قاسىم-جومارت توقاەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى
بيىلعى جاۋاپكەرشىلىك جۇگى ادەتتەگىدەن الدەقايدا اۋىر. وسىدان ونداعان جىل بۇرىن مەملەكەتتەر حالىقارالىق قارىم-قاتىناستا ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشى ەكى تاراپقا عانا بولىنسە, ەندى مۇلدە ىدىراپ, بولشەكتەنىپ بارادى. ءبىز بۇعان جول بەرمەۋىمىز كەرەك. اقيقاتىن ايتايىق, قازىر – جەر شارىنىڭ الداعى تاعدىرى ايقىندالاتىن, ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى كەزەڭ.
دۇنيەجۇزىنىڭ كوشباسشىلارى كليماتتىڭ وزگەرۋى, جاساندى ينتەللەكت جانە باسقا دا كوپتەگەن ماسەلە بويىنشا الداعى ايلاردا نەمەسە جىلداردا ناقتى شەشىم قابىلداۋى كەرەك. بۇل شەشىمدەر ونداعان, ءتىپتى جۇزدەگەن جىلعا ىقپال ەتەدى. وسى ورايدا حالىقارالىق ديالوگتىڭ ءاربىر قىرى ماڭىزدى, ءماندى بولا تۇسەدى.
بۇگىندە الەمدەگى ارىپتەستەرىم ءوز ۋاقىتىن جاڭادان پايدا بولعان داعدارىستار مەن تۇيتكىلدەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا جۇمساپ ءجۇر. ءبىز, ءبىرىنشى باسشى رەتىندە, مۇنداي سىن-قاتەرلەردى ەلەمەي وتىرا المايمىز.
مەن جەر جۇزىندەگى ارىپتەستەرىمە ءۇن قاتقىم كەلەدى. ءبىز جالپى ادامزاتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاۋاپتى ەكەنىمىزدى ەشقاشان ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. ول مىندەت – ساياسي مانسابىمىزدان دا, جەر بەتىندە ولشەپ بەرىلگەن ومىرىمىزدەن دە ارتىق.
كەيىنگى جىلدارداعى وقيعالاردان ءوزىمىز بۇرىننان ناقتى بىلەتىن, بىراق ونشا ءمان بەرە قويماعان قاۋىپ-قاتەرلەرگە مۇلدە دايىن ەمەس ەكەنىمىز ايقىن كورىندى. ويتكەنى ونداي جاعداي تۋىنداۋى ەكىتالاي دەپ بەيقام جۇردىك.
پاندەميا – سونىڭ ناقتى كورىنىسى. قاراپايىم ۆيرۋس شتامى تۋعىزعان دۇربەلەڭگە بىردە-ءبىر ەلدىڭ تولىق دايىن بولماعانى راس.
تاعى ءبىر مىسال – اۋا رايىنىڭ وزگەرۋى. بۇل داعدارىس اياق استىنان, بىرنەشە كۇندە پايدا بولا قالعان جوق. ول بىرتە-بىرتە ونداعان جىل بويى كوز الدىمىزدا باياۋ وزگەردى. ادامزات بۇعان نەمقۇرايدى قاراپ, قاجەتتى شەشىم قابىلداۋدى كەيىنگە ىسىرا بەردى. بولار ءىس بولىپ, بوياۋى ءسىڭىپ, ەنجارلىعىمىزدىڭ زاردابى وزىمىزگە تيە باستاعاندا عانا احۋالدى تۇزەتۋ ءۇشىن قام جاساۋعا كىرىستىك. بىراق بۇل شارۋا قولىمىزدان كەلە مە, جوق پا, ونى ۋاقىت كورسەتەدى.
وسى قاۋىپتەردىڭ ىشىندەگى ەڭ سۇمدىعى – يادرولىق قارۋمەن قىرىپ-جويۋ قاتەرى. بۇل قاتەر سوڭعى ايلاردا بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتىپ, يادرولىق دەرجاۆالار اراسىنداعى تەكەتىرەس كۇشەيە ءتۇستى. مۇنداي قاقتىعىستار الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بوي كورسەتە باستادى, ءتىپتى جاعداي سوناۋ قىرعي-قاباق سوعىس كەزىندەگىدەن دە شيەلەنىسىپ كەتتى.
قازاقستان يادرولىق قارۋدىڭ زاردابىن قاتتى تارتقان ەل رەتىندە جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى تاراتۋعا قارسى جاھاندىق قوزعالىس كوشىنىڭ باسىندا ءجۇر. الايدا بىرقاتار جەتىستىككە جەتكەنىمىزگە قاراماستان, ءالى دە قۇردىمعا كەتۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرمىز. بۇل جاعداي جىلدار بويى جالعاسقان بەيبىت ءومىر سىيلاعان مۇمكىندىكتى پايدالانا الماعانىمىزدى كورسەتەدى.
