مىنە, وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدەردە ءوز شارۋاشىلىقتارىنداعى شىنايى احۋالدى كوزبە-كوز كورسەتۋ ءۇشىن «Aitas Agro» كومپانياسى جۋىردا پرەسس-لانچ ۇيىمداستىردى. تاڭعى توعىزدا ءتورت كولىككە تەڭدەي بولىنگەن تىلشىلەر قاۋىمى وسكەمەننەن ۆەرح-ۋبا ەلدى مەكەنىنە قاراي بەت تۇزەدى. اراسى – اسا ءبىر الىس ەمەس, الپىس-اق شاقىرىمدىق جول ەكەن. تاماشا تابيعاتقا تامسانىپ, تەرەزەگە تەلمىرىپ وتىرعانىمىزدا جۇيتكىگەن كولىك دىتتەگەن جەرىمىزگە تەز-اق جەتكىزىپ تاستادى.
«Aitas» تۋرالى ايتامىز...
«AITAS» – قازاقستانداعى الىپ تسيفرلىق اگرووندىرىس حولدينگى, ونىڭ قۇرامىنا «كۋس&ۆكۋس» برەندىمەن ءونىم وندىرەتىن وسكەمەن جانە ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ماكينسك قۇس فابريكالارى, الماتى اسىل تۇقىمدى قۇس رەپرودۋكتورى, «AMP» برەندىمەن شىعاتىن ەت, دەليكاتەس, شۇجىق ونىمدەرى, «Aitas Foundation» كورپوراتيۆتىك قورى سياقتى 15-تەن استام كاسىپورىن كىرەدى. حولدينگتى جەمشوپ جانە جەمشوپ كومپونەنتتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان «Aitas Agro» بيزنەس-باعىتى جانە بار.
«Aitas Agro» – شىعىس جانە سولتۇستىك قازاقستاندا شوعىرلانعان, جالپى جەر قورى 35 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن وزىق اگروحولدينگ. تسيفرلىق الەۋەتى – ءوز الدىنا بولەك ءبىر اڭگىمە. «Aitas Agro» ەگىستىكتەرىندە كۇنباعىس, جازدىق جانە كۇزدىك سۇرىپتى بيداي, ارپا, بۇرشاق, جاسىمىق جانە تاعى دا باسقا ءداندى, بۇرشاق ءھام مايلى داقىل تۇرلەرى وسىرىلەدى. ەگىستىك ونىمدىلىگى جىلىنا شامامەن 70-80 مىڭ توننانى قۇرايدى. داقىل وسىرۋمەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ شەمونايحا جانە گلۋبوكوە اۋداندارىندا ورنالاسقان «Aitas Agro Verkh-Uba» (ۆەرح-ۋبا اۋىلى), «Aitas AgroVinnoe» (ۆيننوە اۋىلى) جانە «Aitas Agro Sekisovka» (سەكيسوۆكا اۋىلى), سونداي-اق سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قىزىلجار اۋدانىندا ورنالاسقان «Aitas Agro Shagala» شارۋاشىلىقتارى اينالىسادى.
قولداۋ ما, قولبايلاۋ ما؟
جوعارىدا تىزبەلەگەن قيىندىقتارعا قاراماستان, ارالىق ەسەپ كورسەتكىشتەرى بويىنشا «Aitas Agro» فەرمەرلەرى بارلىق جوسپارلانعان جۇمىستى ۋاقىتىندا ورىنداۋعا كۇش جۇمىلدىرۋمەن كەلەدى. ءوز كەزەگىندە تىڭايتقىشتاردى تولىق مولشەردە پايدالانىپ تا ۇلگەرگەن. ال توپىراقتاعى ىلعالدى ۇستاپ قالۋ ءۇشىن بارلىق قولجەتىمدى ءادىستى تۇگەل قولدانسا كەرەك. سونىڭ ارقاسى شىعار, بيىلعى ەگىن دە جىلداعىداي بىتىك. كومپانيا ونىمدىلىگى ماۋسىمنىڭ باسىندا جوسپارلانعان كورسەتكىشتەن تومەن بولادى دەپ كۇتىلەدى, دەگەنمەن ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل بۇكىل ەل بويىنشا ورتاشا ونىمدىلىكتەن ەداۋىر جوعارى.
مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا اگرو سالاعا ايرىقشا توقتالعان ەدى. ەل ىرىسى ءۇشىن ەڭبەكتەنگەن شارۋالارعا قاتىستى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەر سول بيىك مىنبەردەن ايتىلدى. ماسەلەن, وسىعان دەيىن وتاندىق بانكتەر تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەرگە باسا ءمان بەرىپ كەلسە, ەندى بيزنەستى قولداپ, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا قاراي كوبىرەك كوڭىل بولۋىنە تۋرا كەلەدى.
ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە, وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورنى قىزمەتىنىڭ بيىلعى ناتيجەلەرىنە الەمدەگى جالپى ساياسي جانە ەكونوميكالىق پروبلەمالار عانا ەمەس, ەل ىشىندەگى ۇكىمەتتىك باستامالار دا اسەرىن تيگىزگەن. ولاردىڭ قاتارىندا, مىسالى, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىنا قويىلعان جاساندى شەكتەۋلەر جانە كەدەندىك باج جاعدايلارى دا بار ەكەندىگىن ايتىپ وتكەنىمىز ءلازىم.
«بىلتىر وسى ۋاقىتتا 3-ناۋبايحانالىق كلاستاعى ءبىر توننا بيداي قۇنى شامامەن 180 مىڭ تەڭگە (نەمەسە وتكەن ماۋسىمدا ورتا ەسەپپەن 130 مىڭ تەڭگەگە جۋىق) تۇردى. بيىل بۇل باعا 90 مىڭ تەڭگەگە جەتەر-جەتپەس كۇيدە. ال ءونىمنىڭ ءبىر تونناسىنىڭ وزىندىك قۇنى شامامەن 25%-عا ءوستى. تيىسىنشە, بۇل فەرمەرلەردىڭ ناتيجەلەرىنە كەرى اسەر ەتىپ جاتىر», دەيدى «Aitas Agro» باس ديرەكتورى تالعات الداجاروۆ.
كۇنباعىس تۇقىمىنا قاتىستى دا ءدال وسىنداي جاعداي بايقالادى. الداجاروۆتىڭ اقپاراتىنشا, نارىقتى رەتتەۋگە تىرىسقان مەملەكەت كۇنباعىس قۇنىن تونناسىنا 380 مىڭ تەڭگەدەن 150 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تومەندەتكەن. بۇل رەتتە ساراپشىلار 3 جىل ىشىندە قازاقستاندا كۇنباعىس تۇقىمىن ءوندىرۋ 35%-عا وسكەنىن, الايدا اتالعان اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلىنا بيىلعى جىلى ەنگىزىلگەن 20%-دىق ەكسپورتتىق باج سالىعى ەگىس كولەمىنىڭ ايتارلىقتاي قىسقارۋىنا اكەلىپ سوققاندىعىن دا قىنجىلا جەتكىزدى.
ءيا, بيىلعى ماۋسىمنىڭ «توسىنسىيلارى» تاۋسىلار ەمەس. بۇل جانە ءبىر عانا ءوڭىر ەمەس, ەلىمىزدىڭ باسىم بولىگىنە ءتان قۇبىلىس بولىپ تۇر. وسى تۇستا وتاندىق فەرمەردەن مازا عانا ەمەس, جۇمىسقا دەگەن ىنتانىڭ دا قاشىڭقىراپ تۇرعانى جانعا باتادى.
بىرلىگى بەكەمنىڭ تىرلىگى دە دۇرىس
كۇن رايىنىڭ قولايسىزدىعىنان قىرمان باسىنداعى قىزۋ شارۋا دا قارقىنىن ءسال باسەڭدەتكەن. ەسەسىنە كەڭسەدەگىلەردىڭ جۇمىسى كوبەيگەن. استىقتىڭ ساپاسىن انىقتاپ, كۇندەلىكتى ەسەپ-قيساپتارىن بىرىڭعايلاۋدا. القاپتان التىن استىق ارتىپ كەلگەن كولىكتەر دە كوزگە كوپ شالىنا قويمادى. بەزبەندەر دە بوس. تەك دىرىلداعان دانكەپتىرگىشكە عانا دامىل جوق. تاۋداي بولىپ ءۇيىلىپ جاتقان ىلعال بيدايدى كەپتىرۋگە كۇش سالۋدا. تاۋلىك بويى توقتامايدى. «كەيدە ءنوپىر جۇمىسقا شىداس بەرمەي سىنىپ قالاتىن جاعدايلار دا ۇشىراسىپ جاتادى. بىراق مۇمكىندىگىنشە جەدەل جوندەپ, جۇمىستىڭ جالعاسقانىن قولاي كورەمىز», دەيدى Verkh-Uba شارۋاشىلىعىنىڭ ديرەكتورى, فەرمەر ارمان بەكماعامبەتوۆ.
