سوندا: «الىپ – انادان تۋادى» دەيدى. ءسوز بولعانىڭا! الىپ اياق استىنان تۋادى! قارايسىز: ءبىر كۇنى تەلەديدار ەكرانىن تولتىرىپ بىرەۋ وتىر... ءانشى, ادەبيەتشى, يا ساياساتشى, تاريحشى, ايتپەسە, بىردەڭەتانۋشى – ايتەۋىر بىرەۋ. ايتپەسە, اناۋ دا ءوزى, مىناۋ دا ءوزى – ءداۋىرىمىزدىڭ ۇيرەنشىكتى ديلەتانتى. قىسقاسى, ەشكىم ەمەس. جاي وتىرعان جوق, ءوزىن ماقتاتىپ وتىر. جۇرگىزۋشى دە ماقتايدى, ءوزى دە ماقتاننىڭ وتىنا مايدى قۇيا ءتۇسىپ, قۇيا ءتۇسىپ مازدايدى... ەرتەڭىندە قارايسىز – گازەتتەر سول بىرەۋ تۋرالى جاپا-تارماعاي جارىسا جازادى. راديونى تىڭدايسىز – سول بىرەۋ. جالپاق جۇرتتىڭ اۋزىندا – جانە سول. سويلەپ جاتىر, سويلەپ وتىر, سويلەپ تۇر... سويلەپ ءجۇر...» دەيدى تۇرسىنجان شاپاي. ارادا قانشاما جىلدار ءوتتى – تالاي وزەن تارتىلىپ, بۇلاقتار سارقىلدى. سوندا دا ماقالاداعى مىنا كورىنىس ءالى وزگەرگەن جوق. راسىندا, ءبىر ماقتاعان, ماقتالعان جاندى ولەڭىن وقىماستان اقىن ساناپ كەتەتىنىمىز بار. جازۋشى دا سولاي. ەلگە سىيلى ۇلكەن اعاڭىزدىڭ ابايسىزدا ايتقان العاۋسىز اق ءسوزى تالانتىنىڭ دەڭگەيى بەلگىسىز جازارماندى ءبىر-اق ساتتە قالامگەر اتاندىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. بۇل مىنەز دە وقىرماندى توبىرعا اينالدىرادى. ال ەشكىمنىڭ اۋزىنا ىلىكپەگەن ەسىمدەرگە ءبىرتۇرلى سامارقاۋ قارايمىز. «جاس قوي, ەشكىم بىلە قويمايدى, تاني قويمايدى (ياعني كوپ ماقتالمايدى)» دەپ گازەتكە جارق ەتكىزىپ بەرۋگە دە قورقاقتايمىز. فاميلياسىنىڭ سوڭىندا ءبىر-ەكى سويلەم اتاعى جوق بولسا, جاعداي ءتىپتى قيىن. ءدال وسى تۇستا اباي ايتادى: ء«ناپسىسىن تىيىپ, بويىن توقتاتقان كىسىنىڭ جامان اتانىپ, ءناپسىسى بيلەپ, ماقتانعا ەرىپ پالە شىعارعان كىسى مىقتى اتاناتۇعىنى نەسى؟»
جۋرناليستىك جۇمىسىمىزبەن ءتۇرلى ءىس-شاراعا بارامىز. اسىرەسە, اقىن-جازۋشىلاردىڭ ەسكە الۋ كەشتەرى, كىتاپ تۇساۋكەسەرلەرى, مەرەيتويلىق جيىندارى وزىنشە قىزىق وتەدى. ناقتىلاپ وتەيىن, ماقتاۋدى تۇسىنەتىن كورەرمەنگە قىزىق, ال تۇسىنبەسەڭىز, ۇزىن-سونار ماقتاۋ مەن ماداقتاردان زەرىگۋىڭىز مۇمكىن. جينالىستىڭ فورماتى عىلىمي كونفەرەنتسيا بولعانىمەن, شىعارمانى تالداعان پىكىر ەستۋ سيرەك. بىراق ماقتاۋدىڭ نەبىر ءتۇرى ايتىلادى: «ارقىراعان اقىن», «توگىلىپ تۇر», «جازۋىندا بىردەڭە بار», ء«بىزدىڭ زاماننىڭ الىبى», « ۇلى», «قايتالانباس تۇلعا». بۇل سوزدەر تىڭداپ وتىرعان وزگە دە «حالتۋرششيك» اقىنداردىڭ شابىتىن اسىرىپ, تولقىتا تۇسەدى. ولەڭدى قۇراستىراتىنداردىڭ بار «اۋرەشىلىگى» وسى سەزىم ءۇشىن. بالكي, ءبىز ول كۇيدى تۇسىنبەيمىز. رەاليستىك كوزقاراسپەن قاراساڭ, كەشەگى شالقىعان كەڭەس وداعى ەمەس – ادەبيەتتە تۇك ابىروي جوق ۋاقىتتا «اقىن» اتانۋعا تالپىناتىندارعا تاڭعالاسىڭ. تۇپتەپ كەلگەندە, اقىنمىن دەپ ماقتانۋعا, ماداق ەستۋگە, كەيدە جاعىمپازدانۋعا ادەبيەتتەن ارتىق لايىق كاسىپ جوق سياقتى. مۇنى قازاقتىڭ قۋ ءىشى سەزەدى. اتاسىنىڭ ءومىرىن جازعاندار اتاسىمەن ماقتانادى, رۋىنىڭ شەجىرەسىن تۇزگەندەر رۋىمەن ماقتانادى, ماقتانباعانداردىڭ دا جاسىرىن ماقساتى بار.
