سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
ەلىمىزدىڭ جانە شەتەلدىڭ جەتەكشى مەديا ساراپشىلارى مەن ماماندارى باس قوسقان فورۋم وسىمەن جەتىنشى مارتە وتكىزىلىپ وتىر. «مەديا كۇشى: ۇردىستەر, وزگەرىستەر, ەتيكا» تاقىرىبىن ارقاۋ قىلعان ءۇش كۇندىك جيىننىڭ العاشقى كۇنى جاڭا ترەندتەر, پودكاستار, نەيروجەلى, فەيكتەر جانە سىني ويلاۋ ماسەلەلەرىنە ارنالدى.
اپتالىقتىڭ اشىلۋىندا مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردى قۇتتىقتاپ, ءسوز سويلەدى. «بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا ءوز ىقپالىن تيگىزەدى. سالادا ۇزدىكسىز ترانسفورماتسيا جانە تسيفرلاندىرۋ ادىستەرى, جاڭا پلاتفورمالار, كوممۋنيكاتسيا جانە حابارلاما بەرۋ قۇرالدارى ۇنەمى وزگەرىپ وتىر. مۇنىڭ باق-تى يننوۆاتسيالارعا بەيىمدەلۋگە, ۇنەمى دامىپ, جەتىلدىرىپ وتىرۋعا يتەرمەلەيتىنى انىق. سوندىقتان ءوزارا تاجىريبە الماسىپ, بىلىمىمىزبەن ءبولىسۋ دە اپتالىقتىڭ ماڭىزى زور. بۇل جەردە ايتىلعان كەلەلى ويلار, يگى باستامالار ءبارىمىز ءۇشىن دە پايدالى بولادى», دەدى مينيستر.
مەديااپتالىقتىڭ ءبىرىنشى كۇنى تسيفرلىق جاۋاپكەرشىلىك جانە باق قاۋىپسىزدىگى تاقىرىبىنداعى پلەنارلىق وتىرىسپەن اشىلدى.
«حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ باسشىسى راۋان كەنجەحان ۇلى مودەراتورلىق ەتكەن وتىرىسقا مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ەۆگەني كوچەتوۆ, «مير» مەملەكەتارالىق تەلەراديوكومپانياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەكاتەرينا ابراموۆا, قىرعىز ۇلتتىق «كابار» اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى مەدەربەك شەرمەتاليەۆ, قازاقستانداعى تۇرىك راديوتەلەۆيزيالىق كورپوراتسياسى وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى مەحمەد زاھيد چالىشكان سپيكەر رەتىندە قاتىستى.
«ۆەب مەديانىڭ پايدا بولۋى جالپى مەديايندۋستريانى تۇبەگەيلى وزگەرتىپ جىبەردى. ءبىز ونى قالاي رەتتەيمىز دەپ شارا قابىلداۋعا تىرىسىپ جاتقاندا الەۋمەتتىك مەديا پايدا بولدى. ءبىز ەندى ونى زەرتتەپ, ومىرىمىزگە قالاي اسەر ەتەتىنىن بولجايمىز دەگەنشە الەۋمەتتىك جەلىلەر تەك بايلانىس قۇرالى ەمەس, بۇقارالىق اقپارات قۇرالىنا اينالىپ شىعا كەلدى. ودان كەيىن مەسسەندجەرلەر دە سولاردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. وسىعان وراي مەدياسالاداعى زاڭنامانى زامان تالاپتارىنا ساي جاڭعىرتۋ مىندەتى الدىمىزدان شىقتى. ناتيجەسىندە ەلىمىزدە ازاماتتار ءۇشىن قاۋىپسىز ينتەرنەت-كەڭىستىك قۇرۋعا باعىتتالعان «ونلاين-پلاتفورمالار جانە ونلاين-جارناما تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. سونىمەن قاتار, بيىل مەملەكەتتىك اقپاراتتىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىندايتىن اقپاراتتىق دوكترينا قابىلداندى», دەگەن وتىرىس مودەراتورى راۋان كەنجەحان ۇلى وسى تاقىرىپتى ءارى قاراي جالعاستىرۋ ءۇشىن مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ەۆگەني كوچەتوۆكە ءسوز بەردى.