وسى تاپسىرما اياسىندا ەلىمىزدەگى ازاماتتىق قوعام مەن مەملەكەتتىك ورگاندار بىرلەسە وتىرىپ, «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جانە وعان قوسا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قوعامدىق باقىلاۋ, اكىمشىلىك راسىمدەردى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە زاڭ جوباسىن ازىرلەدى. اتا زاڭنىڭ 33-بابىندا ازاماتتاردىڭ مەملەكەت ءىسىن باسقارۋعا قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرىلگەن. ازىرلەنىپ جاتقان قۇجاتتىڭ دا ماقساتى – ازاماتتاردىڭ مەملەكەت ىستەرىن باسقارۋعا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ. «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى – ەلىمىزدەگى ىرگەلى رەفورمالاردى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام.
پرەزيدەنت جولداۋدا: «ازاماتتىق قوعامعا قولداۋ كورسەتىپ, ونىڭ الەۋەتىن نىعايتا ءتۇسۋ كەرەك. سونداي-اق اسا ماڭىزدى جالپىمەملەكەتتىك مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن تالقىلاۋ جۇمىستارىنا ازاماتتىق قوعامنىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن قولدانۋ قاجەت», دەدى. بۇل سوزدەن حالىق پەن اتقارۋشى بيلىكتىڭ ورتاق مۇددەگە جۇمىلىپ, قوعامداعى بەلسەندى, ءسوزى ءوتىمدى ادامداردىڭ زاڭ شەڭبەرىندە بىرلەسە قيمىلداۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ۇعامىز. سەبەبى ازاماتتىق قوعامنىڭ بەلسەندى بولۋى – ادام كاپيتالىن, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جەتىستىكتەردى, دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى ەل يگىلىگىنە اينالدىرۋدىڭ العىشارتى. مۇنداعى باستى ۇستانىم – ازاماتتاردىڭ ەل دامۋىنىڭ ۇدەرىسىنە ەركىن ارالاسۋىنا تەڭ مۇمكىندىك بەرۋ. قوعامدىق باقىلاۋ قوعامنىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىنە نەگىزدەلگەن بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرا تۇسەدى.
قابىلدانعالى وتىرعان زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى دىتتەگەنى – ەلىمىزدە قۇقىقتىق سانا مەن قۇقىقتىق تاربيە نەگىزدەرىن قالىپتاستىرۋ. ول الەۋمەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋ ماسەلەسىنە ازاماتتاردىڭ بەلسەنە اتسالىسۋىنا ىقپال ەتەدى. زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ بارىسىندا ەلىمىزدىڭ جانە شەت مەملەكەتتەر تاجىريبەسىندەگى قوعامدىق باقىلاۋ پراكتيكاسى زەردەلەندى. قۇجات جوباسىن ازىرلەۋگە بىلىكتى ساراپشىلار جانە ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى كەڭىنەن تارتىلدى. قىزۋ پىكىرتالاستار ءوتتى.
سونىمەن زاڭ جوباسىندا قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ سالاسىنداعى مىندەتتەردى ورىنداۋعا قۇقىقتىق جاعداي جاساۋ قاراستىرىلىپ وتىر. قۇجات قوعامدىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بازالىق قاعيدالارى مەن قاعيداتتارىن بەلگىلەيدى, سونداي-اق, قوعامدىق باقىلاۋ سالاسىنداعى ۇعىمداردى, سۋبەكتىلەر مەن وبەكتىلەردى, قوعامدىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندەگى مۇددەلەر قاقتىعىسىن ايقىندايدى. سونىمەن قاتار قوعامدىق باقىلاۋ سۋبەكتىلەرى مەن وبەكتىلەرىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن, قوعامدىق باقىلاۋ نىساندارىن ناقتىلايدى, قوعامدىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسۋ شارتتارىن رەگلامەنتتەيدى. وسىنىڭ نەگىزىندە جۇرتشىلىق ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداۋعا باستاماشى بولا وتىرىپ, ونى ىسكە اسىرۋعا قاتىسا الادى.