ارينە, كىم نە جازادى, قانداي كىتاپ شىعارادى – ءوزى بىلەدى. «ادەبيەت – اردىڭ ءىسى» بولعانىمەن, ادەبيەتتە سوت جوق. ەلىمىزدە – دەموكراتيا. دەگەنمەن مەرەيتويلىق ءھام رۋلىق كىتاپتار – ادەبيەت ەمەس. باسپالاردان كوركەم شىعارمالاردىڭ ورنىنا وسىنداي جەكە تۇلعالىق ءھام رۋلىق ماقساتتاعى كىتاپتاردىڭ جارىق كورۋى قىنجىلتادى. ايتا كەتەيىك, الەمدىك ستاتيستيكا بويىنشا كينويندۋستريا مەن كىتاپ ساۋداسىن سالىستىرساق, كىتاپ شىعارۋ الدەقايدا كوبىرەك پايدا اكەلەدى. بۇل تۇجىرىمدى ەستىپ-بىلگەنىمىزبەن ەلىمىزدەگى باسپا سالاسى مەن كىتاپ نارىعىنىڭ بۇگىنگى جاعدايى بەلگىلى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا 300-گە جۋىق باسپا مەن 800-گە تارتا باسپاحانا جۇمىس ىستەيدى. سوندا دا قوعامدا كىتاپ ءوندىرىسىنىڭ ءيميدجى تومەن. وعان سەبەپ, كىتاپ باسىپ شىعارۋدا ناقتى جۇيە مەن ماركەتينگتىڭ جوقتىعى دەيمىز. سودان بولار, كىتاپ ساتۋدان تۇسەتىن تابىستىڭ تەك 25 پايىزى عانا وتاندىق ونىمگە تيەسىلى. ال باسپالاردان شىعاتىن كىتاپ ونىمدەرىنىڭ 80 پايىزىن وقۋلىقتار قۇرايدى. نارىقتاعى وزگە كىتاپتاردىڭ 80 پايىزى – رەسەيلىك ءونىم. وتاندىق كىتاپتار از تارالىممەن شىعاتىندىقتان, ساتىلىمدا كوپ كەزدەسپەيدى.
الگىندەي ماقتاۋ مەن ماداققا تولى عىلىمي كونفەرەنتسيالاردا اتى اتالعان اۆتورلار ءوزىن ەشكىم وقىماسا دا وزگە تىلگە اۋدارىلۋعا اسىرە قۇشتار بولىپ كەلەدى. ولار قازاقستاننىڭ ءوزىن شىرامىتىپ ارەڭ تانيتىن الپاۋىت ەلدەر ءبىزدىڭ ادەبيەتكە قىزىعاتىنىنا شىن سەنەتىن تىم اڭعال, ياكي وقىسا دا, وقىماسا دا ءبارىبىر – اۋدارىلسا بولدى. ءتىپتى ادەبي ورتادا جۇرگەن كەي اۆتورلار بۇل جۇمىسپەن جوسپارلى تۇردە اينالىسادى. ءسويتىپ, اعىلشىن, يسپان, قىتاي, ت.ب. تىلدەرگە اۋدارىلادى. جورىساق, بۇل دا جازۋشىلىق ماقتاننىڭ ءبىر ءتۇرى. شەت تىلىندەگى جاپ-جاڭا مۇقاباعا قاراپ وتىرىپ, ءسۇيسىنۋ, اينالاسىنا ماقتانۋ, مارقايۋ, تۇساۋكەسەرىن وتكىزۋ, شاپالاق ەستۋ, جىلى سوزگە شومىلۋ, شاپان كيۋ, ورامال تاعۋ – كول-كوسىر قۇرمەت.
ماقتاۋدىڭ, اسىرەسە, كوركەم ادەبيەتتەگى ماقتاۋدىڭ ارتار جۇگى اۋىر بولسا كەرەك. مۇنداعى كەز كەلگەن شالىس ايتىلعان ماداق ءسوز ادەبي جارىلىس جاساپ جىبەرۋى ابدەن مۇمكىن. سۇلتان ورازالين شىڭعىس ايتماتوۆپەن سۇحباتتاسىپ وتىرىپ:
– سوڭعى ۋاقىتتا قازاق جازۋشىلارىن كوپ وقىپ ءجۇرسىز عوي. كىمدى ايتاسىز؟ – دەپ سۇراق قويىپتى. سوندا شىڭعىس ايتماتوۆ:
– وبال بولادى, – دەگەن ەكەن.
بىرەۋدى اسىرا ماقتاپ, ياكي بىرەۋدى ويلانباي جامانداپ قويساق تا وبال بولادى. ماقتاۋدى جەكە اۆتورلىعىنا الىپ العان كەي اعا بۋىن وكىلدەرىنە قاراساق, ءمىن تاعۋدى عانا وبال بولادى دەپ ەسەپتەيتىندەي. ياعني سالماقسىز ماقتاۋدى «وبال بولادىعا» جاتقىزباسا كەرەك. بۇل دەگەنىڭىز, ماداق ايتۋشىنىڭ ناعىز بىلىمسىزدىگى. ماقتاۋدى قازىرگىدەي ادەبيەتكە ايتەۋىر ءبىر قاتىسى بارلار عانا ەمەس, ءسوزدىڭ كيەسىنەن قورقاتىن ادامدار ايتسا, قۇبا-قۇپ. وڭدى-سولدى جۇمسالعان سەمسەر سەكىلدى سەزىمسىز, سۋىق سوزدەردەن راسىندا دا قاشۋىمىز كەرەك. ونى ايتۋشىنىڭ قورقىنىشىندا تىپتەن شەك بولماۋى ءتيىس سەكىلدى. ايتپەسە ماقتاعاندى كىم ۇناتپايدى, ماقتاۋ كىمگە جاقپايدى...