ء«بىزدىڭ شارۋاشىلىق – اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن, اتاپ ايتقاندا ءداندى, ءداندى-بۇرشاقتى جانە مايلى داقىلداردى, سونداي-اق ولاردىڭ تۇقىمدارىن دا وسىرۋمەن اينالىساتىن ءىرى وسىمدىك شارۋاشىلىعى سانالادى. مۇندا 90-نان استام فەرمەر جۇمىس ىستەيدى. جەر قورى 12 مىڭ گا قۇرايدى. ءوز ىسىنە ابدەن داعدىلانعان كاسىبي قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ ارقاسىنداعى ءبىر ءتۇيىر داننەن شاشاۋ شىعارماي, ەل بايلىعىن بيىل دا توكپەي-شاشپاي جيناپ الامىز دەپ ۇمىتتەنىپ وتىرمىز. وعان قاي جاعىنان دا مۇمكىندىكتەر جوق ەمەس. ابدەن قالىپتاسقان ۇجىمنىڭ بىرلىگى ءبىزدى وسىنداي بيىك بەلەستەرگە باستايدى», دەپ جىگەرلەندىرەدى شارۋاشىلىق باسشىسى.
الىستى كوزدەگەن ايقىن ماقسات
انىعىندا, العا باسامىن دەپ الدىنا ايقىن ماقسات قويعانداردىڭ اداسپايتىنى انىق. ورلەيمىن دەگەن – ولمەس, وسەمىن دەگەن – وشپەس. سوندا اينالاسى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ايتۋلى كومپانياعا اينالىپ ۇلگەرگەن «Aitas Agro»-نىڭ قۇپياسى نەدە؟ ايتقانداي, ايى وڭىنان تۋعان «Aitas Agro» فەرمەرلەرىنە بۇل ناتيجە جولىندا بىرەگەي تسيفرلىق باسقارۋ جۇيەسى كومەكتەسىپتى. جاڭا جۇيە جىلدام جانە ءدال شەشىمدەر قابىلداۋعا ىقپال ەتكەن, سونىمەن قاتار اۋا رايىنا جانە فەرمەرلەردىڭ جۇمىسىن قيىنداتاتىن باسقا فاكتورلاردى ەسەپكە الا وتىرىپ جۇمىستى تۇزەتۋگە مۇمكىندىك ۇسىنىپتى.
تسيفرلىق باسقارۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزى – بارلىق القاپتى سپۋتنيكتىك مونيتورينگىلەۋ, ونىڭ كومەگىمەن وسىمدىكتىڭ ءوسۋ بارىسىنداعى وزگەرىستەرىنىڭ بۇكىل تاريحى جازىلادى جانە بولاشاق ونىمدىلىك بولجانادى. بۇل جۇيەگە بارلىق ماشينا زاماناۋي ناۆيگاتسيالىق جۇيەلەر ارقىلى قوسىلعان. تسيفرلىق شەشىمدەردىڭ ارقاسىندا فەرمەرلەر اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ قاي جەردە ورنالاسقانىن, قانداي جەر وڭدەلگەنىن جانە وسى جۇمىستارعا جۇمسالعان ءوندىرىس قۇرالدارىنىڭ كولەمىن ناقتى بىلەدى.
وسى ورايدا «اگروحاكەر» جوباسى تۋرالى از-كەم ايتا كەتكەندى ءجون سانادىق. بۇل – ايتاستىقتاردىڭ ءتول جوباسى. باسى-قاسىندا جۇرگەن – «Aitas Agro» اگرونوميالىق قىزمەتىنىڭ ديرەكتورى, اگرونوم انتون شيلەنكو ەسىمدى ازامات. ول ءىت-تەحنولوگيادان حابارى بار جاستاردى توپتاستىرىپ, تەك وسى سالاعا بەيىمدەلگەنىن قولاي كورەدى. بۇكىل شارۋاشىلىقتىڭ جۇمىس اۋانىن سولاي قاراي باعىتتاۋ دا – بۇل جىگىتتىڭ باستى ارماندارىنىڭ ءبىرى.
