كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
قازاقتىڭ ماڭدايالدى كومپوزيتورى نۇرعيسا تىلەنديەۆ پەن قازاقتىڭ ايتۋلى اقىنى تۇمانباي مولداعاليەۆتىڭ شىعارماشىلىق تاندەمىنەن تۋعان «قۇستار ءانى» تۋرالى وي تولعاماعان, قالام تەربەمەگەن كىسى كەم-اۋ... ەسكىرمەيتىن ەستى ءاندى تىڭداعان سايىن تۇڭعيىق ويدىڭ تۇبىنە ءتۇسىپ كەتكەندەي ءبىر عالامات كۇيدى باستان كەشەتىنىڭ انىق. كوڭىلىڭ كوك پەن جەردىڭ ورتاسىندا تۇرعانداي بولادى.
ايگىلى شىعارما حاقىندا وي وربىتكەندە قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ جازباسى ءجيى ەسكە تۇسەدى دە, كوڭىلدەگى وي توركىنى جاڭا ءبىر ارناعا بۇرىلىپ كەتەدى. شەدەۆر شىعارمانىڭ الدەبىر سيللابيكالىق كۇشپەن جازىلماعانىن تۇسىنەسىڭ. ويتكەنى مۇندا ادام ءومىرىنىڭ تۇپكى ءمانى تۇر. ءان ماتىنىندەگى فيلوسوفيا سونىسىمەن قۇندى.
«پانفيلوۆ پاركىن كەسىپ وتپەك بولىپ, قالالىق مۋزەيدىڭ بيىك مۇنارلى ۇيىنە تاقاپ كەلە بەرگەندە... كومپوزيتور كوزى تىرناعا تۇسەدى: ۇيىرىنەن اداسىپ قالعان جالعىز تىرنا. بايعۇس الدە اۋرۋ, الدە جارالى. ار جاعىنان قاناتىن سولەكەت قاعىپ, قاتتى جەل استىندا بويىن بيلەي الماي قالبالاقتاپ ۇشىپ كەپ, مۋزەي ءۇيىنىڭ مۇناراسىنا شانشىلعان ۇزىن سىرىقتىڭ ۇشار بيىگىنە قونا كەتەدى. سول-سول-اق ەكەن, الدەقايدان ءبىر قارعا شىعا كەلەدى. ونىڭ بارقىلداعان بايبالامىن ەسىتە سالىسىمەن تەز قۇلاقتانعان توڭىرەكتەگى قارا قارعالار جان-جاقتان دالپىلداپ كەلە باستادى. باسىندا بىرەۋ بولسا, ەندى قارا پالەلەردىڭ قارامى كوبەيىپ, انە... ەكەۋى, ۇشەۋ, تورتەۋ... ون, جيىرما, وتىز. «كوپ قورقىتادى, تەرەڭ باتىرادى». كوپ قارعا ۇيىرىنەن اداسقان تىرناعا جابىلىپ, قايتا-قايتا شۇيلىگىپ ءتونىپ كەپ, قاناتىمەن قاعادى. توسىمەن سوعادى. ال جالعىز تىرنا كوتەرىلىپ ۇشىپ كەتۋگە ءال-دارمەنى جوق پا, ايتەۋىر قاناتى سالبىراپ, سىرىق اعاشتى اياعىمەن قىسىپ, جانتالاسىپ جابىسا تۇسەدى».
كومپوزيتور وسى كورىنىستەن كەيىن «قۇستار ءانىن» جازدى. بۇل – كىسى جانىن ءبىر جانىپ وتە شىعاتىن انشەيىن وتكىنشى سوقپا سەزىم ەمەس. مۇندا ادام بالاسىنىڭ تىرلىگىندە كەزدەسەتىن تەرەڭ تەربەنىس, تولعانىس تۇيىندەلىپ, تىڭداۋشىسىن ويعا, ساناعا قاراي جەتەلەيدى», دەپتى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ ءاننىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى تولعانىپ.
«جاز ءومىرىن, ءماز ءومىرىن قىسقارتىپ,
بارا جاتىر, بارا جاتىر قۇس قايتىپ.
زىمىرايدى مەنىڭ بالا كەزىمدەي,
ءبىر جالت ەتىپ وتە شىققان, وتە شىققان سەزىمدەي.
