مەملەكەتتىك كەڭەسشى بۇعان دەيىن ساياسي رەفورمالارعا قاتىستى اڭگىمە بارىسىندا ەل دامۋىنداعى «الدىمەن ەكونوميكا, سودان سوڭ ساياسات» دەگەن ۇستانىمىنا قاتىستى قويىلعان سۇراققا جاۋاپ بەرە كەلە: «ساياسات ءبىرىنشى كەزەككە شىقتى» دەپ ايتۋ دۇرىس ەمەس. مەملەكەت باسشىسى اۋەل باستان بارلىق سالانى جاڭعىرتۋعا باسا ءمان بەرىپ وتىر. ارينە, ەڭ الدىمەن, ساياسات بىردەن كوزگە كورىنەدى. ويتكەنى ءبىر جىل ىشىندە رەفەرەندۋم ءوتتى, ودان كەيىن پرەزيدەنت جانە پارلامەنت سايلاۋلارى بولدى. دەگەنمەن ەكونوميكادا, الەۋمەتتىك سالادا جانە باسقا دا سالالاردا اۋقىمدى جۇمىستار قاتار اتقارىلىپ جاتىر. ساياسي رەفورمالارعا كەلسەك, مۇندا وتە مازمۇندى جانە جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. باستاپقى كەزدە ساياسي رەفورمالاردىڭ ءتورت توپتاماسى اياسىندا 20-دان اسا زاڭ قابىلدانىپ, دەموكراتيالىق ۇدەرىستىڭ تىڭ قارقىنمەن دامۋىنا جول اشىلدى. سودان كەيىن پرەزيدەنتتىڭ ناۋرىزداعى جولداۋىندا ساياسي جاڭعىرۋدىڭ اۋقىمدى باعدارلاماسى ۇسىنىلدى. ونىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا ارقاۋ بولدى» دەيدى.
سونداي-اق ەرلان قارين ساياسات, ەكونوميكا جانە يدەولوگيا سالاسىنداعى رەفورمالاردىڭ قاتار ءجۇرۋى تۋرالى ويىن ءبىلدىرىپ, «ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋ اياقتالدى ما الدە تاعى دا وزگەرىستەر بولا ما؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەردى. «جاريا ەتىلگەن نەگىزگى ستراتەگيالىق باستامالار تابىستى ىسكە استى. ەڭ باستىسى – بيلىكتىڭ نەگىزگى ينستيتۋتتارى جاڭعىرتىلدى. بىراق جەكەلەگەن باعىتتار بويىنشا جۇمىس جالعاسىپ كەلەدى. رەفورما تەك رەفورما جۇرگىزۋ ءۇشىن عانا جاسالمايدى. ماقساتىمىز – بۇل ەمەس. ەڭ الدىمەن, جۇيەنىڭ ءوزى ءتيىمدى بولۋعا ءتيىس. ماسەلەن, كەيبىر ساراپشىلار «ەگەر اكىمدەردى جاپپاي سايلاساق, بارلىق ماسەلە بىردەن شەشىلەدى», دەپ تىم قارابايىر تۇجىرىم جاسايدى. بۇل رەتتە بيۋدجەتارالىق قاتىناستار, الەۋمەتتىك-مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ سياقتى كوپتەگەن فاكتوردى ەسكەرمەيدى. ءتۇرلى تاۋەكەلدەر بار ەكەنىن دە ەسەپكە المايدى. سول ءۇشىن سايلاۋدى بىرتىندەپ ەنگىزۋ قاجەت دەگەن بايلام جاسالدى», دەدى مەملەكەتتىك كەڭەسشى.
سۇحباتتا «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى تۋرالى دا ايتىلدى. «بۇل تۇجىرىمداما ديالوگ پەن كەلىسىم ارقىلى بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا ۇلگىسىن قالىپتاستىردى دەۋگە بولادى. وسى قاعيدالار پرەزيدەنت ۇسىنعان رەفورمالاردىڭ دا وزەگىن قۇرادى» دەگەن مەملەكەتتىك كەڭەسشى: «پرەزيدەنت باستاپقىدا ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى ارقىلى, ال قازىر بارلىق ءوڭىر مەن سالانىڭ وكىلدەرىن قامتىعان ۇلتتىق قۇرىلتاي ارقىلى جۇرتشىلىقپەن ديالوگكە تىكەلەي اتسالىسىپ وتىر. بۇل تۇرعىدا, ۇلتتىق قۇرىلتاي ەرەكشە ديالوگ الاڭىنا اينالدى», دەپ وي قورىتادى.
