تاريح • 21 قىركۇيەك, 2023

امانگەلدىنىڭ ايرىقشا سۋرەتى

400 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

مىنا سۋرەت بيىل تۋعانى 150 جىل تولىپ وتىرعان حالىق باتىرى, 1916 جىلعى تورعاي ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنىڭ قولباسشىسى امان­گەلدى يمانوۆقا قاتىستى سالىنعان ەكەن. وعان دالەل – سۋرەتتىڭ استىڭ­عى جاعىندا لاتىن ارىپتەرىمەن «تور­عايدىڭ اسكەري كوميسسارى حالىق باتىرى امانگەلدى» دەگەن جازۋ تۇرسا, جاقشا ىشىندە «قاستەەۆ كارتيناسىنان» دەگەن سىلتەمە بەرىلىپتى.

امانگەلدىنىڭ ايرىقشا سۋرەتى

بۇل سۋرەت ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستىڭ 20 جىلدىعىنا وراي 1936 جىلى لاتىن گرافيكاسىمەن جارىق كورگەن «امانكەلدى يمانوۆ» اتتى شاعىن جيناقتا جاريالانىپتى. كىتاپتىڭ اۆتورى – س.براينين, جاۋاپتى رەداكتورى – ۋتەميسوۆ دەلىنىپتى.

شىندىعىندا, بۇل كىتاپ اۋەلى «امان­گەلدى يمانوۆ» دەگەن اتپەن ورىس تىلىندە «كازكرايوگيز» باسپاسىنان جارىق كورىپ, جەدەل تۇردە قازاقشاعا اۋدارىلعان كو­رىنەدى. ويتكەنى كىتاپ اۆتورى سولومون حايموۆيچ براينين – ورىسشا جازاتىن ادام. بۇل كىسىنى قازىرگى الاشتانۋشىلار 1935 جىلى جارىق كورگەن (ش.شافيرامەن بىرىگىپ جازعان) «وچەركي پو يستوري الاش­وردى» اتتى ەڭبەگى ارقىلى بىلەدى.

بۇل سۋرەتتى ءابىلحان قاستەەۆ قا­لاي سالدى دەگەنگە توقتالساق, كەڭەس بيل­ى­گى­نىڭ العاشقى جىلدارى كسرو باسشىسى ي.ستالين ارنايى تاپسىرما بەرىپ ح­الىق­تى پاتريوتتىق رۋحقا تاربيەلەي­تىن قا­ھارماندار ءتىزىمىن جاساتقان. بۇل تىزىم­­دە قازاق حالقى اتىنان امانگەلدى يمانوۆ بولعان. وسى تۇلعالاردى دارىپتەۋ بۇقارا­لىق سيپات العان. ءسويتىپ, حالىق باتىرى امانگەلدىنىڭ پورترەتىن جاساۋ جاس سۋرەتشى ءابىلحان قاستەەۆكە جۇكتەلەدى. سۋرەتشى جۇمىستى ويداعىداي اتقارىپ شىعۋ ءۇشىن كوپ ىزدەنەدى.

ءا.قاستەەۆ 1936 جىلى سالعان العاشقى سۋرەتتەن باستاپ باتىردىڭ بەينەسىن 1950 جىلعا دەيىن ارقيلى كەيىپتە ءتورت دۇركىن سالىپ شىعادى. سۋرەتشى 1960 جىلى جارىق كورگەن ء«بىلىم جانە ەڭبەك» جۋرنالىن­داعى ماقالاسىندا: «مەن باتىردىڭ بەي­نەسىن ىزدەگەندە ەكى ءتۇرلى تاريحي ماتە­ريالدارعا سۇيەندىم. ونىڭ ءبىرىنشىسى – دوكۋ­مەنتتىك (ارحيۆتىك) ماتەريالدار. وندا امانگەلدىنىڭ سۋرەتتەرى بولماعانىمەن, ءوزى قۇرعان وتريادى, جۇر­گىزگەن جۇمىستارى تۋرالى دەرەكتەر جازىلعان. سونداي دەرەكتەر جۇمىسىمدى تولىق ءتۇسىنىپ الۋعا قاجەت بولدى. ەكىنشىسى – باتىر تۋرالى حالىق اۋزىنداعى اڭىز-اڭگىمەلەر. ولار امانگەلدىگە بايلانىستى وقيعالاردى, ونىڭ ءتۇر-سيپاتىن, كەلبەتىن, ءىس-ارەكەتىن, مىنەز-قۇلقىن قول­مەن قويعانداي ەتىپ ايتاتىن. وسىنداي ماتە­ريالداردى مول زەرتتەي كەلىپ, دۇرىس تۇيىن­دەگەندە ىزدەگەن بەينەڭ ويداعىداي شىعا­تىنىن بايقادىم», دەپ جازىپتى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار