تسيفرلاندىرۋ جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن تومەندەتەدى

كەيىنگى جىلدارى قاي سالادا بولسىن سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس قارقىن الىپ, ادىلەتتى قوعام قالىپتاستىرۋعا كۇش سالىنىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا ادىلەت مينيسترلىگى دە قوعامدىق دەرتتىڭ الدىن الۋعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەدى. اتاپ ايتقاندا, «جەمقورلىق – ىندەت, جويۋ – مىندەت» قاعيداتىن ساناعا سىڭىرە وتىرىپ, بۇكىل قوعامدى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەسكە جۇمىلدىرۋ بويىنشا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ سيپاتىن­داعى سەمينارلار مەن دارىستەر وتكىزۋدى قولعا الدى. ستۋدەنتتەر مەن مەكتەپ وقۋ­شىلارى اراسىندا تۇسىندىرمە جۇمىس­تارىن وتكىزۋ, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋە­كەلدەرىنە ىشكى تالداۋ جۇرگىزۋ دە نازاردان تىس قالعان ەمەس. جوسپار اياسىندا ادىلەت ورگاندارى قىزمەتكەرلەرى وقۋ ورىندارىندا 52 سەمينار مەن ءدارىس وتكىزدى.

«سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭعا سايكەس ادىلەت مينيستر­لىگىنىڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمدارىندا دا قىزمەتكەرلەر اراسىندا زاڭسىزدىقتىڭ الدىن الۋعا, سونداي-اق جەمقورلىققا قارسى زاڭنامانى قول­دانۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىت­تال­عان ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە­دى. جەمقورلىق فاكتورلارىن انىقتاۋ ماق­ساتىندا وسى جىلى سوت ساراپتامالارى ور­تالىعى مەن ۇلتتىق زياتكەرلىك مەنشىك ينستيتۋتىندا بىرقاتار جوسپار دايىندالىپ, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىنە ىشكى تالداۋ جۇرگىزىلدى. وسىعان وراي قۇقىق بۇزۋشىلىقتار جاساۋعا ىقپال ەتەتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى جويۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى جانە جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىنە بەيىم لاۋازىمدى تۇلعالار تىزبەسىن ازىرلەۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. ۆەدومستۆولىق باعىنىستى ۇيىمداردا قىلمىستىڭ وسى تۇرىنە قارسى ءىس-قيمىلعا باعىتتالعان قۇجاتتار قابىلدانىپ, رەسمي ينتەرنەت رەسۋرسىندا جاريالاندى.

سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ باستى سەبەپ­تە­رىنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك قىزمەت تۇر­لەرىنە ادامي فاكتوردىڭ ارالاسۋى جانە سول قىزمەتتەرى ءۇشىن قوماقتى قارجى تالاپ ەتۋى. وسىنداي دەرەكتەردى ازايتۋ ماقسا­تىن­دا مەملەكەت باسشىسى ونلاين ۇسىنى­لاتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ مەن سانىن ارتتىرۋعا تاپسىرما بەرىپ, بۇل بيۋروكراتيا مەن جەمقورلىقتى تومەندەتۋگە, سونداي-اق مەم­لەكەتتىك ورگانداردى نەعۇرلىم ءتيىمدى جانە اشىق ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ وتكەن ەدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ تسيفرلاندىرۋ دە­گەنىمىز ءبىر عانا سالانى نەمەسە ءبىر باعىتتى دامىتۋ ەمەس, ونىڭ, ەڭ الدىمەن, ەكونوميكانىڭ, ونەركاسىپتىڭ جانە قوعامنىڭ دامۋىنا تۇبەگەيلى وزگە­رىستەر اكەلۋى قاجەتتىگىن باسا ايتتى. سون­دىقتان بارلىق مەملەكەتتىك ورگان مەن ۆەدومستۆوعا قاراستى مەكەمەگە ورتاق مونيتورينگ جۇيەسىن قۇرۋدىڭ ماڭىز­دىلىعىن ەسكەرتتى.

