«قازاقستاندا جاسالعان» تاۋارلار

قازىرگى كەزدە ۇلتتىق كاسىپكەر­لەر پالاتاسى وتاندىق تاۋار وندى­رۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا رەتتەلەتىن ساتىپ الۋدىڭ نەگىزگى شەڭبەرىندە قولدانىلاتىن قۇجات­تاردىڭ ەكى ءتۇرىن بەرۋ جونىندەگى فۋنكتسيانى جۇزەگە اسىرادى. مۇنداي قۇجاتتار – «ست-KZ» فورماسىنداعى سەرتيفيكات پەن يندۋستريالىق سەرتيفيكات.

يندۋستريالىق سەرتيفيكات ءوندىرۋ­شىنىڭ قولدانىستاعى تەحنولوگيالار شەڭبەرىندە كەڭ كولەمدى تاۋار شىعارۋ مۇمكىندىگىن راستاۋ.

ست-KZ سەرتيفيكاتى – وندىرىل­گەن ناقتى تاۋارداعى (پارتياداعى) جەرگىلىكتى قامتۋدىڭ جانە شىعا­رىلعان ەلدىڭ ۇلەسىن باعالاۋ.

مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ەنگىزىلمەكشى «قازاقستاندا جاسالعان» تاۋارلار ءتىزىلىمى قازىرگى كەزدەگى قولدا­نىستاعى وسى ەكى سەرتيفي­كات­تى الماستىرۋعا ءتيىس. بۇل جاڭا جۇيە جونىندە «اتامەكەن» ۇكپ الاڭىن­دا وتكەن ءباسپاسوز ءماسلي­حاتىندا ساۋ­دا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى تەح­ني­كالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كومي­تەتىنىڭ توراعاسى قۋانىش ەلىكباەۆ جان-جاقتى اڭگىمەلەپ بەردى.

بۇرىنىراقتا پرەزيدەنت قازاق­ستاننان شىققانىن راستاۋ تەتىكتەرىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋدى, ال پرەمەر-مينيستر ست-KZ سەرتيفيكاتتارىن بەرۋدى مەملەكەتكە قايتارۋ ماسەلەسىن شەشۋدى تاپسىرعان بولاتىن.

جوعارىدا اتالعان قۇجاتتار­دىڭ ارقايسىسى كەزىندە وتاندىق تاۋار وندى­رۋشىلەردى قولداۋدا بەلگىلى ءرول ات­قاردى. الايدا بۇگىنگى كۇنى بۇل تەتىك­­تەر ءوزىنىڭ بارلىق ارتىقشىلىعىن جوققا شىعاراتىن, «قيسىق سحەمالار», «ەلەس كومپانيالار» جاسايتىن, ءتيىستى جاۋاپكەرشىلىكتى قامتا­ماسىز ەتپەيتىن جانە تۇبەگەيلى رەفورمالاردى تالاپ ەتەتىن احۋال قالىپتاستىرىپ وتىر.

«يندۋستريالىق سەرتيفي­كات, اشىعىن ايتقاندا, «سامۇ­­رىق-قازى­نا» جۇيەسىنىڭ ميل­ليارد­تاعان ساتىپ الۋلارىنا جاع­­داي جاساپ كەلدى. ست-KZ ەل ىشىن­­دەگى قۇندىلىقتاردى اسىرا باعا­لاي, بۇلداي وتىرىپ, وسى ۇلگى­دەگى قاعازداردىڭ جاپپاي شىعا­رىلۋىنا سەبەپكەر بولدى. ۇكپ ىشكى ءاۋديتى – تۇپتەپ كەلگەندە, ء«وزىن ءوزى تەكسەرۋ», مۇنداي جاع­داي­دا زاڭ بۇزۋشى­لىق قالاي انىق­تالۋى مۇمكىن؟ ءبىر عانا مى­­سال, جاقىندا انىقتالعان ءبىر ء«سۇت ءوندىرىسى» جونىندەگى دەرەك – ءون­دىرىس جوق, بىراق تەندەر ۇتىپ الىن­عان, تەكسەرىس حابارى جەت­كەن سوڭ, سەرتيفيكات اسىعىس جويىل­عان. مۇنداي زاڭسىز تەندەر­لەر مەن جالعان وندىرىستەردىڭ قان­شاما ەكەنىن ءبىر قۇداي بىلەدى. وسىنىڭ بارلىعىنىڭ ناتي­جە­سىندە ميللياردتاعان مەم­لە­كەت قارجىسى كولدەنەڭ قولدار­عا ءوتىپ كەتىپ جاتىر. ءبىز ءتيىستى تاپسىرمالار بويىنشا «اتا­مەكەن» ۇكپ جانە ونىڭ فيليالدارىندا سەرتيفيكاتتاردىڭ بار­لىق ءتۇرىن بەرۋ بويىنشا اۋقىمدى تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋگە باستاماشىلىق جاساپ وتىرمىز. بۇرىن 2019 جىلى مۇنداي تەكسەرۋ 16 ءوتىنىشتى قامتىدى, كوپتەگەن بۇزۋشىلىق انىقتالدى», دەدى ق.ەلىكباەۆ.

