بەردىك,
بوزداتىپ بوز دالانى بوتادايىن.
اق باس نار ءجۇرۋشى ەدىك كوش باسى دەپ,
شىن ءسوز-اۋ جالعان دەگەن قوسپاسى جوق.
الاشتىڭ ارى سىندى اعا كەتتى,
ءبىز قالدىق سىنعان ەسىك, توپساسى جوق», دەپتى ەسەنعالي راۋشانوۆ «تاحاۋي احتانوۆ قازاسىنا».
