سارعايعان سۋرەتتەر سىرى

...بىردە قالا ورتالىعىنداعى كوپقا­باتتى ءۇيدىڭ ماڭىنان ءوتىپ بارا جاتىپ, ەسكى قالدىقتاردى تاستايتىن كونتەينەردىڭ ماڭىنان جەردە شاشىلىپ جاتقان ءبىر بۋما قاعاز كوزگە شالىندى. سارعايعان قاعازدار اراسىندا توم-توم كىتاپتار دا بار. ەسكى فوتوالبومنىڭ اشىلعان پاراقتارى دا شاشىلىپ جاتىر. قوڭىر كۇزدىڭ ىزعارلى جەلى قاعازداردى بەي-بەرەكەتسىز كوتەرىپ, جان-جاققا ايداپ الىپ كەتىپ جاتىر. مەنەن كومەك سۇراعانداي ەكى-ءۇش فوتوسۋرەت مەزگىل-مەزگىل ءىشىن تارتىپ سوعىپ تۇرعان جەل­دىڭ قاۋقارىنا شىداماي الدىما جالپ ەتىپ كەلىپ قونىپ, اياعىما ورالدى. سۋرەتتىڭ بىرىندە قولىنا دومبىرا ۇستاعان, مۇرتى قياقتاي, باسىنا قازاقي بورىك كيگەن كەلبەتتى قارت كىسى بەينەلەنگەن. ەكىنشىسىندە كيمەشەك كيگەن قارت اجە باۋىرىنا جاس ءبۇلدىرشىن ءسابيدى, ءسىرا, نەمەرەسى بولۋ كەرەك, قىسا ۇستاپ تۇر, مەيىرلەنە جاس سابيگە قارايدى. ۇشىنشىسىندە – اسكەري فورما كيگەن, كەۋدەسىنە وردەندەر مەن مەدالدارى تىزىلگەن قارت كىسى. باسقا ونداعان سۋرەتتەر سارعايعان جاپىراقتارمەن جارىسىپ قاناتىنا وق تيگەن قارعالارداي ۇدەرە سوققان جەلگە قالباڭ-قالباڭ ەتىپ ۇشىپ بارادى. سول ءبىر ىڭعايسىز, جۇرەككە سالماق سالاتىن كورىنىس كوپكە دەيىن كوز الدىمنان كولبەڭدەپ كەتپەي قويدى. الگى فوتوسۋرەتتەر كىمدەردىكى بولدى؟ ولاردى كىم كەرەكسىز ساناپ, قوقىسقا لاقتىرىپ تاستادى؟

راسىندا دا, قازىر ۇيىنە اتا-اجەلەرى سوناۋ ەرتەرەكتە تىرنەكتەپ جيناعان توم-توم كىتاپتار كوپشىلىكتى قىزىقتىرمايدى. ولاردى ەش كادەگە جارامايتىن, تەك شاڭ-توزاڭ جينايتىن ۇيدەگى كەرەكسىز دۇنيەگە سانايتىندار بۇگىنگى قوعامدا جىل وتكەن سايىن, وكىنىشكە قاراي, كوبەيىپ بارادى. سونىسى ساناڭا سالماق سالىپ, جۇ­رەگىڭدى سىزداتادى. ارينە, ولاردىڭ كوز­قاراسىمەن نە بولسا سونى ۇيگە جيۋ­دىڭ قاجەتى جوق, ەسكى-قۇسقى كەرەكسىز دۇنيەدەن ارىلۋ كەرەك. ونىسى ورىندى دا شىعار. بارلىق الەم بۇل كۇندەرى سونداي ۇردىستە. بىراق ەسكى فوتوالبومداعى اتا-اجەڭنىڭ, اكە-ش­ەشەڭ­نىڭ, اعا-اپكەڭنىڭ جانە دە باسقا باۋىرلارىڭ مەن جورا-جولداستارىڭنىڭ, اسكەردە بىرگە بولعان, ۋنيۆەرسيتەتتە تالاسىپ ءبىلىم العان ەسكى تانىستارىڭنىڭ سۋرەتىن قوقىس جاشىگىنە لاقتىرىپ تاستاۋعا ءداتى قالاي بارادى, جۇرەك وعان قالاي شىدايدى؟ اتتەڭ-اي, نە بولىپ بارادى مىنا سايقىمازاق, بەرەكەسىز دۇنيە...

