باسىلىم • 17 قىركۇيەك, 2023

ستانسا سالۋ رەفەرەندۋمدا شەشىلەدى

50 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان باسشىسى ەلدە اتوم ەلەكتر ستان­ساسىن سا­لۋ ماسەلەسىن رەفەرەندۋمعا شى­عا­رۋ­عا شاقىردى. ورتالىق ازيادا ورنا­لاس­قان مەم­لەكەتكە كەڭەس وكىمەتى تۇ­سىن­داعى يادرو­لىق سىناق زارداپ اكەل­گەن-ءدى.

ستانسا سالۋ رەفەرەندۋمدا شەشىلەدى

كسرو تۇسىندا بيلىك وكىلدەرى قازاق­ستاننىڭ ۇلان-عايىر جەرىندە جۇزدەگەن يادرو­لىق سىناق جاسالىپ, قورشاعان ورتاعا, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا وراسان زيان كەلتىردى.

الەمدە ۋران ءوندىرىسى بويىنشا جە­تەكشى ەل سانالاتىن قازاقستانداعى كوپ­شى­لىك ەنەرگەتيكا سالاسىنا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋعا كۇمانمەن قارايدى.

«اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ نەمەسە سالماۋ ماسەلەسى – ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا قا­تىستى اسا ماڭىزدى ماسەلە», دەدى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ. «سون­­­دىقتان ونى جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم ارقىلى شەشكەن ءجون دەپ سانايمىن. ناق­تى مەرزىمىن كەيىن انىقتايمىز», دەدى ول حالىققا جولداۋىندا.

ورتالىق ازياداعى مەملەكەتتە مۇن­داي ماسەلە العاش رەت رەفەرەندۋمعا شىعا­رىلىپ وتىر. الەمدىك ۋران قاۋىم­داس­تىعى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەن­سەك, قازاقستان شارتاراپتاعى جەتەكشى ۋران ءوندىرۋشى مەملەكەت سانالادى. جاھاندىق ءوندى­رىستىڭ 43 پايىزى قازاقستانعا تيە­سىلى.

«قازاقستان – الەمدەگى ەڭ ءىرى ۋران ءوندىرۋشى مەملەكەت. ەندەشە ءوز جە­رىمىزدە اتوم ستانساسىن سالۋعا ابدەن قاقىمىز بار. كەيبىر ساراپشىلار شا­عىن يادرولىق ستانسالار سالۋ كەرەك دەگەن پىكىر ايتادى. الايدا كوپتەگەن ازامات پەن بىر­قاتار ساراپشى يادرولىق ستانسانىڭ قا­ۋىپ­سىزدىگىنە كۇمانمەن قارايدى. سەمەي پوليگونى حالقىمىزعا قانشاما قاسىرەت اكەلگەنىن ەسكەرسەك, ولاردىڭ كۇدىگىن تۇسىنۋگە بولادى», دەدى ق.توقاەۆ.

ماسكەۋ بيلىگى 1949 جانە 1989 جىلدارى قازاقستاننىڭ سولتۇستىك-شىعىسىندا ورنالاسقان الىپ ايماقتى اتوم بومباسىن سىناۋعا پايدالانعان. ول مەكەن سەمەي پوليگونى اتىمەن تانىمال. سىناق جاساۋ كەزىندە شامامەن 1,5 ميل­ليون ادام رادياتسيالىق ساۋلەگە ۇشى­را­عان. ايماقتا ءالى كۇنگە دەيىن قاتەر­لى ىسىك دەڭگەيى جوعارى.

سمي

قاۋىپسىزدىككە الاڭدايدى

قازاقستان ەلدەگى تۇڭعىش اتوم ەلەكتر ستان­ساسىن سالۋ-سالماۋ ماسەلەسىن رەفەرەندۋم ار­قىلى انىقتاماق. قازاقستان پرەزي­دەن­تى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جول­داۋىندا وسىلاي دەدى. ونىڭ ناق­تى كۇنى كەيىنىرەك ايتىلادى.