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, «ونلاين-پلاتفورمالار جانە ونلاين-جارناما تۋرالى» زاڭ – ورتالىق ازيادا وسى سالا بويىنشا تۇڭعىش قابىلدانعان رەتتەۋشى قۇجات. «ماسس-مەديا» تۋرالى زاڭ قازىرگى كۇنى ماجىلىستە قارالىپ جاتىر. «مەن «ونلاين-پلاتفورمالار جانە ونلاين-جارناما تۋرالى» زاڭعا توقتالعىم كەلەدى. ول قازىرگى كۇنى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ايتا كەتەر جايت, زاڭ قابىلدانباي تۇرىپ-اق قوعامدا ءبىراز تالقىعا سالىنعان جانە ءالى دە تالقىلانىپ جاتقان سۇراقتار تۋىنداعان بولاتىن. ءبىرىنشى ماسەلە – جاڭا زاڭ بلوگەرلەردى تىركەۋدەن وتۋگە مىندەتتەيدى دەگەن جاڭساق تۇسىنىك. بۇل دۇرىس ەمەس. ەلىمىزدە بلوگەرلەردى تىركەۋگە الۋ جايىندا جوسپار ەشقاشان بولعان ەمەس. الايدا زاڭدا ينفليۋەنسەر دەگەن ۇعىم بار. ول ونلاين-پلاتفورمالاردا كاسىپكەرلىكپەن اينالىساتىن ادام دەگەندى بىلدىرەدى. ەگەر سەن تابىس تابۋمەن اينالىسساڭ, كاسىبىڭنىڭ كولەمىنە قاراي شاعىن نەمەسە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسى رەتىندە جۇمىس ىستەۋىڭ كەرەك. ياعني جەكە كاسىپكەر نەمەسە جشس رەتىندە تىركەلۋىڭ قاجەت. بار بولعانى وسى عانا. ەكىنشى ماسەلە مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى. قازىرگى كۇنى بۇل باعىتتا العا جىلجۋ بار. ماسەلەن, Telegram-دا قازاق تىلىندەگى ينتەرفەيس پايدا بولدى. قازىر وسى باعىتتا TikTok جەلىسى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. Instagram-نىڭ ستوريسىندە اۆتوماتتى تۇردە قازاق تىلىنە اۋدارۋ مۇمكىندىگى قوسىلدى. فەيسبۋكتە دە اۆتوماتتى اۋدارۋ فۋنكتسياسى بار. ءبىز قازاق ءتىلىن دامىتۋ باعىتىندا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقان ونلاين-پلاتفورمالارعا العىسىمىزدى بىلدىرەمىز», دەدى ول.
«كابار» قىرعىز ۇلتتىق اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى مەدەربەك شەرمەتاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى گەوساياسي تۇراقسىزدىق زامانىندا مەملەكەتتىڭ ورنىقتى دامۋى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكپەن تىعىز بايلانىستى. ء«بىز اقپارات كەڭىستىگىندە وزگە ەلدىڭ ويىنشىلارى بەلسەندىلىك تانىتىپ جاتقان ەلدە تۇراقسىزدىق بولىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. قىرعىزستاندا دا فەيكتەر مەن جالعان اقپاراتتار ارقىلى قوعامدا كيكىلجىڭ ورناتۋعا, كورشى مەملەكەتتەرمەن ۇرىستىرىپ قويۋعا, ءوزارا سەنىمسىزدىك پەن دۇشپاندىق وتىن تۇتاتۋعا تىرىسقان جاعدايلار سان مارتە بولدى. ويتكەنى ءبىزدىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىگىمىز كوپ جىل بويى تولىققاندى اشىق جاعدايدا تۇردى. سونىڭ سالدارىنان جالعان فاكتىلەر تاراتاتىن قارا نيەتتىلەردىڭ پايدا بولۋىنا اكەپ سوقتى. شىن مانىندە, ءسوز بوستاندىعى مەن فەيك تاراتۋ ءبىر نارسە ەمەس», دەگەن ول ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ونلاين-پلاتفورمالار تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا وڭ باعاسىن بەردى.