ايتقانداي, ءبىز بارعان شارۋاشىلىقتىڭ ءتول قۇرال-سايمان ورتالىعى بار. ول جەردە قولدا بار تەحنيكاعا قاجەتتى قوسالقى بولشەكتەر مەن جابدىقتاردىڭ بازاسى جيناقتالعان. انتون جۇمىستى جۇيەلەۋدى سول جەردەن باستاعان سىڭايلى. ءار قۇرىلىمداس بولشەك جاقىندىعىنا قاراي بولەك-بولەك سورەگە جينالىپ, ولارعا شتريح-كودتار جاپسىرىلعان ەكەن. سول بويىنشا ماماندار سىزگە قاجەتتى جابدىقتى جەدەل تاۋىپ بەرۋگە تىرىسادى, بولماعان كۇندە بار جەرگە تاپسىرىس بەرىپ, ەرتەرەك جەتكىزۋدىڭ قام-قارەكەتتەرىنە كىرىسەدى.
ەگىستىككە شاشىلاتىن تىڭايتقىشتاردى دايىنداۋ, ارالاستىرۋ, تاسىمالداۋ, سەبۋ جۇمىستارىن دا اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا يگى قادامدار جاسالىپتى. حيميكاتقا قاتىستى جۇمىستاردىڭ دەنى ادامنىڭ ارالاسۋىن ازايتۋدى كوزدەيدى.
زاماناۋي اگرو زاڭدىلىقتاردىڭ كەڭىنەن قانات جايۋىن «Aitas Agro»-نىڭ ستراتەگيا جانە ماركەتينگ بويىنشا ديرەكتورى ءاليا سۆانوۆا دا قولداپ وتىر. ء«بىزدىڭ سەرىكتەستىك بيىل 4-ءشى ماۋسىم «Cropwise Operations» باعدارلاماسىمەن جۇمىس ىستەيدى. ول ءۇشىن الدىمەن ەگىس باسىنداعى بارلىق تەحنيكاعا قاجەتتى داتچيكتەر ورناتىلادى. مەتەوستانسا, GPS, ججم دەڭگەيىن باقىلاۋ داتچيكتەرى بۇكىل اقپاراتتى «Cropwise Operations»-كە جىبەرەدى. ول بولسا ونى ERP ەسەپكە الۋ جۇيەسىنە جونەلتەدى. سول جەردەن اتقارىلعان جۇمىستىڭ بار ەسەپ-قيسابى جەدەل شىعىپ تۇرادى. ونى سىرتتان باقىلاۋ جۇيەسى دە وڭايلاتىلعان. بۇل وسى سالاداعى كەز كەلگەن جۇمىستى مەيلىنشە جەڭىلدەتۋدى كوزدەيدى», دەيدى كاسىبي مامان.
«سونداي-اق ءبىز باس تارتاتىن تاعى ءبىر تەندەنتسيا بار. ول – زامان اعىمىنا ساي كەلمەيتىن ەسكى دۇنيەلەردەن تۇبەگەيلى باس تارتۋ. ماسەلەن, ىرگەدەگى شەمونايحا اۋدانىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى مامانداردى دايارلايتىن كوللەدجدە ءالى كۇنگە دەيىن ەسكى كەڭەستىك تەحنيكالاردى ۇلگىگە وقىتادى. وقىتۋ جۇيەسى سولاي دەسەك تە, ونداي تراكتورلار قازىر جوقتىڭ قاسى ەمەس پە؟ شارۋاشىلىقتاردىڭ دەنى قۋاتتى شەتەلدىك تراكتورلاردى پايدالانادى. ال الگى كوللەدجدىڭ ديپلومدى تۇلەكتەرىن جاڭا تەحنيكاعا قايتا بەيىمدەۋگە تۋرا كەلەدى. سوندىقتان قازىر اۋقىمدى ءبىر جوبانى قولعا الىپ جاتىرمىز. ءار شارۋاشىلىقتا قاي سالاعا قانداي مامان قات, سول بويىنشا عانا شەكتەۋلى كونتينگەنتكە جاڭا تەحنولوگيالاردى وقىتپاقشىمىز. الەمدەگى ەڭ مىقتى اگرارلى ەل سانالاتىن فرانتسيا عالىمدارى كەلىپ ءدارىس جۇرگىزەدى دەپ نيەتتەنىپ وتىرمىز», دەيدى ءاليا سۆانوۆا.
اۋەلگى جاۋاپكەرشىلىك – الەۋمەتتىك دامۋ
«Aitas Foundation» – قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ سەكتورىنداعى ەڭ ءىرى تسيفرلىق «AITAS» حولدينگىنىڭ كورپوراتيۆتىك قورى. «Aitas Foundation» پورتفەلىنە ايماقتىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى, اۋىلدىق اۋماقتاردى تۇراقتى دامىتۋ قورى جانە ءبىلىم بەرۋدى تۇراقتى دامىتۋ قورى كىرەدى.
