جيىندى اشقان م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى كەنجەحان ماتىجانوۆ: «قازاق پوەزياسى مەن رۋحاني الەمىنىڭ جۇلدىزى بولعان ماعجان شىعارماشىلىعى ازاماتتىق اسقاقتىعىمەن قازاق دالاسىن ءدۇر سىلكىندىردى. اقىننىڭ اسقاق رۋحتى پوەزياسى حالقىنىڭ جادىندا جاتتالدى. شىعارماشىلىعى زۇلمات جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلسە دە, عاسىردان-عاسىرعا جەتىپ, ارتىندا وشپەس مۇرا قالدىردى», دەپ اتاپ ءوتتى.
رۋحاني راۋىشتەگى باسقوسۋدا م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى عالىمدارى ازىرلەگەن «ماعجان جۇماباەۆتىڭ اكادەميالىق جيناعى تانىستىرىلدى. ينستيتۋت ماماندارى بۇعان دەيىن ا.قۇنانباي ۇلى, ج.جاباەۆ, ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ اكادەميالىق جيناقتارىن جارىققا شىعارعان بولاتىن. وسى ورايدا ماعجان شىعارمالارىنىڭ اكادەميالىق جيناعى دا مازمۇندىق جاعىنان عىلىمي ورتا ءۇشىن تىڭ زەرتتەۋلەرمەن تولىعىپ وتىر.
تۇركى اكادەمياسىنىڭ قولداۋىمەن جارىققا شىققان ءۇش تومدىق جيناقتى تۇعىرلى تۇلعانىڭ 1920-1922 جىلدارى قازاندا, ومبىدا باسىلعان كىتاپتارى نەگىزىندە «سانا», «ساۋلە», «جاڭا مەكتەپتە», «اق جول», «بوستاندىق تۋى» گازەتىندە جاريالانعان ولەڭدەرى, اۋدارمالارى, قازاق دالاسىنداعى ساۋاتتاندىرۋعا زور ىقپال ەتكەن «پەداگوگيكا», «باستاۋىش مەكتەپتە انا ءتىلىن وقىتۋ ءجونى», «ساۋاتتى بول» وقۋ-ادىستەمەلىك ەڭبەكتەرى ەنگەن. بۇل جيناقتا اقىننىڭ «قىزىل اسكەر الىپپەسى» توتە جازۋدان كيريلل قارپىنە اۋدارىلىپ, العاش رەت جاريالانىپ وتىر.
كونفەرەنتسيادا ءسوز العان تۇركى اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى اسحات كەسىكباەۆ اكادەميا باسشىسى شاھين مۇستافاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزىپ, «ماعجان مۇراسى تۋعان ەلىنىڭ بوستاندىعى مەن ەركىندىگى, تۇركى الەمىنىڭ تۇتاستىعى مەن بىرلىگىنە ارنالدى. سوندىقتان ماعجان جۇماباەۆ شىعارمالارىنىڭ تۇركى رۋحانياتىنداعى ماڭىزىن اشۋ – بۇگىنگى ۋاقىت تالابى. جالپى, قازاق اقىندارىنىڭ ىشىندە سول كەزدە تۇركى بىرلىگى تاقىرىبىن الدىڭعى لەككە شىعارعان ماعجان بولاتىن», دەپ ءوزىنىڭ ويلارىن ورتاعا سالدى.
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇعا اكادەميگى مامبەت قويگەلدى «الاش پارتياسى جانە ماعجان» تۋراسىندا بايانداما جاساپ, «الاش ءىسى. 1920-1930 جج. «وگپۋ-نكۆد» جۇرگىزگەن جاساندى تەرگەۋ ءىسىنىڭ قۇجاتتارى مەن ماتەريالدارى» دەرەكتەر سەرياسىنىڭ ەكى تومدىعىن عالىمدار نازارىنا ۇسىندى. باسىلىمعا ەنگەن ماتەريالداردىڭ دا كوپشىلىگى عىلىمي اينالىمعا العاش ەنىپ وتىر. بۇل ەڭبەكتەگى ماتەريالدار سول كەزدەگى رەسپۋبليكا استاناسى قىزىلوردادا باستالىپ, الماتىدا جالعاسىن تاۋىپ, ماسكەۋدىڭ بۋتىركا تۇرمەسىمەن اياقتالعان قازاقتىڭ ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنىڭ قايراتكەرلەرى ۇستىنەن قوزعالعان سوت ءىسىنىڭ دەرەكتەرى كەلتىرىلگەن.
