جيىندى جۇرگىزگەن پرەزيدەنت جانىنداعى ۇعا عىلىم دەپارتامەنتىڭ ديرەكتورى رۋسلان نۇرلىباەۆ زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا عىلىمي كونكۋرستار وتكىزۋ, قارجىلاندىرۋ تۇرلەرى, جاس عالىمدارعا جاعداي جاساۋ, عالىمداردىڭ مارتەبەسىنە قاتىستى ۇسىنىستار ايتىلعانىن جەتكىزدى. ەندىگى كەزەكتە وسى ايتىلعان ۇسىنىستار ءتيىستى مينيسترلىككە جولداناتىن بولادى.
– مەملەكەت باسشىسى عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل بولە وتىرىپ ءار جولداۋىندا عىلىمي-زەرتتەۋلەردىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ونى دامىتۋدا جاڭا تاسىلدەردى قولدانۋ قاجەتتىگىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. بۇل زاڭ جوباسى پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي ازىرلەنىپ, قوعامدىق ماڭىزى جوعارى سيپاتقا يە بولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ تاپسىرماسىمەن زاڭ جوباسى قوعامدىق تالقىعا سالىنىپ, عالىمدار ءۇشىن ماڭىزدى قۇجاتتىڭ زامان ۇدەسىنەن شىعۋىنا بايلانىستى پىكىرلەر ايتىلۋدا. ەندىگى كەزەكتە وسى ايتىلعانداردى قاپەرگە الا وتىرىپ, ءاربىر ۇسىنىس نازارعا الىناتىن بولادى, – دەپ اتاپ ءوتتى وسى جيىندا پرەزيدەنت جانىنداعى ۇعا پرەزيدەنتى بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور كۇنسۇلۋ زاكاريا.
اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ ازىرلەنۋى عىلىمي قاۋىمداستىق وزدەرىن تولعاندىرىپ وتىرعان كوپتەگەن تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى تەرەڭنەن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك الدى. وسى ورايدا پىكىرىن بىلدىرگەن قارۋلى كۇشتەر عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, پولكوۆنيك دوساي ءابدىرايىموۆ ۇعا باستاماسىمەن اسكەري عالىمداردىڭ دا زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا بەلسەندى اتسالىسىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. پروفەسسور زاڭ جوباسىنىڭ اتاۋىنا قاتىستى سىن-پىكىرىن جەتكىزىپ, بىرقاتار باپتارعا, سونداي-اق وسى قۇجات اياسىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى قىزمەتىنىڭ ناقتىلانباعاندىعىنا قاتىستى كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋداردى.
پروفەسسور ايتقان ەسكەرتپەلەرگە وراي عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسىلحان بيبوسىنوۆ جاۋاپ بەردى. ول زاڭ جوباسىن ازىرلەمەستەن بۇرىن كەڭەسشى قۇجاتتاردىڭ جيناقتالىپ, جۇمىس توبى قۇرىلعانىن جەتكىزدى. العاشقىدا زاڭ جوباسىندا 90 باپتا قاراستىرىلعان. ول كەيىنەن تالقىلانا كەلىپ, كەيبىر باپتاردىڭ زاڭنامالىق اكتىلەرگە بىرىكتىرىلگەنىن جەتكىزدى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا عىلىمدى قولداۋ, قارجىلاندىرۋ, كادر ماسەلەسى, عىلىمعا جاس عالىمداردى تارتۋ سياقتى كەلەلى ماسەلەلەرگە باستى نازار اۋدارىلىپ وتىر.
«QazBioPharm» ۇلتتىق حولدينگى» اق باس ديرەكتورى, ۆەتەريناريا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەرعالي ءابدىرايىموۆ زاڭ جوباسى ەلىمىز عىلىمىن دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى قۇجات ەكەنىن جەتكىزدى. ول بۇعان دەيىن دە جۇمىس توبىنىڭ تالقىسىنا بىرقاتار ۇسىنىستار بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇل جيىنعا شەتەلدە وقىپ, جۇمىس ىستەپ جاتقان عالىمدار دا بەلسەندى اتسالىستى. نيۋ-يورك قالاسىنداعى كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشى پروفەسسورى, حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەركىن ابباسوۆ زاڭ جوباسىندا ۇعا قىزمەتىن انىقتاۋ مەن عىلىمي كادرلار الەۋەتىن كۇشەيتۋگە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن العا تارتقان بولسا, گونكونگ پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە جانە كاناداداعى ۋاتەرلوۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە كۆانتتىق فيزيكا جانە وفتالمولوگيا سالاسى بويىنشا زەرتتەۋشى, MD, PhD مۇحيت قۇلماعانبەتوۆ زاڭ جوباسىندا قاراستىرىلعان تەحنيكالىق بانككە, ونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق زەرتتەۋلەرگە قاتىستى ويىن ءبىلدىردى. وسى ورايدا ول عالىمدارعا زاڭ كەڭەسىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. زاڭ كەڭەسى ءوز كەزەگىندە عالىمداردىڭ ازىرلەمەلەرىن ىسكە اسىرۋعا, تىركەۋگە وڭ ىقپالىن تيگىزەتىن بولادى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدە مەديتسينا سالاسى قارقىندى داميتىندىعىنا سەنىم بىلدىرە كەلىپ, عىلىمي پاسپورت تۇجىرىمداماسىن ەنگىزۋدى ۇسىندى. بۇل مەديتسينالىق نەمەسە سالالىق عىلىمعا قاتىسى جوق مامانداردىڭ امبۋلاتوريالاردا جانە ستاتسيونارلاردا ناۋقاستارمەن ءوزارا ىقپالداستىعىن قامتاماسىز ەتەدى. ياعني, عىلىمي سەرۆيستەردى, ينجەنەر تەحنولوگتاردىڭ قاتىسۋىمەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار ول امەريكا, قىتاي تاجىريبەسىندەگىدەي كۆانتتىق تەحنولوگيالار ترانفەرتىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى.
ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ و. بايقوڭىروۆ اتىنداعى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, PhD تىلەپباي قۋاندىقوۆ ەلىمىزدەگى عىلىمنىڭ دەڭگەيى سالىستىرمالى تۇردە العاندا وركەنيەتتى ەلدەرمەن سالىستىرعان الدەقايدا تومەن ەكەنىن ايتىپ ءوتتى.
– كوپتەگەن ەلدەردە عالىمدارعا زيالى قاۋىم رەتىندە قۇرمەت كورسەتىلىپ كەلەدى. سوندىقتان دا وسى ماڭىزدى قۇجاتتىڭ قابىلدانۋىمەن عىلىم دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىز. دەسەك تە, پرەزيدەنت باسىمدىق بەرىپ وتىرعان عىلىمدى دامىتۋعا قاتىستى كوپتەگەن ماسەلەلەر ىسكە اسپاي كەلەدى. مىسالى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرىندە كوپتەگەن قيىندىقتار بار. ياعني, زاماناۋي تەحنيكالار بىلاي تۇرسىن, كەڭسە تاۋارلارىن ساتىپ الۋدىڭ وزىنە 3-6 اي ۋاقىت كەتەدى. ال عالىمدارعا جابدىقتار جىلدىڭ باسىندا قاجەت بولاتىنى انىق. سالدارىنان ءتيىستى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن بولماي وتىر. سونىمەن قاتار عىلىمي مەكەمەلەردىڭ ءوندىرىس بازاسى ساپالى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلمەيىنشە, عىلىمي جۇمىستار ناتيجە بەرمەيدى. مۇنىمەن قوسا جاس عاىمداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا دا جەتە كوڭىل بولگەن ءجون, – دەدى ول.
ماتەماتيكا جانە ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ۇعا كوررەسپوندەنت مۇشەسى, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ماحمۇد سادىبەكوۆ اتالعان زاڭ جوباسىندا قاراستىرىلعان 17, 25-باپتارعا نازار اۋرۋ قاجەتتىگىن العا تارتىپ, ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستىڭ قۇرامى, جوبالاردى ساراپتاۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, عىلىمعا قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋ بارىسىندا شەنەۋنىكتەردەن گورى عالىمداردىڭ ارا-سالماعى باسىم بولعانى ءجون.
عىلىمنىڭ ناتيجەلى بولۋى تەوريالىق ءبىلىمنىڭ وندىرىسپەن ۇشتاسۋىنا بايلانىستى. وسى ورايدا س.اسفەندياروۆ اتىنداعى ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى وتورينولارينگولوگيا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, بالالار وتورينولارينگولوگى امانگەلدى ك ۇلىمبەتوۆ جاس دارىگەرلەر ءۇشىن كلينيكالاردا وندىرىستىك بازانى جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن قوزعادى. پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە جاس مامانداردىڭ تاجىريبە جيناۋ ىسىندە وندىرىستىك بازا مۇلدەم سىن كوتەرمەيدى.
– №5 كلينيكالىق اۋرۋحانادا بالالار بولىسشەسىندە بار-جوعى 30 توسەك قاراستىرىلعان. ونىڭ ءوزى قازاقستان-رەسەي جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وندىرىستىك بازاسى بولىپ سانالادى. وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارى بۇل كورسەتكىش 120 توسەككە دەيىن جەتكەن. سونىمەن قاتار اۋرۋحانالاردا جەدەل جاردەم تسيكلى وتكىزىلمەيدى. ونىڭ سەبەبى, قابىلداۋ بولىمشەسىنە مەديتسينا ۋنيۆەرسيەتەتى رەزيدەنتتەرىن كىرگىزبەيدى. ينفەكتسيا جوعارعى تىنىس الۋ جولدارىنا شوعىرلاناتىندىقتان, COVID-19 كەزىندە وعان جەتكىلىكتى ءمان بەرىلمەدى, ۆيرۋس تومەنگى تىنىس جولدارىنا ءوتىپ, ادام اعزاسىنا اۋىرزاردابىن تيگىزدى. سوندىقتان شەتەلدەردەگىدەي جەكە بولىپ سانالاتىن باس, مويىن حيرۋرگياسىنا ارنالعان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى كلينيكاسىمەن بىرگە ەلىمىزدە اشىلىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى, – دەيدى پروفەسسور.
جيىن بارىسىندا پرەزيدەنت جانىنداعى ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اسقار جۇمادىلدەۆ, ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اقىلبەك كۇرىشباەۆ ءسوز سويلەپ, بۇگىنگى عىلىمنىڭ احۋالى, ونىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىمەن ءبولىستى. اشىق ميكروفون الاڭىندا سونىمەن قاتار تاۋ-كەن سالاسى, اسكەري عىلىمداردى دامىتۋ ماسەلەسى دە عالىمدار نازارىنا تىس قالعان جوق. وسىلايشا ۇسىنىستارىن جەتكىزگەن عالىمدار كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ جاڭا زاڭ جوباسى اياسىندا قامتىلاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