مۇنان كەيىن مەملەكەتتىك كەڭەسشى «پرەزيدەنت ۇسىنعان رەفورمالاردىڭ جانە جالپى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى يدەياسى – بيلىك پەن قوعامنىڭ ينكليۋزيۆتى ديالوگى ارقىلى ەلگە پايداسى تيەتىن تىڭ وزگەرىستەر جاساۋ» دەگەندى ايتا كەلە, «قازىر جۇرت اراسىندا ءتۇرلى پسەۆدويدەولوگيا ناسيحاتتالىپ, قوعامعا جالعان ماقساتتار ۇسىنۋ سياقتى ارەكەتتەردىڭ كوبەيگەنى بايقالىپ ءجۇر. ءتۇرلى اۆانتيۋريستەر كۇماندى, ءتىپتى پسەۆدوعىلىمي نەمەسە ميستيكالىق يدەيالار ۇسىنادى. سول ءۇشىن تۇتاس ۇيىمدار, سەكتانتتىق قوزعالىستار قۇرىلىپ جاتىر. رۋحاني دامۋ يدەياسىن جامىلعاندار اڭقاۋ ازاماتتاردىڭ ەسەبىنەن اقشا تاۋىپ ءجۇر. ءتىپتى كەيبىرەۋلەرى مەملەكەتتىڭ مىندەتىن اتقارعانداي بولىپ, ءوز بەتىنشە ءتۇرلى ماراپات تاراتىپ كەلەدى. جالعان اتاقتاردى ساتۋعا شىعارىپ, بيزنەس جاساپ العان. تاعى ءبىر ماسەلە بار. كەيبىر وڭىرلەردە داڭعوي بيزنەسمەندەر جەكەمەنشىكتەگى اۋماقتارعا كوركەمدىك قۇندىلىعى جوق ەسكەرتكىشتەر مەن مونۋمەنتتەر قويا باستادى. ونوماستيكا ماسەلەسىندە دە تۇيتكىل كوپ. نەسىن جاسىرامىز, ءبىر كەزدەرى كوشەلەرگە, مەكتەپتەرگە, باسقا دا نىساندارعا بىرەۋدىڭ تۋىسقانى دەپ كوپشىلىككە بەلگىسىز ادامداردىڭ اتىن بەرگەن كەزدەر بولعان. وسىنىڭ ءبارى حالىقتىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىرادى. سوندىقتان ءبىز ناقتى ەرەجە جاساپ, ونىڭ بۇلجىتپاي ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك» دەپ قوعامدىق پىكىرگە قوزعاۋ سالادى.
سونداي-اق ەرلان قارين مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماقساتى – بەلگىلى ءبىر نارسەگە تىيىم سالۋ ەمەس, كەرىسىنشە, الەۋمەتتىك ۇدەرىستەردى رەتكە كەلتىرۋ, قوعامنىڭ جىككە بولىنۋىنە جول بەرمەۋ ەكەندىگىنە, كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەرگە توقتالدى. مەملەكەتتىك كەڭەسشى يدەولوگيالىق جۇمىس بارىسىندا باعدار ەتىپ ۇستاناتىن بىرنەشە باعىتتى اتادى.
«بىرىنشىدەن, باستى مىندەت – قوعامدى جۇمىلدىرۋ. بىرلىك, ىنتىماق, كەلىسىم – قوعامنىڭ تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتەتىن قۇندىلىقتار. جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياساتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – وسى. بۇل بىزدە عانا ەمەس, باسقا ەلدەردە دە سولاي. سوندىقتان تۇتاستىعىمىزدى بۇزۋعا, قوعامعا ىرىتكى سالۋعا باعىتتالعان ارەكەتتىڭ بارىنە قاتاڭ توسقاۋىل قويىلادى. ەكىنشىدەن, ءبىز ناقتى بىرەۋگە نەمەسە ءبىر نارسەگە قارسى ەمەسپىز, كەرىسىنشە, قوعامنىڭ يگىلىگى ءۇشىن كۇش جۇمىلدىرامىز. ءبىزدىڭ الدىمىزدا جاسامپازدىققا نەگىزدەلگەن ماقسات-مىندەتتەر تۇر. جاسامپازدىق دەگەنىمىز – قولدا بار يگىلىكتى ەسەلەۋ, ءوسىپ-وركەندەۋ. بۇل – بولاشاققا باعىتتالعان رەفورمانىڭ جانە جاڭعىرۋدىڭ دا وزەگى. سوندىقتان قوعامعا ىرىكتى سالاتىن ارەكەتتەرگە عانا ەمەس, ءتىپتى اگرەسسيۆتى, قاقتىعىس تۋدىراتىن ريتوريكاعا دا جول بەرىلمەيدى.
ۇشىنشىدەن, جاسامپازدىق جولىمەن ءجۇرۋ ءۇشىن قوعامنىڭ قۇندىلىقتار جۇيەسىن قايتا قۇرۋ قاجەت. باسقا سوزبەن ايتقاندا, ەگەر ءبىز تابىستى, دامىعان ەل بولامىز دەسەك, قوعامدا ەڭبەكقورلىق, كاسىپقويلىق, بىلىمپازدىق, تىلەكتەستىك, جاۋاپكەرشىلىك سياقتى قاسيەتتەر بارىنشا دارىپتەلۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى ايتقان قوعامنىڭ جاڭا ەتيكاسى ءدال وسى قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلۋگە ءتيىس» دەيدى سۇحباتتا ەرلان قارين.
ءوز ويىن قورىتىندىلاعان مەملەكەتتىك كەڭەسشى قوعامدا قالىپتاسۋعا ءتيىس جاڭا قۇندىلىقتار قاعيداسىنا دا توقتالدى. «قوعام ورىنسىز تەرىسكە شىعارۋ, مادەنيەتسىزدىك, تاربيەسىزدىك, داۋكەستىك, ماسىلدىق سياقتى جاعىمسىز ادەتتەردەن ابدەن قاجىدى. سوندىقتان مۇنىمەن تۇبەگەيلى اينالىساتىن كەز كەلدى. ءبىز جاڭا قۇندىلىقتار جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. بۇل – مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قوعامنىڭ مىندەتى. ناتيجە بىردەن بولمايتىنى تۇسىنىكتى, ويتكەنى, بۇل – وتە ۇزاق جۇرەتىن ۇدەرىس. بىراق بۇل – اسا ماڭىزدى ءارى كەرەك جۇمىس. وعان دەرەۋ كىرىسۋىمىز قاجەت» دەيدى ەرلان قارين.
دايىنداعان –
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«Egemen Qazaqstan»