ورتالىق ازيادا ورنالاسقان مەملەكەت تالايدان بەرى وسى ماسەلەنى تالقىلاپ كەلەدى. ەنەرگەتيكا قۋاتىن ارتتىرۋ ماسە­لەسى كوتەرىلگەنىنە ءبىراز بولدى. ءتىپتى كە­لەشەك اەس-ءتىڭ ورنى بەلگىلەنىپ, الماتى وبلىسىنان جەر تاڭدالدى. ىقتي­مال سەرىكتەس رەتىندە رەسەيدىڭ «روساتوم» كومپانياسى اتالدى.

بىراق كەي بەلسەندىلەر بۇعان قارسى. ويتكەنى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە الاڭ­داي­دى. كسرو كەزىندە قازاقستاندا كوپتەگەن يادرولىق قارۋدى سىناقتان وتكىزگەن ەدى.

«قازاقستان – الەمدەگى ەڭ ءىرى ۋران ءوندىرۋشى مەملەكەت. ەندەشە, ءوز جەرى­مىزدە اتوم ستانساسىن سالۋعا ابدەن حا­قى­مىز بار. كەيبىر ساراپشىلار شاعىن يادرولىق ستانسالار سالۋ كەرەك دەگەن پىكىر ايتادى. الايدا كوپتەگەن ازامات پەن بىرقاتار ساراپشى يادرولىق ستانسانىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كۇمانمەن قارايدى», دەدى ق.توقاەۆ.

 اۆپ

حالىق شەشەتىن ماسەلە

ورتالىق ازيادا ور­نا­لاسقان قا­زاق­ستان رە­­فە­رەندۋم وت­كى­زىپ, ەلدەگى ال­عاشقى اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ-سالماۋ ما­­سە­لەسىن تالقىلاماق. قازاقستان پرە­زي­دەن­تى قاسىم-جومارت توقاەۆ حا­لىققا جول­داۋىندا وسىنداي مالىم­دەمە جاسادى.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەگە قا­تىس­تى ساراپشىلاردىڭ پىكىرى ەكىگە جا­­رىلعان. ءبىرى 2030 جىلدارعا قاراي تۋىن­دايتىن ەنەرگەتيكا تاپشىلىعىنا بايلانىستى قۇرىلىستى جەدەل جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن العا تارتادى. كەلەسىسى ونىڭ قۇنى مەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە الاڭ­دايدى.

«سوندىقتان بۇل ماسەلە بو­يىن­شا قوعامدىق تىڭداۋلاردى, جان-جاق­تى, كەڭ اۋقىمدى تال­قىلاۋلاردى جال­عاس­تىرۋىمىز كە­رەك. ءبىز ماڭىزدى ستراتەگيالىق ما­­سەلەلەرگە قاتىستى تۇپكى شەشىمدى رە­فەرەندۋم ارقىلى قابىلداۋىمىز قا­جەت», دەدى ق.توقاەۆ.

اتوم ەلەكتر ستانساسى قايدا سالىناتىنىنا قاتىستى دا ءتۇرلى پىكىر ايتىلدى. ماسەلەن, وڭتۇستىك-شىعىستا ورنالاسقان الماتى وبلىسىندا بال­قاش كولىنىڭ ماڭىنان ارنايى جەر ءبولىندى. ەل اراسىندا اەس-ءتى رەسەيدىڭ «روساتوم» كومپانياسى سالادى دەگەن پىكىر ايتىلادى.

قازاقستان حالقىنىڭ اتوم ەلەكتر ستانساسىنا قاتىستى پىكىرى سەمەي يادرو­لىق سىناق الاڭىنا قاتىستى تۋىن­داعان. كەزىندە شامامەن 1,5 ميلليون ادام 40 جىل بويى سىناقتان زارداپ شەكتى.

ەكىنشى جاعىنان قازاقستان ۋران ءوندىرىسى بويىنشا جەتەكشى مەملەكەت سا­نالادى. ەلدە شامامەن بارلانعان كەن ورنىنىڭ 12 پايىزى ورنالاسقان. سول سەبەپتى كەلەشەك اەس-ءتىڭ قۇنى ءوزىن-ءوزى اقتاۋعا ءتيىس.