جالپى, زاڭ جوبالارىن پارلامەنتتە قاراۋ بارىسىندا قوعامدىق باقىلاۋ وبەكتىلەرىنىڭ تىزبەسىن كەڭەيتۋ بولىگىندە تۇجىرىمدامالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, جوبادا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, «سامرۇق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ جۇمىسىنا قوعامدىق باقىلاۋ ورناتۋ تۋرالى نورمالار ەنگىزىلدى. مىسالى, بىزدە اۆتونومدىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى بار. سونىڭ ىشىندە نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قىزمەتى زاڭمەن قامتىلۋى كەرەك دەگەن تۇزەتۋ ەنگىزىلىپ وتىر. بۇدان بۇرىن اتالعان ۇيىمدارعا قوعامدىق باقىلاۋ جاساۋ ەشقانداي زاڭنامادا قارالماعان. بۇل نورما قوعامنىڭ سۇرانىسى بويىنشا ەنگىزىلدى. اۆتونومدى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ اشىقتىعى بويىنشا, جالپى قوعامدىق باقىلاۋ ماسەلەسى ماڭىزدى بولعانىن بىلەمىز. وسىعان قاتىستى قوعامدا كوپتەگەن سۇراق تۋىندادى. ويتكەنى اۆتونومدى ءبىلىم ورىندارى دەگەنىمىزبەن, ولار دا بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلادى. وسى ورايدا, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىمەن قاتار دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى دا قوعامدىق باقىلاۋعا الىناتىن بولادى.
بۇدان بولەك, بۇل قۇجات مەرزىمدى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءبىلىم ۇيىمدارى كۋرسانتتارىنىڭ قىزمەت ەتۋ, وقۋ جانە تۇرمىستىق جاعدايلارىمەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ قوعامدىق باقىلاۋ جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرمەك. اتا-انانىڭ اسكەري بولىمدەر مەن وقۋ ورىندارىنا بارىپ, بالاسىنىڭ جاعدايىمەن, اسكەريلەر قىزمەتىمەن, جالپى جاعدايىمەن تانىسۋىنا جول اشىلادى.
سونداي-اق «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىندا قوعامدىق باقىلاۋدى قولدانۋ ماسەلەسى دە ناقتىلاندى. مۇنداي باقىلاۋ ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى مەن ۇلتتىق كومپانيالار جۇزەگە اسىرىپ جاتقان مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جانە عىلىمي-يننوۆاتسيالىق جوبالارعا, بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن ورىندالاتىن ۇلتتىق جوبالارعا, سونداي-اق قور كورسەتكەن قايىرىمدىلىق كومەككە قاتىستى جۇرگىزىلەدى.
مەملەكەت باسشىسى جوعارىدا اتالعان جولداۋدا: «ازاماتتارىمىز رەفورمالارعا باستاماشى بولىپ, ۇسىنىستار بەرۋ ءۇشىن ونلاين-پەتيتسيالاردىڭ بىرىڭعاي زاڭدى ينستيتۋتىن قۇرۋ قاجەت. مۇنداي قۇرىلىم قانداي دا ءبىر بۇرمالاۋ ارەكەتتەرىنەن تولىق قورعالۋعا ءتيىس. ۇكىمەت ازاماتتىق قوعاممەن بىرلەسىپ, وسى ماڭىزدى جوبانىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىن ازىرلەۋگە جانە ونىڭ بارلىق تەحنيكالىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە ءتيىس», دەدى. وسى قۇجات ارقىلى اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكسكە پەتيتسيالار تۋرالى تولىقتىرۋ ەنگىزىلگەلى وتىر. اتالعان زاڭ جوباسىندا پەتيتسيا مەملەكەتتىك ورگانعا, جەرگiلiكتi وكiلدi جانە اتقارۋشى ورگانعا ەلەكتروندىق نىساندا جىبەرىلگەن ۇجىمدىق حابار, ءۇن قوسۋ نەمەسە ۇسىنىس دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەتىنى كورسەتىلگەن. ول ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان ايقىندايتىن ينتەرنەت-رەسۋرس ارقىلى جولدانادى. ۇكىمەتتىڭ, جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە جاتاتىن ماسەلەلەر بويىنشا پەتيتسيالار جولداۋ ءۇشىن ولاردىڭ ارقايسىسىنا ءارتۇرلى مولشەردە قول جيناۋ كوزدەلگەن.
اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكستە پەتيتسيالاردى بەرۋ جانە قاراۋ ءتارتىبى بەكىتىلەدى, ول ادەتتەگى وتىنىشتەر بويىنشا بەلگىلەنگەن راسىمدەردەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەتىن بولادى. مىسالى, 50 مىڭ ادام قول قويعان ماسەلەنى مەملەكەتتىك ورگانى قاراۋعا مىندەتتى. پەتيتسيانى قاراۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك ورگان بىرقاتار ءىس-شارانى ىسكە اسىرۋعا مىندەتتى بولادى. اتاپ ايتقاندا, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار پەتيتسيادا جازىلعان فاكتىلەردى تەكسەرۋدى, شەشىم جوباسىن جاريا تالقىلاۋدى باستاۋعا ءۇش جۇمىس كۇنى قالعاندا ارىز يەسىن نە ونىڭ وكىلىن جانە مۇددەلى تۇلعالاردى شاقىرىپ جانە وتكىزىلەتىن كۇنى مەن ورنى تۋرالى ينتەرنەت-رەسۋرستار ارقىلى, سونداي-اق ەلەكتروندىق نەمەسە قاعاز نىساندا مىندەتتى تۇردە حاباردار ەتۋگە ءتيىس. سونىمەن قاتار تالقىلاۋدى وتكىزۋگە قۇرامىنا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرىن, پارلامەنت جانە ءماسليحات دەپۋتاتتارىن, ارىز يەسىن نەمەسە ونىڭ وكىلىن, سونداي-اق, قوعامدىق بىرلەستىكتەردى قوسا وتىرىپ, جەكە كوميسسيانى نەمەسە جۇمىس توبىن قۇرۋ, پەتيتسياعا كەلىپ تۇسكەن تۇسىنىكتەمەلەردى تالداۋ, حالىقارالىق تاجىريبەنى زەردەلەۋ جانە سالىستىرمالى-قۇقىقتىق تالداۋ جۇرگىزۋ قاجەت.
جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندار پەتيتسيادا جازىلعان فاكتىلەردى تەكسەرۋدى تالاپ ەتپەيتىن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, سول جەرگە بارۋعا, شەشىمنىڭ جوباسىن جاريا تالقىلاۋدى باستاۋعا ءۇش جۇمىس كۇنى قالعاندا ارىز يەسىن نە ونىڭ وكىلىن, مۇددەلى تۇلعالاردى شاقىرىپ, وتكىزىلەتىن كۇنى مەن ورنى تۋرالى ينتەرنەت-رەسۋرس ارقىلى, سونداي-اق, ەلەكتروندىق نەمەسە قاعاز نىساندا مىندەتتى تۇردە حاباردار ەتە وتىرىپ, ونى وتكىزۋگە, قۇرامىنا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرىن, پارلامەنت جانە ءماسليحات دەپۋتاتتارىن, ارىز يەسىن نەمەسە ونىڭ وكىلىن, سونداي-اق قوعامدىق بىرلەستىكتەردى قوسا وتىرىپ, ۋاقىتشا كوميسسيانى نەمەسە جۇمىس توبىن قۇرۋعا مىندەتتى.
قوعامدىق باقىلاۋ قوعامنىڭ ناقتى سۇرانىستارىن نەگىزگە الا وتىرىپ, بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان زاڭ جوباسى قابىلدانعاننان كەيىن مەن بارلىق بەلسەندى ازاماتتاردى وسى مۇمكىندىكتى قالت جىبەرمەي جاڭا زاڭدى مۇقيات زەردەلەۋگە جانە وزدەرىنىڭ زاڭدى قۇقىقتارىن ەل مەن حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن پايدالانۋعا شاقىرامىن.
مىقتى مەملەكەت مىقتى ازاماتتىق قوعامنان باستالادى.
رۋسلان رۇستەموۆ,
سەنات دەپۋتاتى
