ساندىقتان شىققان سۋرەتتەر

ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپ­حانادا فوتوجۋرناليستيكا سالا­سىنىڭ نەگى­زىن قالاۋ­شىلاردىڭ ءبىرى, بەلگىلى ءفوتو­تىلشى سايلاۋ پەرنەباەۆتىڭ 85 جىل­دىعىنا ارنالعان «اق پەن قارا» اتتى فوتوكىتابىنىڭ تانىس­تىرىلىمى ءوتىپ, شىعارماشىلىق كورمەسى اشىلدى. ال­قالى جيىنعا ما­دەنيەت جانە اقپارات مينيستر­لىگى, ارحيۆ ىستەرى جانە قۇ­جات­تامانى باسقارۋ كوميتەتىنىڭ تور­­اعاسى قۋات بوراش, سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ, ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجان, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسىنىڭ (اوسشك) باس حاتشىسى قايرات سارىباەۆ, باسقا دا زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.

قازاقستان جازۋشىلار ودا­عى باسقار­ماسى توراعاسىنىڭ ءبى­رىن­شى ورىنباسارى, جازۋشى نۇر­جان قۋانتاي ۇلىنىڭ مو­دەراتورلىعىمەن وتكەن باس­قوسۋدا تالانتتى ءفوتوتىلشى تۋرالى ەس­تەلىكتەر مەن ورامدى ويلار ايتىلدى.

كەمەل توقاەۆ پەن اكىم تارازي

«سايلاۋ پەرنەباەۆ دەگەندە الما­تىداعى حح عاسىردىڭ 60-80-جىلدا­رىنداعى زيالى قاۋىم, ادەبي ورتا ەلەس­تەيدى. قازاق ادە­بيەتىنىڭ التىن ءداۋىرى سانا­لا­تىن سول كەزەڭنىڭ فوتوشەجىرەسى ساي­لاۋ اعامىزدىڭ ارقاسىندا ساقتالىپ قالدى. قىراعى ءفوتو­تىلشى ومىردەن وتسە دە, سانالى عۇمىرىندا جيناعان مۇرا­سى ء«تىرى». ون سەگىز جاشىك بولاتىن قۇن­دى سۋ­رەت­تەردى وتباسى ساي­لاۋ اعانىڭ شاكىرتى اسىلحان ءاب­دىرايىم ۇلىنا تاپسىرعان. مىنە, بۇگىنگى جاڭا جيناق سول ون سەگىز جاشىك ارحيۆتەن بەس جىل بويى ىرىكتەلگەن ءبىر بولىگى عانا. مۇنداي يگى ءىس ءۇشىن «فو­تو­­ونەر» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزي­دەنتى اسىلحان ءابدىرايىم ۇلىنا, ءوز قارجىسىنا «اتامۇرا» باسپاسىنان 1000 دانامەن شىعارعان سايلاۋ اعانىڭ بالالارىنا ەرەكشە العىس ايتامىز», دەدى مودەراتور.

جيناقتىڭ قۇراستىرۋشىسى, فوتوجۋرناليست, «فو­تو­­ونەر» قوعامدىق بىر­لەس­تىگىنىڭ تور­اعا­سى اسىل­­حان ءابدى­رايىم ۇلى اتالعان فو­توكىتاپ وسى­­دان بەس جىل بۇرىن دايىن­دالعانىن ايتتى.

«فوتوكىتاپتىڭ «اق پەن قا­را» دەپ اتا­لۋىنىڭ سەبەبى اعا­مىزدىڭ ءوزىنىڭ ايتقان ءسوزى بار, «اق پەن قارا سۋرەتىنىڭ عۇمى­رى ۇزاق بولادى», دەگەن. ال فو­توكىتاپ دەپ اتالۋىنىڭ ءبىر سەبەبى بۇل جەردە تەك قانا فوتوسۋ­رەت­تەر ەمەس, اعامىزدىڭ تاپ­قىر­­لىقپەن ايتقان سوزدەرى دە جي­ناققا ەنىپ وتىر. ارىپتەستەرى ايت­­­قان جازبالارى مەن ماتەريال­دارىن كىتاپقا ەنگىزدىك. نەگىزى, بۇل جيناقتى وسىدان بەس جىل بۇرىن سايلاۋ اعانىڭ 80 جىل­دىعىندا شىعارامىز دەگەنبىز. بىراق ول كەزدە شى­عۋىنا ەشقانداي قولداۋ بولعان جوق. فوتوكىتاپقا سايلاۋ اعا ءارحيۆىنىڭ 25-30 پايىزى عانا ەندى. ءالى جاشىكتە جاتقان قانشاما قۇندى سۋرەتتەر بار. الدا تاعى ءبىر جيناقتى شى­عا­رۋعا دايىن­داپ جاتىرمىز. سول فوتوكىتاپقا مەملەكەت تارا­پى­نان قولداۋ بولادى دەگەن ۇمىت­تەمىز. مەرەيتويعا وراي جىل سوڭىندا «قاس قاعىم ءسات» اتتى فو­توبايگە جاريا­لايمىز. بايقاۋ جاس فوتو­شىلاردىڭ اراسىندا وتەدى. سون­داي-اق اعامىزدىڭ تۋعان جەرىندە كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىن جاسايمىز. ال مەرەيتويدىڭ قورى­تىندىسى رەتىندە كەلەر جىلى ساي­لاۋ اعانىڭ تۋعان كۇنىندە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ۋنيۆەر­سي­تەتى جۋر­ناليستيكا فا­كۋل­تەتىنىڭ ۇي­ىم­­داستىرۋىمەن عىلىمي كون­­فە­رەنتسيا جوس­پارلاپ وتىرمىز», دەدى اسىلحان ءابدى­رايىم ۇلى.

ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى جازىلبەك قۋانىشباەۆ

فوتوتىلشىلىك تە ونەر. اينا­لاڭدا شىر اينالعان ءومىردىڭ قاي تۇسىن, قاي ءساتىن جانە كىمدى كادرعا الۋ كەرەكتىگىن تالعام شە­شەدى. قازاق رۋحانياتىنا تاريحي سۋرەتتەرىمەن ۇلكەن ولجا سال­­عان سايلاۋ پەرنەباەۆ جاي عانا فوتو­اپپا­راتپەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنگەن جوق. ول ويمەن, ادە­بي-مادەني ساۋاتىمەن, تەرەڭ بى­لى­مىمەن, ينتەللەكتىمەن, قى­را­عىلىعىمەن جۇمىس ىستەدى.

ورالحاننىڭ اۋىلىندا

راسىندا, «توسىننان تۇسىر­گەن­دە» دەگەن اتپەن ەل ەسىن­دە قال­عان ءفوتوتىلشىنىڭ ولجا سال­ماعان جانرى كەمدە-كەم ەدى. سەنات دەپۋتاتى نۇرتورە ءجۇسىپ كى­تاپ­تىڭ تەرەڭنەن تارتاتىن ماز­­مۇ­نى مەن اتاۋى توقتالدى. «جا­­ڭا فو­توكىتاپتىڭ بەينەنۇس­قا­سىن كورگەندە قازاقتىڭ ءبىرتۇتاس دا­ۋىرىنە ساياحات جاساعانداي بول­دىق. چارلي ءچاپليندى ءبارىمىز بىلەمىز. سول چارلي ءتۇرلى ءتۇستى دىبىستى فيلمدەر شىققان كەزدە «مەن ءۇشىن كينو ءولدى» دەپ جاريالايدى. «اق پەن قارا» دەگەن كىتاپتىڭ اتاۋى دا فيلوسوفياعا تولى. ءومىردىڭ ءوزى اق پەن قارانىڭ ارپالىسىنان تۇرادى. سايلاۋ اعامىزدىڭ اڭىزعا اينالعان تاپقىرلىعىن, شەشەندىگىن ءالى كۇنگە ەستەلىك قىلىپ ايتىپ كە­لەمىز. ءىشى دە, سىرتى دا سۇلۋ ازامات ەدى. مىنا كىتاپتى جارىق­قا شى­عارۋ – ۇلكەن جۇمىس. سون­دىق­تان قۇراستىرۋشىلارعا شەكسىز العىس ايتامىز», دەدى سەناتور.

جاس اقىن قادىر مىرزاليەۆ

ءيا, فوتوكىتاپتى پاراقتاپ وتىرىپ, كەشەگى ادەبيەتىمىزدىڭ داۋىرلەپ تۇر­عان شاعىنا, جارقىن بەينەلەرگە, ەل دامۋىن­داعى ەلەۋ­لى ساتتەرگە كۋا بولدىق. كەيىپ­­­كەرلەردىڭ جۇزىندەگى شىنايى ەموتسيا, شىنايى ءومىر, ءبارى-ءبارى جىپ-جىلى اسەر سىيلايدى. كوپتەگەن اقىن-جازۋ­شى, ونەر ادامىنىڭ بەيمالىم سۋرەت­­تەرىن دە ۇشىراتتىق. اتاپ ايتساق, بيىل مەرەيتويلارى اتاپ ءوتىلىپ جاتقان كەمەل توقاەۆ, اكىم تا­رازي, ورالحان بو­كەيدىڭ بۇرىن جاريا­لانباعان سۋرەتتەرى بار. قادىر اقىننىڭ دا جاس كەزىندەگى وبرازى تاڭعال­دىردى. سۋرەتتەگى ساۋلەلى ساتتەر وي-قيالى­مىزدى شارىقتاتىپ, سوناۋ قيانعا ساپار شەكتىرگەندەي بولدى.