ولاردىڭ ارقايسىسى سەن ءۇشىن ەرەكشە, اسا قيماس اسىل بەينە عوي. اتا-اجەڭنىڭ, اكە-اناڭنىڭ كوزى, ءتىپتى سەنىڭ ءومىرىڭنىڭ ءبىر بولىگى ەمەس پە؟ ولار وتباسىلىق قۇن­سىزدىققا اينالىپ بارا جاتقانى نەسى؟ نەمەسە مىنا دۇربەلەڭگە تولى قىزىلدى-جاسىلدى قايران ۋاقىت كۇنى كەشەگىنىڭ بارلىعىن ب ۇلىڭعىرلاندىرىپ, كوڭىلدەن ءوشىرىپ, مۇلدەم ۇمىتتىرا ما؟ بىلمەيمىن, مەنىڭشە وتكەن كۇندەرىڭدى لۇپىلدەگەن جۇرەكتەن, وي-قيالىڭنان سىپىرىپ, تامىرىمەن جۇلعانداي جوق ەتۋ مۇمكىن ەمەس-اۋ. وسىنداي اۋىر سۇراقتار ەرىكسىز بالا كەزىمدەگى ءبىر وقيعانى ەسىمە ءتۇسىردى.

قاسيەتتى قاراتاۋدىڭ جونىنداعى ءبىزدىڭ شوقجۇلدىزداي ءۇشباس اۋىلىنىڭ شەتكى كوشەسىندە جالعىزباستى زەينەپ دەگەن انا تۇردى. قولىمىز قالت ەتكەندە پيونەر-تيمۋرشىلار توبىندا جۇرگەن ءۇش-ءتورت بالا جينالىپ, تەزەك ويۋعا, ءشوبىن جيناۋعا, قىسقى وتىن-سۋىن دايىنداۋعا قولقابىس تيگىزەتىنبىز. كوپشىلىكتىڭ اڭگىمەسى بويىنشا زەينەپ اپانىڭ كۇيەۋى سوعىس باستالعان جىلى اسكەرگە الىنعان. مايدان دالاسىنان مەزگىل-مەزگىل جازعان ءۇشبۇرىش حاتتارى ەكى جىلداي كەلىپ تۇرادى دا ارى قاراي حابار كۇرت ءۇزىلىپ, بۇرىنعى مەكەنجايىنا قانشا رەت حات جازسا دا جاۋاپ الا الماعان. جەرگىلىكتى اسكەري كوميسسارياتتان «سوعىستا بەلگىسىز سەبەپتەرمەن جوعالىپ كەتتى», دەگەن قىس­قا جاۋاپ كەلگەن. ءسويتىپ, زەينەپ اپا ۇجىمشاردىڭ اۋىر جۇمىسىنا جەگىلىپ, ارقا ەتى ارشا, بورباي ەتى بورشا بولىپ, اۋىر تۇرمىس تاۋقىمەتىنە كونىپ, ايتەۋىر ەلدەن قالماي جالعىز قىزىن تاربيەلەپ وسىرەدى. توقتاۋسىز سىرعىپ جىلدار وتە بەرەدى. بىراق زەينەپ اپا سوعىستا ءىز-ءتۇزسىز جوعالىپ كەتكەن كۇيەۋىنەن ءۇمىتىن ۇزبەي, ۇزاق جىلدار بويى جىلى حابار كۇتىپ, وشاعىنىڭ وتىن سوندىرمەي, ءتۇتىنىن تۇتەتىپ وتىرعان. قىزى ءوسىپ, جەتىلىپ, ءوز تەڭىن تاۋىپ تۇرمىسقا شىققان. جالعىزباستى انا جىلى ورنىن سۋىتپاي, ەل-جۇرتىنىڭ ورتاسىندا ءبىرسارىندى تىرشىلىك كەشىپ جاتتى. اۋلاسىنداعى ءبىراز جەڭىل-جەلپى جۇمىستى بىتىرگەن ءبىزدى بەرەكەلى داس­تارقانىنا شاقىرىپ, ءسۇت پەن قايماق قوسقان قوڭىر شايىن بەرەتىن. ىستىق باۋىرساق, قولدىڭ سارى مايى, ءدامدى قۇرت پەن ىرىمشىك, قانت پەن ناۋات, ورىك پەن مەيىزى داستارقانىنان ۇزىلمەيتىن. اپامىز قىزىل پ ۇلىشپەن قاپتالعان فوتوالبومىن پاراقتاپ, كەيبىر سۋرەتتەرگە ەرەكشە توقتالىپ, قىزىعا اڭگىمە قوزعايتىن. قابىرعاعا ىلىنگەن كۇيەۋى مەن قىزىنىڭ, نەمەرەلەرىنىڭ سۋرەتتەرىن نۇسقاپ: «مىنا اتالارىڭنىڭ, قىزىمنىڭ, نەمەرەلەرىمنىڭ بەينەسىنە قاراپ كۇش الامىن. سولاردىڭ ارقاسىندا ءوزىمدى سەرگەك سەزىنەمىن. اللا تاعالاعا شۇكىرشىلىك ەتەمىن...» دەپ ماي­داننان كۇيەۋىنىڭ جازعان حاتتارىن كورسەتىپ, ۇزىن-سونار اڭگىمەگە كوشەتىن كەزدەرى دە بولاتىن بەيباقتىڭ. كەيدە سول سارعايعان قاعازداردى بىزگە وقىتىپ, تەرەڭ كۇرسىنىپ, داۋسى دىرىلدەپ, جانارلارى سۋلاناتىن. ءسىرا, سارى ساعىنىشقا اينالعان كۇندەرىن ەسكە الىپ, جالعىزدىقتان جا­لىعىپ, ءىشى كۇڭىرەنەتىن بولۋى كەرەك. سۇم سوعىس بولماعاندا زەينەپ اپا جاس­تايىنان جەسىر قالماس ەدى-اۋ, ول دا با­قىتتى, ەل قاتارلى تۇرمىس-تىرشىلىك ەتپەس پە ەدى؟ اتتەڭ تاعدىر وعان ونداي جاي­ماشۋاق كۇندەردى, سايالى ءومىردى قيماپتى. ەندى مىنە, جالعىز ۇيدە, جالقى ءومىر كەشتى. كوڭىل كىربىڭى ءبىر ءسات تە وكىنىشتى ۇمىتتىرمايدى. قولىنداعى الگى فوتوسۋرەتتەر مەن سارعايعان ءۇشبۋ حاتتار وزىنە ماڭگىلىك سەرىك بولىپ كەلەدى. ول ءۇشىن ولاردان قىمبات, اسىل, جانعا جىلى دۇنيە جوق مىنا الەمدە.

ءيا, ادامدار ومىرگە كەلەدى, ۋاقىتپەن جارىسىپ وسەدى, ومىرىنە سەرىك بولاتىن سۇيىكتىسىن تابادى, ۇل-قىز ءوسىرىپ, ولاردى جەتكىزەم, وقىتىپ-شوقىتام, ۇرپاق سۇيەم دەپ تاڭدى-تاڭعا ۇرىپ ەڭبەكتەنىپ, ارتىما قانداي ءىز قالدىرام دەپ ۋاقىتپەن الىسىپ ءجۇرىپ ءبىر كۇنى ومىردەن ءوتىپ كەتەدى. ارمان-ماقساتى ورىندالىپ كەتسە, ءبىر باقىت! ولاي بولماۋى دا مۇمكىن-اۋ.

... مىنە, ولكەمىزگە تاعى ءبىر كەزەكتى سارالا-قوڭىر كۇز كەلىپ جەتتى. ونىڭ سال­قىن لەبى تاڭعى اۋادا جاقسى سەزىلەدى. ءلۇپ ەتكەن ەركە سامال سارعايعان سانداعان جا­پىراقتاردى اعاشتاردان ءۇزىپ الىپ, بۇتاق­تاردى سيديتىپ, ءوز ايتقانىنا كوندىرىپ, ارىق-اتىزعا, جەرگە توسەپ جاتىر, توسەپ جاتىر. تابيعاتتىڭ مىنا جابىرقاۋ كورى­نىسى ادامدى مۇڭعا بولەيدى, كوڭىلسىزدىك بويىڭدى بيلەپ, ايتەۋىر ءبىر بەلگىسىز تىلسىم دۇنيە ساعىنىشقا جەتەلەيدى. «كۇز – ساعىنىش ماۋسىمى» دەپ حالىق بەكەر ايتپاعان ەكەن.

ساعىندىق وردابەكوۆ,

دارىگەر-حيرۋرگ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور

تاراز