سول سەبەپتى جاڭا تاسىلدەرگە كوشۋگە وتكىر قاجەتتىلىك تۋىنداپ وتىر. ست-KZ پەن يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتىڭ جاقسى جاقتارىن الا وتىرىپ, ونىڭ ورنىنا قازاق­ستاننان شىققان تاۋارلاردىڭ ءتىزى­لىمىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. ءتىزىلىم بارلىق مالىمەت قورى­مەن ينتەگراتسيالانعان ءبىرتۇتاس مەملەكەتتىك اقپارات جۇيەسى, مەم­­لەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ۇسىنۋ ءۇشىن تاۋارلار مەن كاسىپ­ورىندار تۋرالى اقپاراتقا مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ قول جەتكى­زۋىنىڭ بىرىڭعاي نۇكتەسى بولادى.

جاڭا جۇيە نە بەرەدى؟

مالىمەتتەر بازاسىندا كا­سىپ­ورىندار­دىڭ بارلىق كوممەر­تسيالىق اقپاراتى مەملەكەتتىك سەرۆەرلەردە ورنالاستىرىلادى جانە قورعالادى. بۇل – باسقاشا ايتقاندا, ەلدىڭ اقپاراتتىق قاۋىپ­­سىزدىگى.

ەشقانداي سەرتيفيكاتتار بولمايدى. QR كود ارقىلى كەز كەلگەن اقپاراتتى تىزىلىمنەن اۆتو­ماتتى تۇردە شىعارىپ الا الا­سىز. بارلىق اقپارات تەگىن. سT-KZ ءۇشىن اقى تولەۋدىڭ قاجەتى جوق.

ساراپتامالاردىڭ تولەماقى­سىنا قاتىستى دا جەڭىلدىكتەر كوز­دەلگەن. ساراپ­تامادان ءبىر رەت وتكەننەن سوڭ, ەكى جىل بويى تىزى­لىم­نەن تەگىن كوشىرمەلەر الىپ وتىرۋعا قاقىڭىز بار.

قولدانىستاعى كوپتەگەن ءتىزى­لىم ءبىر عانا تىزىلىممەن اۋىستىرىلادى. بۇل – اشىقتىق قاعي­دالارىنا سايكەس كەلەدى, ءارى وتە ىڭعايلى.

«اتامەكەن» ۇكپ جانە سالا­لىق بىر­لەس­تىكتەردىڭ جەكەلەگەن تۇل­عالارى تارا­پى­نان, ادام فاك­تورىنان تۋىندايتىن سى­بايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرى تومەن­دەيدى.

«قازاقستاندا جاسالعان» تاۋارلار ءتىزىلىمىن قۇرۋعا قاتىستى وسىنداي قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەردى العا تارتا كەلىپ, سپي­كەر بۇل جۇيەنى جوبالاۋدى ۋاقىت, زامان, نارىق تالاپتارىنىڭ ءوزى ۇندەپ وتىر­عانىن ءمالىم ەتتى.

دەگەنمەن, ەكونوميكا مەن ءوندىرىس سالا­سىنداعى بىرقاتار قاۋىمداستىق پەن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر جاڭا جۇيە­نى قولداماي وتىر. ولار قولدا­نىستاعى يندۋستريالىق سەرتي­فيكات پەن ست-KZ سەرتيفيكاتىن قالدىرىپ, جەتىلدىرىپ, جاڭعىر­تۋدى جاقتايدى.

