كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
راسىندا دا قورقىت پەن قوبىز اسپابى قازاق حالقى ءۇشىن ەگىز ۇعىم. اۋەلدە باقسىلاردىڭ اسپابى دەپ دارىپتەلگەن قوبىزدىڭ شاناعىنان توگىلگەن كۇي بايىرعى كوشپەلى جۇرتتىڭ بۇكىل بولمىسىمەن ساباقتاسىپ جاتقانداي. قالاي بولعان كۇندە دە ىشەگى مەن ىسقىشىنا اتتىڭ قىلى تاعىلعان اسپاپتى كوشپەلى جۇرتتان ءبولىپ قاراۋدىڭ قيسىنى دا جوق.
كومپوزيتور رامازان تايمانوۆ پەن اقىن وڭتالاپ نۇرماحانوۆ شىعارماشىلىق تاندەمى قازاق ەستراداسىنا «قورقىت-قوبىز» ءانىن اكەلگەنى ءمالىم. تالعامپاز كومپوزيتوردىڭ جۇرەگىن جارىپ شىققان ءاننىڭ تابيعاتىنداعى جىرشى مەن جىراۋلاردىڭ سارىنى مەن كۇڭىرەنگەن قۇدىرەتتى قوبىزدىڭ ءۇنى كىمدى دە بولسا بەيجاي قالدىرمايدى. قايتا ءون بويىڭدا الاپات ءبىر سەزىمدى وياتا تۇسەدى.
«قورقىت بابامىزدان قالعان,
قوبىز – وكىنىش پەن ارمان.
تىڭداساڭ سىر ايتادى,
وكىنىپ مۇڭ ايتادى.
وعىز – ۇرپاقتارى ءتىرى,
قوبىز زامانىنىڭ ءۇنى.
بوزىنگەن بوزداعانى,
جۇرەكتى قوزعاعانى»,
دەپ باستالاتىن ءاننىڭ العاشقى شۋماقتارىنىڭ وزىنەن-اق كونە ءداۋىردىڭ كوزىندەي بولعان قاسيەتتى اسپاپتى ءماتىن اۆتورى قورقىتتىڭ زامانىمەن بايلانىستىرىپ وتىرعانىن انىق اڭعارا تۇسەسىڭ. ءانشى گۇلنۇر ورازىمبەتوۆانىڭ ورىنداۋىندا «ازيا داۋسى» بايقاۋىندا ۇزدىك شىعارمالاردىڭ قاتارىنان كورىنگەن ءان راسىندا دا اۋەنى مەن الەمىنىڭ بولەكتىگىمەن ادام جانىن باۋرايتىنى اقيقات.
قازاق حالقىنىڭ ءان قورجىنىنا قوسىلعان تاڭداۋلى تۋىندىنى مۋزىكا الەمىنىڭ ماماندارى دا اسا جوعارى باعالاعانى بەلگىلى. شىعارمانىڭ ەرەكشەلىگىنە دەن قويعان ولار ءاننىڭ تابيعاتىن اشا تۇسكەن مەليزمدەر دە تىڭدارمان جۇرەگىن بىردەن جاۋلايتىنىن ايتىپتى. راسىندا دا تۋىندىنى كوپ شىعارمادان بولەكتەپ تۇرعان دا وسى ايىرماشىلىقتار سەكىلدى.
كومپوزيتور رامازان تايمانوۆ كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سەنسەك, ول جازعان اۋەن اۋەلدە بولەكتەۋ بولىپتى. ايتۋىنشا شىعارما ءانشىنىڭ داۋىسىمەن تولىقتاي ۇلەسىم تاپپاعان سەكىلدى. ويتكەنى اندە جىرشى مەن جىراۋدىڭ سارىنى جانە قورقىت كۇيىنىڭ بولمىسى تۇتاسىپ تۇر. ءاندى نەبىر مىقتى انشىلەر شىرقاسا دا, سول سارىندى ورىنداۋشىلاردىڭ ەشبىرى بويىنا سىڭىرە الماعان.
شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن جازىلعان عاجاپ ءان راسىندا دا تىڭدارماننىڭ ويىن ويران ەتەتىنى انىق. ءانشىنىڭ كومەيىنەن شىققان قوبىزدىڭ زارلى ۇنىندە قازاق دالاسى مەن الاش بالاسىنىڭ بۇكىل تراگەدياسى تۇتاسىپ تۇرعانداي سەزىلەدى. قوبىز ءۇنى قايتالانعان سايىن كوكىرەكتەگى بۇكىل شەر كومەيگە كەلىپ تىعىلاتىنداي اسەرگە بولەنەسىڭ.
ۋاقىتىندا ەلىمىزدە قورقىت بابا جىلى جاريالانعانى ءمالىم. قوبىزشىلاردىڭ دەنى قورقىت بابا مۇراسىمەن سۋسىنداعانىن ەسكەرسەك, ەلىمىزدە اڭىز تۇلعا الەمىن زەردەلەۋ ءۇشىن دە قورقىت جىلىنىڭ جاريالانۋى زاڭدىلىق ەدى. بۇل ءان ءدال سول جىلدارى جازىلعانى ءمالىم. ءبىر دۇنيەنىڭ ەكىنشى ءبىر دۇنيەگە سەبەپ بولاتىنىنىڭ دالەلى دە وسىندا جاتسا كەرەك.
ءاننىڭ ءسوزىن جازعان اقىن وڭتالاپ نۇرماحانوۆ تىلشىلەرگە بەرگەن سۇحباتىندا شىعارمانىڭ جىلعا جۋىق تارتپادا جاتىپ, قورقىت جىلى جاريالانعان سوڭ عانا جارىق كورگەنىن ايتىپتى. ءساتتى شىققان تۋىندى ۋاقىتى كەلگەندە الەمنىڭ بىرقاتار مەملەكەتىندە شىرقالىپ, قازاق ونەرىنىڭ قاي دەڭگەيدە ەكەنىن دالەلدەگەن.
«قورقىت-قوبىز» شىعارماسى ءانشى, كومپوزيتور, اقىننان تۇراتىن شىعارماشىلىق ۇشتىكتىڭ دە جۇلدىزىن جاققان ءان ەكەنىنە ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. اۋەلدە «ازيا داۋسى» مەن «جاس قانات» سەكىلدى ونەر بايقاۋىندا شىرقالعان ءان ءۇش اۆتوردىڭ دا مەرەيىن تاسىتتى. ۇشەۋى دە جۇلدەگەرلەردىڭ قاتارىنان كورىندى. تاماشا تۋىندىنىڭ اۆتورلارىنا كورسەتىلگەن لايىقتى قۇرمەت ونەردىڭ باعاسىن بيىكتەتە تۇسكەنى ءسوزسىز.
قالاي دەسەك تە «قورقىت-قوبىز» ءانى قازاق ەستراداسىنا قۇبىلىس بولىپ كەلگەن شىعارما ەكەنى داۋسىز. وعان ەشكىمنىڭ تالاسى دا جوق شىعار دەپ پايىمدايمىز. جيىرما ءتورت جىل بۇرىن جازىلعان ءان گۇلنۇر ورازىمبەتوۆانىڭ تولقۇجاتىنا اينالىپ قانا قويعان جوق, تالاي جاس ءانشى سول تۋىندىنى ءالى كۇنگە دەيىن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بايقاۋلاردا شارىقتاۋ شەگىنە جەتكىزىپ ورىنداپ ءجۇر.
ءبىر انىعى, «قورقىت-قوبىز» ءانى ءالى تالاي ورىنداۋشىنىڭ ورىنداۋىندا ءتۇرلى داۋىستا جاڭعىرا بەرەتىنى انىق. ويتكەنى عاجاپ شىعارما جاس بۋىن تالعامپاز انشىلەردىڭ دە كوڭىلىنە قوناتىنىنا ەشبىر كۇمان جوق.
كوڭىلدەن كوشپەيتىن, تاريحتان وشپەيتىن شىعارمالار قاي كەزدە دە ۇلتتىڭ جانىنا جاقىندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. قوبىز سارىنىمەن تاريحتىڭ تەرەڭىنە تامىر تارتقان «قورقىت-قوبىز» انىندەگى ۇلتتىق تانىم مەن تاريحي ۇيلەسىم دە ادەمى ءاننىڭ كوشىن عاسىرلارعا جالعاپ تۇرعانداي كورىنەدى.