قازىرگى تاڭدا ادىلەت مينيسترلىگى 53 مەملەكەتتىك قىزمەت ءتۇرىن كورسەتەدى. قازىر ونىڭ بارلىعى ەلەكتروندى تۇردە قول­جەتىمدى. بۇل – تسيفرلى قىزمەت تۇرلەرىن قولىڭىزداعى سمارتفون ارقىلى جاساي الاسىز دەگەن ءسوز. بۇل رەتتە بيزنەس-ۇدە­رىستەردى رەينجينيرينگتەۋ, سونداي-اق ولار­دى تانىمال ءموبيلدى قوسىمشالارعا كوشىرۋ بويىنشا جۇمىستار بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن باسا ايتۋىمىز كەرەك. مىسالى, جىل باسىنان بەرى «egov.kz» سايتتا مىندەتتى مەملەكەتتىك تىركەۋگە جاتپايتىن جىلجىمالى م ۇلىك كەپىلىن تىركەۋ جونىندەگى قىزمەت تولىق اۆتوماتتاندىرىلدى. 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «egov.kz» سايتىندا تىركەۋ, قايتا تىركەۋ ۇدەرىسىن تولىعىمەن اۆتوماتتاندىرۋ, سونداي-اق ساياسي پارتيالار مەن ءدىني بىرلەستىكتەردى قوسپاعاندا, زاڭدى تۇلعالاردىڭ بارلىق ءتۇرىنىڭ قۇرىلتاي قۇجاتتارىنا وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جوس­پارلانىپ وتىر. ءبىز بۇل قىزمەتتىڭ بار­لىعىن تسيفر­لاندىرۋ جۇمىستارىن الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرامىز.

پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي قازىر­گى ۋاقىتتا ادىلەت مينيسترلىگى «Digital Justice» – «تسيفرلىق ادىلەت» جوبالا­رى­نىڭ پورتفەلىن ىسكە اسىرىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ۇدەرىستەرىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن دايىندالعان بۇل جاڭا جوبالار حالىقتىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەپ, قىزمەت تۇرلەرىن جىلدام الۋعا جانە سىبايلاس جەم­قورلىق ارەكەتتەرىن تۋدىرماۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى.

حالىقتىڭ م ۇلىك رەسىمدەۋ جانە سەنىم­حاتتار الۋ بارىسىندا كوبىرەك جۇگى­نەتىن قىزمەتىنىڭ ءبىرى – نوتاريۋس. بيىل 11 ساۋىر­دەن باستاپ «egov Mobile» پلاتفور­ماسىندا ازاماتتارعا بەينەقوڭىراۋ ار­قىلى ونلاين فورماتتا «تسيفرلىق نو­تارياتتىق سەنىمحاتتاردى» رەسىمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قاناتقاقتى جوبانى ۇسىندىق. م ۇلىكتى يەمدەنۋگە بايلا­نىس­تى سەنىمحاتتاردان وزگە بارلىق ءتۇر­ى ازا­ماتتارعا ءموبيلدى قوسىمشادا قولجە­تىمدى. اتالعان قىزمەتتىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا «تسيفرلىق سەنىمحاتتار» بانك­تەر مەن باسقا دا جەكە ۇيىمدار قوسىلعان «eGov Mobile» «تسيفرلىق قۇجاتتار» سەر­ۆيسىندە قولجەتىمدىلىك ارتىپ, حالىق ارا­سىندا سۇرانىسقا يە بولدى. وعان قاناتقاقتى جوبادا قىسقا مەرزىمدە 19 مىڭ­نان اسا تسيفرلىق سەنىمحات رەسىم­دە­لىپ, قولدانۋشىلاردىڭ جىلدام قىزمەت العانى دالەل. جوبانى كەڭەيتۋ ماق­ساتىندا بيىل 2 ماۋسىمنان باستاپ «ونلاين نوتارياتتىق كەڭەس» قىزمەتى شىعارىلدى. بۇل ەندى ازاماتتار ۇيدەن نەمەسە كەڭسەدەن شىقپاي-اق نوتارياتتىق قىزمەتكە قاتىستى زاڭدى سۇراقتارعا جاۋاپ الا الادى دەگەن ءسوز. ال نوتاريۋستار كەز كەلگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەدى. بۇل – ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە جانە ىڭعايلى ۋاقىتتا سەنىمدى اقپارات الۋعا كومەكتەسەدى.