«قازاقستاندا جاسالعان» تاۋارلار ءتىزىلىمى يندۋستريالىق سەرتيفيكات پەن ست-KZ سەرتيفيكاتىن الماستىرۋدى كوز­دەيدى. وكىنىشكە قاراي, ونى دايىن­داۋ بارىسىندا بيزنەس-قاۋىم­داستىقتىڭ وسى ءتىزىلىمدى قۇرۋ­دىڭ ورىنسىزدىعى تۋرالى بار­لىق دالەلى مەن نەگىز­دەمەلەرى تىڭ­دالمادى», دەدى «اتامەكەن» ۇكپ تاۋاردىڭ شى­عۋ تەگىن سەرتيفيكاتتاۋ دەپارتا­مەنتىنىڭ باسقا­رۋشى ديرەكتورى سامات سادىقوۆ.

جالپى, مەملەكەتتىك ورگاندار ۇسىن­­­­عان ءتىزىمدى جاڭا مەحانيزم دەپ ايتۋ­عا بولمايدى. ونىڭ ست-KZ بەرۋ جونىن­­دەگى قولدانىستاعى مەحانيزمنەن ايىرما­شى­لىعى, تەك ءبىر كريتەري – تەحنولو­گيا­لىق وپەراتسيالار قولدا­نىلادى. ال ست-KZ سەرتيفيكاتىندا 3 كريتەري قاراس­تىرىلعان. سونى­مەن قاتار مەملە­كەتتىك ورگان ۇسىن­عان «قازاقستاندا جا­سال­­عان» تاۋارلار تىزىلىمىندە ءوندى­رىس­تى لوكا­­ليزاتسيالاۋ دەڭگەيى مەن كا­سىپ­­­ورىنداردىڭ وندىرىستىك قۋاتى كورسە­تىلمەيدى.

جيھاز جانە اعاش وڭدەۋ ونەر­كاسىبى قاۋىم­داستىعىنىڭ پرە­زيدەنتى قانات يبراەۆ اتاپ وتكەن­دەي: «مەملە­كەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىساتىن وندى­رۋشىلەردىڭ ناق­تى سەكتورى ين­دۋستريالىق سەر­تيفيكاتتىڭ تيىمدىلىگىنە دەن قويادى. ناقتى مىسال, يندۋستريا­لىق سەرتيفيكات ەنگىزىلگەنگە دەيىن 2019 جىلى جيھاز سالاسى بويىنشا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار شامامەن 1,7 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, يندۋستريالىق سەرتيفيكات ەنگى­زىلگەننەن كەيىن 21,1%-عا ءوسىپ, 2,1 ملرد تەڭگەدەن استى».

ست-KZ كومەگىمەن بيزنەستى قولداۋ 15 جىلدان اسا ۋاقىت بويى, يندۋستريالىق سەرتيفيكات قۇرالى 5 جىل بويى قول­دا­نى­لىپ كەلەدى. سول ورايدا, سپيكەر­دىڭ ايتۋىنشا, ەگەر مەم­لەكەت بۇل سالادا وزگەرىس جاساعىسى كەلسە, 2014 جىلدان بەرى وسى قاعيدالار بو­يىنشا ءومىر ءسۇرىپ, جۇمىس ىستەپ كەلە جات­قان رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ تاجىري­بەسى بويىنشا, ويىن ەرە­جە­لەرىن وزگەرتپەي, بۇرىننان بار قۇجاتتارمەن جۇمىستى جالعاس­تىرۋ جەڭىل بولار ەدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى تەحني­كا­سى­نا ارنالعان قوسالقى بولشەك­تەردىڭ 42 ءتۇرىن, مۇناي-گاز سالاسىنا ارنال­عان جابدىق­تاردى شىعاراتىن «اگرو­مير» جشس (پاۆلودار) ديرەكتورى ناتاليا پوپلاۆەتس پەن جەڭىل ونەر­كاسىپ سالا­سىنداعى جۇمىس قولعاپ­تارىنىڭ ءىرى ءوندى­­رىسىن جۇزەگە اسىراتىن كاسىپورىن «Investment Solutions Astana» جشس ديرەكتورى راشيد اقا­تاەۆ تا ق.يبراەۆتىڭ پىكىرىن قۋاتتاپ, بيزنەس پەن كاسىپكەرلىكتى سەرتيفيكاتتاۋعا بارىنشا مۇقيات قاراۋ­عا, ءالى دە بولسا بۇل ماسەلەنى جان-جاقتى سالماق­تاپ, كەڭەسىپ, كەلىسىپ شەشۋگە شاقىردى.

