تۇركى استاناسىندا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسس ارقىلى عالىمداردىڭ حالىقارالىق بايلانىسى مەن عىلىمي ىنتىماقتاستىعى نىعايادى. كەڭ كولەمدەگى كەڭەستىڭ نەگىزگى ماقساتى – ماتەماتيكا عىلىمىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ, جەتىستىكتەرىن عىلىمي زەرتتەۋلەردە, تەحنيكا مەن ءبىلىم بەرۋدە قولدانۋ.
جيىن «تۇركى الەمى ماتەماتيكتەرى كونگرەسى» دەپ اتالعانىمەن, ۇلت پەن دىنگە بولىنبەگەن الەم ماتەماتيكتەرى قاتىستى. تۇركى الەمى ماتەماتيكالىق قوعامىنىڭ (TWMS) پرەزيدەنتى باقىتجان جۇماعۇلوۆ بۇل كونگرەستىڭ تاريحي, مادەني, رۋحاني ءارى ساياسي ءمانى جوعارى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كونگرەسكە الەمنىڭ 20 مەملەكەتىنەن 500-دەن استام ماتەماتيك كەلىپ, تۇركيا, ازەربايجان, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان, قىرعىزستان, رەسەي جانە قازاقستاننىڭ تانىمال عالىمدارى بايانداما جاسادى. سەكتسيالار مەن شاعىن سيمپوزيۋمعا ماتەماتيكا عىلىمىنىڭ 10 باعىتى بويىنشا 405 بايانداما ۇسىنىلدى.
– دۇنيەجۇزىلىك كونگرەستىڭ ءبىزدىڭ وڭىردە ءوتۋى – ۇلكەن مارتەبە. ماتەماتيكا عىلىمى الەمگە, ونىڭ ىشىندە تۇركى الەمىنە ءال-فارابي, ءال-حورەزمي, ابۋ رايحان ءال-بيرۋني, مىرزا ۇلىقبەك سياقتى عۇلاما ماتەماتيك عالىمداردى بەردى. ولاردىڭ اسا دالدىكپەن اشقان عىلىمي جاڭالىقتارى وسى كۇنگە دەيىن ادامزاتقا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. بۇل ءىس-شارانىڭ ماتەماتيكتەر الەمىنە قوسار ۇلەسى جوعارى دەپ بىلەمىز. ءارى تۇركىستان وبلىسى جاستارىنىڭ ماتەماتيكا عىلىمىنا دەگەن ىنتاسىن ارتتىرىپ, قىزىعۋشىلىعىن وياتىپ, جاقسى باستامالارعا جەتەلەيدى دەپ سەنەمىز, – دەدى تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان ساتىبالدى كونگرەستىڭ اشىلۋىندا.
سونىمەن قاتار دارحان ساتىبالدى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ماتەماتيك عالىمدارعا ارناعان قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى. قۇتتىقتاۋ حاتتا «ماتەماتيكا – ادامزاتتىڭ دامۋ تاريحىندا ەرەكشە ورنى بار عىلىم. ونىڭ جەتىستىكتەرى ەكونوميكا, وزىق تەحنولوگيا جانە باسقا دا سالالارعا كەڭىنەن قولدانىلادى. بۇل ءىلىمنىڭ تابيعاتىن تۇسىنگەن ادامنىڭ تالداۋ, سارالاۋ, سىني ويلاۋ قابىلەتى ارتا تۇسەدى. قازاقستاندا ماتەماتيكانىڭ مىقتى مەكتەبى قالىپتاسقان. عالىمدارىمىز وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا الەمگە تانىلىپ جاتىر. جاس دارىندارىمىز كوپتەگەن حالىقارالىق جارىستاردا توپ جارىپ, ەل ابىرويىن اسقاقتاتىپ ءجۇر. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى. وسىنداي القالى جيىننىڭ تۇركى جۇرتىنىڭ استاناسى سانالاتىن تۇركىستاندا ءوتۋى ەلىمىزدە ماتەماتيكا عىلىمىنىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز», دەلىنگەن.
قوجا احمەت ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلعالى بەرى «ماتەماتيكا» كافەدراسى ىرگەلى جۇمىستار اتقارىپ كەلەدى. 2020 جىلدان باستاپ تەك ماتەماتيكا سالاسى بويىنشا 8 عىلىمي جوبا جۇزەگە اسىرىلعان. ولاردىڭ ورتاق كولەمى 450 ملن تەڭگەنى قۇرايدى.
كەيدە ماتەماتيكا عىلىمىن دامىتۋ تۋرالى تاياز ويلاپ جاتامىز. مەملەكەت تاراپىنان دا كوڭىل بولىنبەي جاتادى. ماتەماتيكا – ينتەللەكتۋالدى الەۋەتتىڭ قۇرالى. ماتەماتيكا بىزگە ەكىگە ەكىنى قوسقاندا قانشا بولاتىنىن بىلەتىنىمىزدى كورسەتۋ ءۇشىن ەمەس, ماسەلەلەردى شەشۋدى ۇيرەنۋىمىز ءۇشىن قاجەت. ماتەماتيكا سىني ويلاۋ مەن بەيىمدەلۋدى دامىتاتىنى بارشاعا ءمالىم. وتاندىق ماتەماتيكتەر عىلىم الەمىنە كوپتەگەن جاڭالىق اكەلدى. الەمدىك دەڭگەيدە «قازاقستان ماتەماتيكاسى» ۇلكەن ءرول اتقارادى. تۇركى الەمى ماتەماتيكتەرىنىڭ باسىن قوسقان بۇل جيىن – وسىنىڭ دالەلى.