قور كومانداسى ءبىلىم بەرۋدى, دەنساۋلىق ساقتاۋدى, ءتۋريزمدى تۇراقتى دامىتۋ, ەلىمىزدەگى اۋىلداردى اباتتاندىرۋ جانە وڭىرلەردى دامىتۋ ءۇشىن ولاردىڭ پروبلەمالارى مەن شەشىمدەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن زەردەلەيدى. 2019 جىلدان باستاپ «Aitas Foundation» قازاقستاننىڭ اۋىلدىق اۋماقتارىن دامىتۋعا 4 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى سالىپ, جۇزدەن استام جوبانى ىسكە اسىردى.
اۋىلدىق ايماقتاردى ورنىقتى دامىتۋ قورى جەر-جەردەگى ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا. بۇگىنگى تاڭدا اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ بويىنشا 3 تۇراقتى دامۋ قورى جۇمىس ىستەيدى, ولار «AITAS» حولدينگىنىڭ بيزنەسى شوعىرلانعان اۋدانداردا ورنالاسقان. ولار وزدەرىنىڭ ستراتەگياسى نەگىزىندە بولاشاق اۋىلدىق ايماقتاردىڭ كورىنىسىن جاساپ, ونى ناسيحاتتاۋدى قالايدى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ۆەرح-ۋبا اۋىلىنداعى ۇيلەردىڭ كوبى ەسكىرگەن, جاڭادان سالىنعانى ساۋساقپەن سانارلىق. اتىن اۋىستىرۋعا تۇگەلدەي ورە تۇرەگەلگەن اۋىل تۇرعىندارى ءۇيدى جاڭالاۋ بىلاي تۇرسىن, ەسىكتىڭ الدىندا قاۋلاپ وسكەن ءارامشوپتى شابۋعا ق ۇلىقسىز. بىراق بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنەتىن ايتاستىقتار قازاقستاندا العاش بولىپ وسى اۋىلدىڭ «ديزاين-كودىن» ازىرلەگەن. بۇل دەگەنىمىز – اۋىل ادام تانىماستاي وزگەرىپ, بىرتەكتەس تۇستەگى كەرەمەت كەيىپكە ەنەدى دەگەن ءسوز. جوبا دايىن. الداعى ۋاقىتتا جۇزەگە اسىرامىز دەپ وتىر سالاعا جاۋاپتى ماماندار.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىن تۇراقتى دامىتۋ قورى العاشىندا جوبانى 5 اۋىل مەكتەبىنەن باستاعان بولاتىن, قازىرگى تاڭدا باستاما بۇكىل ەل اۋماعىنا تاراپ, ءوز جالعاسىن تاۋىپ وتىر. «قازاقستان حالقىنا» قورىنىڭ قولداۋى ناتيجەسىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسىن تۇراقتى دامىتۋ قورى جوبانى 5-تەن 22 مەكتەپكە دەيىن ۇلعايتتى جانە ەلىمىزدىڭ جاڭا اۋداندارىندا قايتا قۇرۋدى جۇزەگە اسىردى. 2023 جىلى تاعى 63 نەگىزگى مەكتەپ جوبا قاتىسۋشىسى اتاندى. بيىلدان باستاپ وڭىرلىك زەرتتەۋلەر ورتالىعى ءوز قىزمەتىن باستادى. بۇل – تۇراقتى دامۋ ستراتەگيالارىن سارالاۋعا جانە ىلگەرىلەتۋگە مامانداندىرىلعان تاۋەلسىز تالداۋ ورتالىعى.
سونىمەن كونتراستار قاتار كولبەڭدەگەن اۋىلمەن دە قوش ايتىسىپ, ءور قالا وسكەمەندى بەتالدىق. شىعىستاعى ءوندىرىستى شاھاردىڭ كىرەبەرىسىندەگى تيتان-ماگني كومبيناتىنىڭ مۇرجاسىنان بۋداقتاعان قويۋ ءتۇتىن توبەدەن تۇنەرە باسقان سۇرقاي بۇلتتارمەن استاسىپ, زىم-زيا جوعالىپ جاتقانداي. ءبىز اسىل ارماندارىمىز ءدال وسىلاي ارالاسىپ كەتپەسە ەكەن دەپ ويلادىق.
استانا – وسكەمەن – جوعارى ۇبە – وسكەمەن – استانا