ءسويتىپ, تاۋارلاردى شىعا­رۋ­شى ەلدەردى انىقتاۋ, ونىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى سەرتيفيكاتتار بەرۋ جانە ولاردى قايتارىپ الۋ ماسە­لەسىنە قاتىستى تاراپتاردىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلىپ وتىر. ۇلت­تىق كا­سىپ­كەرلىك پالاتاسى وزدە­رى يەلىك ەتىپ وتىرعان بۇرىنعى جۇيە­­­­دە قالا بەرگەندى ماقۇل كورە­­دى. ال ۇكى­مەت, مەملەكەتتىك ورگان­دار بۇل سالانى «كولەڭكەلى كورى­نىس­­تەر­دەن» بارىنشا ارىلتىپ, قىزمەت­كە اشىقتىق بەرىپ, وتان­دىق ءونىم ءوندىرۋ, تاۋار شىعارۋ ءىسىن وڭتاي­لاندىرۋ باعىتىن ۇستانىپ وتىر.

قالاي دەگەندە دە, تاۋاردىڭ شىعۋ تەگى جونىندەگى سەرتيفيكاتتى بەرۋ, راسىمدەۋ جانە راستاۋ ءىسى – مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ماسەلە. ءونىم, تاۋاردىڭ شىعارىلۋى تۋرالى كۋالىك, رۇقساتتاما بەرۋ پروتسەدۋراسىنا قاتىستى قولدانىستاعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى باستامالار كوپتەن بەرى كوتە­رىلىپ كەلەدى. سول تۇرعىدا تاۋارلاردى شىعارۋشى ەلدەردى, كاسىپورىندى انىقتايتىن ەرەجەلەر مەن تالاپتاردى رەتتەيتىن ءتارتىپتى, جۇيەنى جەتىلدىرۋ, اۆتوماتتاندىرىلعان جەڭىل جۇيە ەنگىزۋ, وسى قىز­مەت­پەن شۇعىلداناتىن مامان­داردىڭ جانە وسى سالانىڭ ساراپ­شى-اۋديتورلارىنىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگىن ارتتىرۋ سىندى ماسەلەلەر كۇن تارتىبىنەن ءبىر دە تۇسپەك ەمەس.

كەلەلى كەڭەس سوڭىندا ءسوز العان ق.ەلىك­باەۆ: ء«بىز قولدانىس­تاعى يندۋسترياليزاتسيا مەن ناق­تى ءوندىرىستى دامىتۋعا قارا­ما-قايشى, ابدەن كۇنى وتكەن تەتىك­تەردى تۇبەگەيلى قايتا قا­­راۋدى قالايمىز. وسى ماسە­لە­گە قاتىستى كەز كەلگەن, نەگىزدەل­گەن يدەيالاردى تالقى­لاۋعا اشىقپىز جانە دايىنبىز. مەملەكەتتىك اقپاراتتىق رەسۋرس­تاردا ەرەجەلەرى ۇعىنىق­تى, ارا­لىق دەلدالداردى الىپ تاستايتىن تاۋارلار ءتىزىلىمىن قۇرۋ – تەك ناقتى ءونىم وندىرۋشىلەرگە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بىردەن-ءبىر جول. بۇگىندە «قازاقستاندا جاسالعان» بەلگىسىن ءبىزدىڭ تۇتى­نۋشىلارىمىز وتاندىق ءوندى­رىستىڭ سيمۆولى رەتىندە مويىنداپ وتىر. مينيسترلىك ءتىزىلىمدى قالىپتاستىرۋ جونىندەگى قانات­قاقتى جوباعا باستاماشىلىق جاساپ, ونىڭ بارى­سىندا بارلىق ماسەلە پىسىقتالاتىن بولادى», دەپ اتاپ كورسەتتى.