Astana Media Week-ءتىڭ ءبىرىنشى كۇنگى «مەدياترانسفورماتسيا» اتتى پانەلدىك سەسسيا باق سالاسىنداعى وزگەرىستەر تاقىرىبىنا ارنالادى. ونىڭ سپيكەرلەرى – سەنات دەپۋتاتى, باس رەداكتورلار كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتى بيبىگۇل جەكسەنباي, «قازاقستان «رترك» اق باسقارما توراعاسى ءلاززات تانىسباي, جۋرناليست جانە مەديامەنەدجەر ارمانجان بايتاسوۆ, «حابار» اگەنتتىگى اق ءبىرىنشى ورىنباسارى ءلاززات ءجۇنىسوۆا, «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى» كەاق باسقارما توراعاسى قۇرمانبەك جۇماعالي ءداستۇرلى مەدياقۇرالدار مەن جاڭا مەديانىڭ دامۋى, كينو ءتۇسىرۋ سەكىلدى وزەكتى تاقىرىپتاردى تالقىلادى.
ال «قازىرگى زامانعى تەلەۆيدەنيەنىڭ تسيفرلىق كونتۋرىنداعى جارناما» پانەلدىك سەسسياسىنا قاتىسۋشىلار كونتەكستىك جارناما مەن اگرەسسيۆتى ماركەتينگتىڭ ۇستەمدىگى كەزىندە تەلەديدار اۋديتورياسىنىڭ نازارىن قالاي اۋدارۋعا بولاتىنىن تالقىلادى. ۇسىنىلعان تاقىرىپتار قاتارىندا ديدجيتاليزاتسيانىڭ مەدياجارناما نارىعىنا اسەرى جانە جارناما ستراتەگياسىنداعى سوڭعى ترەندتەر بار. «ۇلتتىق مەديا قاۋىمداستىعى» زتب توراعاسى, «حابار» اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى كەمەلبەك ويشىباەۆ مودەراتورلىق ەتكەن وتىرىستا وسى نارىقتىڭ جەتەكشى قاتىسۋشىلارى – «Fremantle Media» كومپانياسىنىڭ تمد جانە بالتىق بويى ەلدەرىندەگى فورماتتاردى ساتۋ جونىندەگى ديرەكتورى (ەستونيا) اننە كيرسيپۋ, Lumiers (رەسەي) كومپانياسىنىڭ تەڭ قۇرىلتايشىسى, سەرىكتەسى ماريا كوسارەۆا, «VI Kazakhstan» باس ديرەكتورى يلمۋراد جۇماەۆ, «International media service» كومپانياسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ءدىلمۋراد راحيموۆ جانە «ورتالىق ازيا جارناما قاۋىمداستىعى» زتب اتقارۋشى ديرەكتورى اننا تيۋتكوۆا وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
اپتالىقتىڭ العاشقى كۇنى «سىني تۇرعىدان ويلاۋ: نەگە ءبىز كورگەنىمىزگە, ەستىگەنىمىزگە جانە وقىعانىمىزعا سەنبەيمىز؟» تاقىرىبىنداعى Media Talks بەيرەسمي كونفەرەنتسياسىندا اقپاراتتىق سوعىستار مەن فەيك جاڭالىقتار كەڭ تارالعان داۋىردە قالاي جۇمىس ىستەۋ كەرەك دەگەن ماسەلە تالقىلانادى. ساراپشىلار حايپ, كليكبەيت, فەيكتەر, سونداي-اق تسيفرلىق ورتاداعى جۋرناليستەردىڭ جاڭا ەتيكاسى مەن كاسىبي مىنەز-قۇلقى تۋرالى ءسوز قوزعادى. سپيكەرلەر قاتارىندا قازىرگى زامانعى كرەاتيۆ جانە مەديايندۋستريا وكىلدەرى: تانىمال رەجيسسەرلەر, فوتوگرافتار, جۋرناليستەر مەن پروديۋسەرلەر بولدى. سولاردىڭ ءبىرى – رەجيسسەر جانە ستسەناريست, «Cannes World Film Festival»-دىڭ «ۇزدىك مۋزىكالىق كليپ رەجيسسەرى» سىيلىعىنىڭ يەگەرى ماليك زەنگەر جاساندى ينتەللەكت مەديا قىزمەتكەرلەرى مەن جۋرناليستەردى جۇمىسسىز قالدىرا ما دەگەن وزەكتى سۇراققا پىكىرىن ءبىلدىردى.