بۇگىنگى تاڭدا اتقارۋشىلىق قۇجاتتى العان ساتتەن باستاپ اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ اياقتالعانعا دەيىنگى ۇدەرىس اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ ورگاندارىنىڭ اقپاراتتىق جۇ­يەسىندە اۆتوماتتاندىرىلعان. وسى جىلى سوت ورىنداۋشىسىنىڭ جۇمىسىن ونلاين رەجىمدە ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءموبيلدى قوسىمشا قۇرۋ جوس­پارلانىپ وتىر. وسى ارقىلى تاراپتار اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ ماتەريال­دارىمەن ونلاين تانىسۋعا جانە سوت ورىنداۋشىسىنان حابارلاما الا الادى. ۆەدومستۆولىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ جانە ءوندىرىپ الۋشىلاردىڭ تالاپتارىن ورىنداۋ ماقساتىندا ءتۇرلى تالداۋ جۇرگىزۋ مۇمكىندىگى بار جۇيە ازىرلەنبەك. بۇل ۇيىمداستىرۋشىلىق ادىستەر مەن اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ ساپاسىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونداي-اق اۆتوكولىك قۇرالدارىنا تىيىم سالۋ جانە ونى الىپ تاستاۋ سەرۆيسى ەنگىزىلدى. قامتاماسىز ەتۋ شارالا­رىن اۆتوماتتى تۇردە الىپ تاستاي وتىرىپ, ءموبيلدى قوسىمشالارى ارقىلى بەرە­شەكتى تولەۋ سەرۆيسىن كوبەيتۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاسىپ كەلەدى. بۇل جۇيەگە «حالىق», «فريدومفينانس», «جۋسان» جانە «بەرەكە» بانكتەرىن قوسۋ قولعا الىندى. ال سەرۆيستەر قازىرگى ۋاقىتتا «كاسپي», «قازپوشتادا» جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار ءتيىستى قىزمەتتەر «قازپوشتا» تەرمينالدارى ارقىلى قولجەتىمدى. قازىرگى ۋاقىتتا بورىشكەردى بەرەشەكتى تولەۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى حاباردار ەتە وتىرىپ, سوت ورىنداۋشىسىنىڭ قاتىسۋىنسىز اتقا­رۋ­شىلىق ءىس جۇرگىزۋدى اۆتوماتتى تۇردە قوزعاۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبانى ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جوبانىڭ باستى ارتىقشىلىعى – قاعازباستىلىقتان ارىلۋ ارقىلى ادامي فاكتوردى جويۋ جانە جەكە سوت ورىنداۋشى قىزمەتىنە اقى تولەۋ بويىنشا ازاماتتارعا قارجىلىق جۇكتەمەنى ازايتۋعا كومەكتەسەدى.

ىسكە قوسىلعان تاعى ءبىر جاڭالىق – «ە-زاڭكومەگى» جوباسى. اتى ايتىپ تۇر­عانداي جوبا زاڭ كومەگىنە جۇگىنەتىندەر ءۇشىن وتە ءتيىمدى. جۇيە ارقىلى ءبىز ادۆو­كاتتاردىڭ, زاڭ كەڭەسشىلەرىنىڭ قىز­مەتىن اۆتومات­تاندىرامىز. بۇل جۇيە «ۇلت­تىق اقپا­راتتىق تەحنولوگيا» اق باس­تاماسى رەت­ىندە ازىرلەنىپ, مينيسترلىكتىڭ بالان­سىنا قابىلداندى. قىلمىستىق ءىستى جۇرگىزۋدىڭ سوتقا دەيىنگى ساتىسىندا مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومەگىنىڭ ۇدەرىستەرى اۆتوماتتاندىرىلعان. بۇل ءۇشىن باس پروكۋراتۋرانىڭ «ە-قىلمىستىق ءىس» جۇيە­سى مەن ءتيىستى ينتەگراتسيالارى بار. ادۆوكاتتى اۆتوماتتى تۇردە تاڭداۋ ارقىلى ءتيىستى قىزمەت الۋعا مۇمكىندىك بەردى. ماسەلەن, جۇيەنىڭ الگوريتمىنە سايكەس ادۆوكات كەزەكشىلەر اراسىنان كەزەكپەن تاڭدالادى. وسى جىلى ءبىز مەملەكەت كەپىلدىك بەرەتىن زاڭ كومەگى ءۇشىن تولەمدى ءادىل تولەۋگە, ادۆوكاتتاردىڭ ناقتى جۇم­ساعان ۋاقىتتى بەلگىلەۋ بولىگىندە جۇيەنىڭ ءموبيلدى قوسىمشاسىن جەتىلدىرۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز. وسى ارقىلى ناقتى جۇمسالعان ۋاقىتپەن تولەم جاسالادى. تۇ­تاستاي العاندا, جۇيە مەملەكەت كەپىلدىك بەرەتىن زاڭ كومەگىنىڭ ماقساتى مەن شىعىن­دارىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى.