قازاقستان جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور باۋىرجان جاقىپ «ماعجان پوەزياسىنىڭ كەيبىر ەرەكشەلىكتەرى» تاقىرىبىنداعى بايانداماسىندا الاششىل اقىن مۇراسىنىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. «ماعجان پوەزياسىنا العاش باعا بەرگەن جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى اقىن شىعارماشىلىعىن تەرەڭ زەرتتەۋ كەرەكتىگىن ءبىر عاسىر بۇرىن ايتىپ كەتكەنى بەلگىلى. كەڭەستىك كەزەڭدە ماعجان پوەزياسى جابىق كۇيىندە قالدى. بىزدەر ماعجان قولجازبالارىن اۋدارماشى, تۋىس ءىنىسى, اقىن حامزا ابدۋللين جانە اقىن جاراسقان ءابدىراش اعامىز ارقىلى تانىپ, بىلدىك. اقىننىڭ «پايعامبار», «كۇنشىعىس», «وت» ولەڭدەرىنىڭ, سونداي-اق اسقاق رومانتيكالىق رۋحتا جازىلعان شىعارمالارىنىڭ اسەرى مىقتى بولدى. «التىن حاكىم ابايعا» دەگەن ولەڭىنە «مىڭ جىل وتسە دە ءدامى كەتپەس جىرلار» دەپ باعا بەرسە, ءوزىنىڭ دە جىرلارى ءدال سونداي قالىپتا ەدى. ول قازاق پوەزياسىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, جاڭا ولەڭ ولشەۋلەرىن, ولەڭگە كۇي ەكپىنىن اكەلدى. سوندىقتان اقىن شىعارمالارىنا جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراپ, بۇگىنگى ادەبيەتكە اسەرى تۇرعىسىنان زەرتتەۋىمىز كەرەك», دەدى ب.جاقىپ.
كونفەرەنتسيادا ماعجاننىڭ اقىندىق الەمى, ماعجانتانۋ جانە تۇركولوگيا سالاسى, اعارتۋشىلىق قىزمەتى, قايراتكەرلىك تۇلعاسى حاقىندا مىرزا ۇلىقبەك اتىنداعى وزبەكستان ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ناسيمحون راحمونوۆ, ەۋرازيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور سۋات بەيلۋر, ش.ايتماتوۆ اتىنداعى ءتىل جانە ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ قىرعىز ادەبيەتى ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى كەلدىبەك قويلۋباەۆ, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دانداي ىسقاق ۇلى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى «قولجازبا جانە تەكستولوگيا» عىلىمي-يننوۆاتسيالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جۇماشاي راقىش, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, فولكلورتانۋشى اقەدىل تويشان ۇلى, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى شامەك تىلەۋباەۆ ءسوز سويلەدى. الاش قوزعالىسى, ماعجانتانۋدىڭ قازىرگى زامانعى وزەكتى ماسەلەلەرى, ارحيۆ, مۋزەي جانە سيرەك قولجازبا دەرەكتەرىندەگى ماعجان مۇراسى سىندى زەرتتەۋ باعىتتارى دا عالىمدار نازارىنان تىس قالعان جوق.
القالى جيىن ارى قاراي م.اۋەزوۆ مۇراجاي-ۇيىندە كينورەجيسسەر, حاليلا وماروۆ تۇسىرگەن «ماعجان جۇماباەۆ» دەرەكتى فيلمىمەن جالعاسىن تاۋىپ, عىلىم ورداسى ورتالىق عىلىمي كىتاپحاناسى ماماندارى اقىن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كىتاپ كورمەسىن تانىستىردى.
الماتى