قۇستار, قۇستار سىزىلتىپ ءان سالادى,
سول انىمەن تەربەتەدى دالانى.
ال ادامدار ك ۇلىپ باستاپ ءومىردى,
كەتەرىندە جىلاي دا الماي قالادى.
ءبىزدىڭ جاققا باۋىر باسىپ كەتكەن بە,
تاماشا انمەن كەلىپ ەدى كوكتەم دە.
وسكەن جەرىن قيماي كەتىپ بارادى,
وسكەن جەرگە سىيماي كەتىپ بارادى»,
دەگەن شۋماقتار, راسىندا دا, ومىرشەڭ ەكەنىنە ەشكىمنىڭ تالاسى جوق.
اۋەلدە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا جامانوۆانىڭ داۋسىمەن تىڭدارمان جۇرەگىنە جەتكەن شىعارما ەرمەك سەركەباەۆ, نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ, مايگۇل قازتۇرعانوۆانىڭ شىرقاۋىندا دا ونەرسۇيەر قاۋىمدى ءتۇبى جوق تەرەڭ ويدىڭ جەتەگىنە تارتا ءتۇستى.
كوپ انىقتىڭ ىشىندەگى ءبىر انىعى سول, شىن ونەر ەشقاشان ولمەيدى. قازاق دالاسىنىڭ ءار قيىرىندا تالاي مارعاسقالاردىڭ سان ءتۇرلى داۋسىمەن شىرقالعان «قۇستار ءانىن» قازىرگى تاڭدا جۇرت zet ۇرپاق اتاپ كەتكەن جاڭا بۋىننىڭ ستيلدىك وزگەرىستەرگە سالىپ شىرقاعانىن دا كورىپ ءجۇرمىز. باز ءبىر شىعارمالار تەمپى وزگەرسە دە, وزگەرمەسە دە سولعىن كۇيىندە قالا بەرەدى عوي. تەك وزگەرگەن ىرعاق قانا ادام ساناسىنا جەڭىل-جەلپى اسەر ەتىپ جاتادى...
«قۇستار ءانى» جاس ورىنداۋشىلاردىڭ جاڭا مانەرىندە ورىندالسا دا, ءاننىڭ اۋەنىندەگى قۇدىرەتىمەن, ماتىندەگى قۋاتىمەن ادام جانىنىڭ قالتارىس-بۇلتارىسىنداعى سەزىم پەرنەلەرىن باستاپقى قالىپتا وياتا تۇسەدى.
راسىندا دا, «قۇستار ءانى» اينالاعا ەنجار, سامارقاۋ قارايتىن ادامنىڭ جۇرەگىن دە جۇلقىپ جىبەرەتىن كۇشكە يە. ءاننىڭ ىشكى قۋاتى كەز كەلگەن كىسىنىڭ بويىنداعى ءولىپ كەتكەن جاسۋشالاردى وياتىپ, ونىڭ ويىن تالعامنىڭ جاڭا ءبىر بيىگىنە, تانىمىن جاڭا ءبىر كەڭىستىككە جەتەلەي تۇسەتىنى داۋسىز.
ىرىلەر الىستاعان سايىن بيىكتەي بەرەتىنى اقيقات. نۇرعيسا تىلەنديەۆ پەن تۇمانباي مولداعاليەۆ ءسوز بەن سازدىڭ ماڭگىلىك ساردارى بولىپ قالا بەرەتىنىنە ەشكىمنىڭ كۇمانى جوق. ويتكەنى قازاق ادەبيەتىنىڭ الىپ بايتەرەگى قۇلامايدى, قازاق ونەرىنىڭ ەۆەرەسىن ەشكىم الماستىرا المايدى. بۇل ەندى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اكسيوما سەكىلدى.
ۋاقىتىندا ايگىلى كومپوزيتور فانيدەن باقيعا كوشەرىندە ءوزىن ءدال وسى انمەن شىعارىپ سالۋدى اماناتتاعان ەكەن. سوعان قاراعاندا قازاعىنىڭ كوڭىلىنەن كوشپەيتىن, جۇرەگىنەن وشپەيتىن شىعارماسىنىڭ قۇدىرەتىن ءوزى دە سەزگەن-اۋ...
