«استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ساۋدا ساياساتىن دامىتۋ, تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ قىزمەتى, باعا باعامىن باقىلاۋدا ۇستاۋ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جونىندە كەڭىنەن اڭگىمەلەدى.
2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ەلدىڭ تاۋار اينالىمى 67,2 ملرد دوللاردى قۇرادى, بۇل 2022 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 4,3%-عا جوعارى (64,5 ملرد دوللار). ەۋروپالىق وداق ەلدەرىمەن تاۋار اينالىمى 20,2 ملرد دوللار, قىتايمەن تاۋار اينالىمى 13,6 ملرد دوللاردى قۇراپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 20,5%-عا ءوستى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىمەن ءوزارا ساۋدادا وڭ سەرپىن بايقالادى.
ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى ساۋدا-ەكونوميكالىق باعىتتارىن ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2027 جىلعا قاراي شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمىن 4 46,5 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ساۋدا-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان 5 شەكارا حابىن قۇرۋ جوسپارلانعان. بۇل بىرىڭعاي ساۋدا-كولىك كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋعا جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە ورنىقتى كووپەراتسيالىق بايلانىستار ورناتۋعا, سونداي-اق ارىپتەس ەلدەرمەن ستراتەگيالىق قاتىناستاردى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە ولارمەن تاۋار اينالىمىنىڭ ورتا ەسەپپەن 30%-عا ءوسۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا جەلىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكونوميكالىق مۇددەلەرىن ىلگەرىلەتۋ تۇرعىسىندا تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ جانە قۋاتتاردى جۇكتەۋ ماقساتىندا كەدەندىك اكەلۋ باجدارى تومەندەتىلدى جانە بىرقاتار تاۋاردى اكەلۋگە قاتىستى تاريفتىك جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلدى, كۇنباعىس تۇقىمدارىنا ەكسپورتتىق كەدەندىك باجدار, قارا جانە ءتۇستى مەتالداردىڭ, اعاش ماتەريالدارىنىڭ سىنىقتارى مەن قالدىقتارىن اكەتۋگە شەكتەۋ شارالارى بەلگىلەندى.
2023 جىلدىڭ 8 ايىندا ىشكى تاۋار اينالىمى 35,7 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. 2022 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 21%-عا ءوستى. 8 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينفلياتسيا – 6,6% (2022 جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭى – 13,3%). 8 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ء(امات) باعالىق يندەكسى 3,4% (2022 جىلى – 19,1%) قۇرادى. ءامات باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن جان-جاقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى ماقساتتا قالىپتاسقان قورلاردىڭ جالپى كولەمى – 139,4 مىڭ توننا, ونىڭ ىشىندە ماۋسىمدىق باعانىڭ ءوسۋىن تەجەۋ ءۇشىن 118,6 مىڭ توننا كولەمىندە كوكونىستەر (كارتوپ, ءسابىز, پياز, قىرىققابات) نارىققا شىعارىلدى.
ء«بىز سونداي-اق زاڭنامالىق دەڭگەيدە مينيسترلىكتىڭ ءامات باعاسىنا باقىلاۋىن كۇشەيتتىك. جەرگىلىكتى جەرلەردە ءونىمسىز دەلدالداردى قىسقارتۋ بويىنشا جۇمىستى بەلسەندى جۇرگىزۋدى جالعاستىرامىز. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ الۋشىلارعا قارسى مىندەتتەمەلەردىڭ تەتىكتەرىن پىسىقتاپ جاتىرمىز», دەدى ا.شاققاليەۆ.
ىشكى نارىقتى قورعاۋ تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا قۇرالدارىن قولدانۋ ارقىلى دا قامتاماسىز ەتىلەدى. قاۋىپسىز ءونىمدى اكەلۋ جانە اينالىسقا شىعارۋ بويىنشا شەكتەۋ شارالارىن ەنگىزۋدى كوزدەيتىن شتابتىڭ قىزمەتى زاڭنامالىق جانە ينستيتۋتسيونالدىق كۇشەيتىلەدى. زاڭنامالىق باستامالار شەڭبەرىندە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قوعامدىق قورعاۋدى ينستيتۋتسيونالدىق كۇشەيتۋ قاراستىرىلىپ, قۇقىقتىق ورىسكە تقق ماسەلەلەرى جونىندەگى ومبۋدسمەن ينستيتۋتى ەنگىزىلەدى. ونىڭ قىزمەتى اتالعان سالانىڭ جۇيەلىك پروبلەمالارىن انىقتاۋعا باعىتتالادى, ال فۋنكتسياسى تۇتىنۋشىلاردىڭ بەلگىسىز شەڭبەرىن قورعاۋدى قامتيدى. تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى ءتيىستى زاڭ جوباسى دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسى مەن بۇۇ-نىڭ باسشىلىق قاعيداتتارىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەندى.
بازارلار قىزمەتىنىڭ اينالاسىندا جيناقتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ ماقساتىندا ساۋدا بازارلارىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى جول كارتاسى ىسكە اسىرىلادى. جۇرگىزىلىپ جاتقان جاڭعىرتۋ بازارلاردى حالىق ءۇشىن ىڭعايلىلىق پەن جايلىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ زاماناۋي تالاپتارىنا سايكەستەندىرۋگە, ستيحيالىق ساۋدانى جويۋعا, سونداي-اق ساۋداداعى «كولەڭكەلى» ەكونوميكا دەڭگەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى تاراپىنان قويىلعان ساۋالدار نەگىزىنەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ تۇراقسىزدىعى, اتاپ ايتقاندا, ۇن-نان ونىمدەرى, سونداي-اق قانتتىڭ قىمباتتاۋى توڭىرەگىندە بولدى. مينيستر جەكەلەگەن ايماقتاردا اتالعان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى باعاسىنىڭ بولماشى بولسىن ءوسىمى بايقالاتىنىن جوققا شىعارماي, دەگەنمەن بۇل ماسەلەنىڭ بارلىعى ءتيىستى ورىنداردىڭ, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ باقىلاۋىندا, قاداعالاۋىندا ەكەنىنە سەندىردى. ەڭ باستىسى, ءبىرىنشى كەزەكتەگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى – ۇن-نان, قانت ونىمدەرى بويىنشا ەلىمىزدە تاپشىلىق بولمايتىنىن قاداپ ايتتى.