سونداي-اق مينيسترلىك مەنشىك يەلەرى بىرلەستىكتەرىن تسيفرلاندىرۋ قىزمەتىن قۇرۋ جانە ونى تىركەۋ شەڭبەرىندە ەلەك­ترون­دىق داۋىس بەرۋ بويىنشا قانات­قاق­تى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. جاڭا سەرۆيس وسى جىل­دىڭ 12 قىركۇيە­گىنەن باستاپ ىسكە قوسىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا 200-دەن اسا باستاماشىل توپ ءوز وتى­نىشتە­رىن ۇسىنىپ, ولاردىڭ 25-ءى ەلەكترون­دى تۇردە تىركەلدى. جوبا مەنشىك يەلەرى بىرلەستىگى قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرىپ, الاياقتىق ارەكەتتەردىڭ تاۋە­كەل­دەرىن ازايتۋعا جانە جينالىس حاتتا­مالارىندا تۇرعىنداردىڭ قولدارىن بۇرمالاماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ءۇيدى باسقارۋ ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىرىپ, قاعازباستىلىقتان ارىلتادى.

مامىر ايىندا ەلىمىزدىڭ ءۇش ءوڭىرى استانا, شىمكەنت قالالارى مەن تۇركىستان وبلىسىندا جەكە سوت ورىنداۋشىلاردى, نوتاريۋستاردى, ادۆوكاتتاردى, سوت ساراپشىلارى مەن پاتەنتتىك سەنىم بىلدىرىلگەن وكىلدەردى اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا ىسكە قوسىلدى. اۋىز­شا اڭگىمەلەسۋدىڭ كوميسسيالىق كەزەڭى كوم­پيۋتەرلىك سيتۋاتسيالىق كەيس­تەرگە اۋىس­تىرىلىپ, جالپى اتتەستاتتاۋ ءراسىمىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرىپ, ادامي فاكتوردى جويدى. بۇل جوبانىڭ ءساتتى ىسكە اسقانىن اتاپ وتكەن ءجون. قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ 700-دەن اسا كانديدات تىركەلىپ, ولاردىڭ 200-گە جۋىعى اتتەستاتسيادان ءوتتى. وسىنداي وڭ ناتيجەنى ەسكەرە وتىرىپ, قاناتقاقتى جوبانى ەلى­مىز­دىڭ بارلىق ايماعىندا ىسكە قوسۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونو­مي­كالىق باعدارى» اتتى حالىققا جول­داۋىندا ەلىمىزدى ءىت مەملەكەتكە اينال­دىرۋ ءبىزدىڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق مىن­دەتىمىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق پرە­زيدەنت سىبايلاس جەمقورلىقپەن ىمىراسىز كۇرەسۋ مەملەكەتتىك ساياساتتاعى نەگىزگى باسىمدىقتىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ كور­سەتىپ: «زاڭ ۇستەمدىگىن ورناتىپ, ناعىز قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, جەمقورلىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ كەرەك» دەگەن بولاتىن. بۇل – ءبىرىنشى كەزەكتە بارشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا جانە جاڭا قازاقستانعا قادام باسىپ, ادىلەتتى قوعامدا ءومىر سۇرگىسى كەلەتىن ءار ازاماتقا ايتىلعان ءسوز. ياعني ارقايسىمىز جەمقورلىقپەن كۇرەسۋدى وزىمىزدەن باستاپ, بويىمىزدا جەمقورلىققا قارسى تۇرۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. ال ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان جوبالار مەن باستا­مالار جەمقورلىقتىڭ تامىرىنا بالتا شاۋىپ, جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني تسيفرلاندىرۋ – جەمقورلىقتى ازايتۋ مەن ونىمەن كۇرەسۋدىڭ باستى جولدارىنىڭ ءبىرى. تسيفرلىق جۇيەگە كوشۋ سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ايتارلىقتاي تومەندەتكەنىن كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان ادىلەت مينيسترلىگى الداعى ۋاقىتتا دا وسى باعىتتا سايكەس جوبالاردى ىسكە اسىرىپ, حالىق سۇرانىسىن قاناعاتتاندىراتىن اۋقىمدى ءىس-شارالاردى ۇسىنادى.

ازامات ەسقاراەۆ,

ادىلەت ءمينيسترى