«جاساندى ينتەللەكت ءداۋىرى باستالدى. كوبى نەيروجەلىگە قاۋىپپەن قارايدى, ولار نەيروتەحنولوگيالار كوپتەگەن ماماندىقتى الماستىرادى, ۋاقىت وتە كەلە ادامزاتتى ىعىستىرىپ جىبەرەدى دەپ ويلايدى. بۇل اعايىندى ليۋمەرلەر – ادامزاتقا كينو الەمىنە جول اشقان فرانتسۋز كينويندۋسترياسىنىڭ اڭىزعا اينالعان «اتالارى» قۇبىلىسىن ەسكە تۇسىرەدى. ولار العاشقى كينوروليكتەردى ءتۇسىرىپ, ەكرانعا شىعاردى. ادامدار اعايىندىلاردىڭ دانىشپاندىعىن بىردەن قابىلدامادى. مىسالى, «پويىزدىڭ لا سوتا ستانتسياسىنا كەلۋى» اتتى كارتينا كورەرمەندەردىڭ ءارتۇرلى رەاكتسياسىن تۋدىردى. ۇلكەن ەكران مەن «زالعا» قاراي كەلە جاتقان پويىز سەانسقا كەلۋشىلەردىڭ ۇرەيىن تۋعىزىپ, ولار ارتىنا قاراماي كينوزالدان جۇگىرىپ شىققان. ال قازىر كينوتەاترلار جاقسى. نەيروجەلى – ادامنىڭ ودان ءارى تەحنولوگيالىق دامۋى», دەدى ماليك زينگەر.
وسى كۇنى Astana Media Week الاڭدارىندا اشىق جانە جابىق پيتچينگتەر ءوتتى. كونتەنت-مەيكەرلەر ءوز جاڭالىقتارىن جەتەكشى باق پەن كورپوراتسيالاردىڭ باسشىلارىنا تانىستىرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. العاش رەت «Dope Soz», «ۆزلەتاەم», «Abay LIVE», «نا ۆولنە» سەكىلدى تاۋەلسىز پودكاست اۆتورلارى مەن ديدجيتال كونتەنتتەر ۇسىنىلىپ, قاراپايىم قىزىعۋشىلىقتان باستاپ پودكاست يندۋسترياسىن قالاي قۇرۋعا بولاتىنى تۋرالى ەگجەي-تەگجەي ايتىلدى.
Astana Media Week 23 قىركۇيەككە دەيىن جالعاسادى. بۇگىن, ياعني اپتالىقتىڭ ەكىنشى كۇنى وڭىرلىك باق فورۋمى وتەدى. مۇندا تەك ءبىزدىڭ ەلىمىز ەمەس, بۇكىل ورتالىق ازيا مەن تمد پروبلەمالارى ءسوز بولادى. جالپى, مەديااپتالىققا 2 مىڭنان استام قوناق, ەلىمىزدىڭ جانە شەتەلدەن كەلگەن 60 مەديايندۋستريانىڭ توپ-مەنەدجەرلەرى, 20-عا جۋىق رەسپۋبليكالىق تەلەارنا جانە 50-دەن استام پروداكشن-كومپانيا قاتىسىپ جاتىر.
سونداي-اق كەشە باسپا, راديو, ينتەرنەت-جۋرناليستيكا سالاسىنداعى «Urker-2023» ۇلتتىق سىيلىعى نومينانتتارىنىڭ شورت-ءليستى جاريالاندى. ونىڭ جەڭىمپازدارى Astana Media Week اپتالىعىنىڭ ءۇشىنشى كۇنى, ياعني ەرتەڭ انىقتالىپ, ولارعا «Urker» ەستەلىك مۇسىنشەسى جانە ءبىر ميلليون تەڭگە مولشەرىندەگى اقشالاي سىيلىق تابىستالادى.