وسى ماسەلەنىڭ ايرىقشا ماڭىزدى ەكەنىنە قاراماستان, ابدەن قوردالانعان بۇل تۇيتكىلگە وتە سيرەك نازار اۋدارامىز. قازىر ساياسي قارىم-قاتىناستىڭ بەلسەندىلىگى ارتا تۇسكەنىمەن, ءبىز ءبارىبىر قولىمىزدى مەزگىلىنەن كەش سەرمەپ, تىعىرىققا تىرەلگەن ساتتە عانا ونى شەشۋگە تالپىنامىز.
ءتىپتى بۇگىندە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى وتە وزەكتى پروبلەمانىڭ ءوزى حالىقارالىق فورۋمدار مەن كەزدەسۋلەردىڭ كۇن تارتىبىندەگى شۇعىل شەشۋدى قاجەت ەتەتىن ماڭىزدى ماسەلەلەر تىزىمىنەن ءجيى ءتۇسىپ قالادى جانە وتپەلى داعدارىس رەتىندە قاراستىرىلادى.
ارينە, كەيىنگى ۇرپاقتىڭ تاعدىرىنا الاڭداساق, قازىرگى جۇگەنسىزدىككە جول بەرۋگە بولمايدى. ءبىز ءوز ەلدەرىمىزدىڭ كوشباسشىسى رەتىندە حالقىمىزدىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساپ, كۇندەلىكتى تۋىندايتىن ماسەلەلەردى ۇنەمى شەشىپ وتىرامىز. بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى قاپەردەن شىعارىپ الساق, ساياسي مانسابىمىزدىڭ عۇمىرى قىسقا بولماق.
سونىمەن بىرگە ءبىز الداعى پروبلەمالاردىڭ قايسىسى ماڭىزدى ەكەنىن ايقىنداپ, حالقىمىزدىڭ بولاشاعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ماسەلەلەرگە كوبىرەك نازار اۋدارۋىمىز كەرەك.
قازاقستان يادرولىق قارۋسىزدانۋ ىسىنە كۇش-جىگەرىن جۇمساي وتىرىپ, جوعارىدا ايتىلعان بىرنەشە باعىت بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزەدى.
ءبىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك اگەنتتىگىن قۇرۋ قاجەت دەپ سانايمىز. بۇل قۇرىلىم الەم قاۋىمداستىعىنىڭ الداعى ۋاقىتتا پايدا بولۋى ىقتيمال پاندەميامەن ءتيىمدى كۇرەسۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە ءبىز جاھاندىق سۋ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن اشىق كوتەرىپ كەلەمىز. ۋران, ليتي, سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار جانە باسقا دا ماڭىزدى پايدالى قازبالاردى يگەرۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن ىزدەستىرۋ ارقىلى بولاشاقتىڭ ەكونوميكاسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق سەرىكتەستەرمەن تىزە قوسىپ, جۇمىس ىستەي بەرەمىز.
الايدا بۇل كۇش-جىگەرىمىز, شىن مانىندە, حالىقارالىق دەڭگەيدە قولداۋ تاپسا عانا ماڭىزدى ءارى ءتيىمدى بولماق. ول ءۇشىن بۇكىل الەمدەگى مەملەكەتتەردىڭ كوشباسشىلارى تاباندى, كورەگەن بولۋى جانە باتىل شەشىمدەر قابىلداي ءبىلۋى قاجەت. بۇل – اسىرەسە جاھاندانۋ ۇدەرىسى مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ساياسي قىسىمىن ارتتىرىپ, ەلدەردىڭ اراسىنا جىك سالىپ جاتقان مىنا زاماندا وڭاي شارۋا ەمەس. مۇنداي ءۇردىس ءوز ىرگەمىزدە دە, الىس ايماقتاردا دا بولىپ جاتىر.
دەگەنمەن ادامزات تاريحىنداعى تۇراقتى جانە وركەنيەتتى الەمگە جول اشامىز دەسەك, ماسەلەنى تەرەڭنەن ويلاپ, الىسقا كوز تىگۋدەن باسقا امال جوق. ءبىز نەگىزگى كۇش-جىگەرىمىزدى الداعى بىرنەشە ايدى عانا ەمەس, تۇتاس عاسىرلىق بولاشاعىمىزدى ايقىنداۋعا جۇمىلدىرۋىمىز كەرەك. ايتپەسە ءوز ازاماتتارىمىزدىڭ جانە بارشا ادامزاتتىڭ الدىنداعى پارىزىمىزدى وتەي المايمىز.
