«وسى جولداۋدا ايتىلاتىن مىندەتتىڭ ءبارى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە ورىندالۋعا ءتيىس. ال اسا كۇردەلى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ناقتى مەرزىم بەكىتىلەدى», دەگەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك رەفورمالاردى جۇرگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى. وندا كەيىنگى كەزدەگى جاھاندىق وقيعالار, ەنەرگەتيكا, بايلانىس جانە ساۋدا سالاسىنداعى ماسەلەلەر جان-جاقتى كوتەرىلدى. بارعان سايىن كۇردەلەنىپ, بولشەكتەنىپ بارا جاتقان گەوساياسي كەزەڭدە, تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالاردى جەدەلدەتۋدە, رەسۋرستارعا تالاس كۇشەيگەن, جاھاندىق ساۋدا جۇيەسىندەگى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ساتىندە قازاقستاننىڭ مۇمكىندىكتەردى بارىنشا پايدالانۋىن جانە قيىنشىلىقتان قۇتىلۋ جولدارى كورسەتىلگەن.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋىندا ايتىلعان نەگىزگى تاقىرىپتىڭ ءبىرى جاڭالىق ەمەس. سوعان قاراماستان, وزەكتىلىگىن جوعالتقان جوق. ول – جاڭا ەكونوميكالىق مودەلگە كوشۋ. قازاقستان ەجەلدەن ءوزىنىڭ وراسان زور ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىنا, ەڭ الدىمەن, مۇناي مەن گازعا تاۋەلدى. دەگەنمەن وزگەرمەلى جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق داۋىردە قازاقستان اناعۇرلىم وزىق يننوۆاتسيالاردى پايدالانىپ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, حالىقتىڭ الەۋەتىن جانە جوعارى بىلىكتى جۇمىس كۇشىن جاقسىراق پايدالانۋ قاجەت ەكەنىن مويىندايدى. بۇل ساياساتتىڭ وزەگى جەكە سەكتوردى, اتاپ ايتقاندا, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى (شوب) ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ, جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدىڭ جانە يننوۆاتسيانىڭ قوزعالتقىش كۇشىنە اينالدىرۋ بولماق.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ورتا بيزنەستىڭ دامۋ قارقىنى ارتتا قالعانىن مويىندادى. وسى ورايدا, ورتا بيزنەستىڭ وسۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن كەدەرگىلەردى جويۋ قاجەت. جاھاندىق «جاسىل» ەنەرگەتيكاعا كوشۋ جوعارى تەحنولوگيالىق چيپتەردى (اتاپ ايتقاندا, ەلەكتروموبيلدەر, جەل تۋربينالارى, اككۋمۋلياتورلار, ماگنيتتەر جانە ەلەكترونيكاعا قولدانىلاتىن) شىعارۋعا كەرەكتى سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدارعا سۇرانىستى ارتتىردى. ال قازاقستاندا ونداي مەتالدار جەتىپ ارتىلادى. وسىلايشا, كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋگە جول اشادى. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق گەوگرافيالىق ورنالاسۋى ەۋروپا مەن ازيانىڭ نەگىزگى نارىقتارىنا وڭاي قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, قازاقستان ءوزىن سەنىمدى, تۇراقتى جەتكىزۋشى رەتىندە كورسەتەدى.
بۇل تۇرعىدا الەمنىڭ شالعاي جەرلەرىندەگى وقيعالاردىڭ دا قازاقستان ءۇشىن وڭ ناتيجە اكەلۋى مۇمكىن. افريكانىڭ كەي بولىگىندەگى تۇراقسىزدىقتىڭ سالدارىنان ەۋروپالىق وداق سەنىمدى جانە تۇراقتى جەتكىزۋشى ىزدەيتىنى بەلگىلى. ماسەلەن, ەۋروپالىق وداق يمپورتتايتىن ۋراننىڭ 20-25 پايىزىن نەگىزىنەن نيگەر سەكىلدى مەملەكەتتەردەن تاسىمالدايدى. مىنە, وسىنداي ساتتە قازاقستان كومەككە كەلەدى. نيگەردەگى توڭكەرىستەن كەيىن قازاقستانداعى ۋرانعا جاۋاپتى كومپانيانىڭ باسشىسى قاجەت ەتسە, ەۋروپاعا كوبىرەك ءونىم جەتكىزۋگە دايىن ەكەنىن ايتىپ ۇلگەردى.
جولداۋدا مەملەكەتتىك اپپارات پەن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە ءبىراز وزگەرىس بولاتىنى ايتىلدى. وسى جەردە ايتا كەتكەن ءجون, ەندى سۋ ماسەلەسىمەن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە قاراستى كوميتەت ەمەس, جەكە سالا – سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى اينالىسادى. ءبىر مينيسترلىكتە كوپتەگەن ماسەلەنىڭ شامادان تىس شوعىرلانسا, كەيدە ستراتەگيالىق مىندەتتەر ۇنەمى ەكىنشى جوسپارعا ىسىرىلادى. ورتالىق ازيا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە ۇزاقمەرزىمدى قاتەر توندىرەتىن جەر بەتىندەگى ەڭ سۋسىز ايماقتاردىڭ ءبىرى ەكەنى بەلگىلى. ارال اپاتى مەن مۇزدىقتاردىڭ تەز ەرۋى ماسەلەنىڭ اۋقىمىن كورسەتەدى. سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ جانە ترانسشەكارالىق سۋ ىنتىماقتاستىعى ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن نەگىزگى ساياسات باعىتىنا اينالادى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز سوزىندە اتاپ وتكەندەي, جەكە مينيسترلىك قۇرۋ – زامان تالابى.
توقتالعىم كەلگەن تاعى ءبىر ماسەلە – اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ. دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ءىرى ۋران قورى بار قازاقستاننىڭ اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋعا تالپىنۋى تاڭعالارلىق ەمەس. يادرولىق ەنەرگەتيكا كومىرقىشقىل گازىن شىعارمايتىن تازا ەنەرگيا تەحنولوگياسى سانالادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى 2021 جىلعى جولداۋىندا 2030 جىلعا قاراي قازاقستان ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعىنا ۇشىرايتىنىن ەسكەرتىپ, ۇكىمەت پەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنا ەلدەگى اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ مۇمكىندىگىن جان-جاقتى زەردەلەۋدى تاپسىرعان بولاتىن. سونىمەن قاتار قازاقستان سەكىلدى مەملەكەتتە وتكەن تاريح, اسىرەسە, سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ قايعىلى ەستەلىگى قوعامنىڭ ۇجىمدىق ساناسىنا سالماق تۇسىرەدى. سوندىقتان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ماسەلەنى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمعا شىعارۋدى ۇيعاردى. پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ سويلەگەن سوزىندە ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋگە, وندىرىسكە جانە ەلدىڭ ۇلتتىق الەۋەتىن تولىق پايدالانۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ قاي باعىتقا جىلجيتىنى تۋرالى كوپتەگەن ماعلۇمات بەردى. جولداۋ رەفورمالاردى جالعاستىرۋعا قاجەتتىلىكتى تۇسىندىرەدى. بىراق وندا ايتىلعان مىندەتتەردىڭ ورىندالۋى ءىرى قالالاردان باستاپ, قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى كىشكەنتاي اۋىلدارداعى بيلىك وكىلدەرىنىڭ تابىستى جۇمىس ىستەۋىنە بايلانىستى.
البەرتو تيۋركسترا,
«Diplomatic World» باسىلىمى جوباسىنىڭ باسشىسى,
بەلگيا
