كسرو تۇسىندا بيلىك وكىلدەرى قازاقستاننىڭ ۇلان-عايىر جەرىندە جۇزدەگەن يادرولىق سىناق جاسالىپ, قورشاعان ورتاعا, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا وراسان زيان كەلتىردى.
الەمدە ۋران ءوندىرىسى بويىنشا جەتەكشى ەل سانالاتىن قازاقستانداعى كوپشىلىك ەنەرگەتيكا سالاسىنا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋعا كۇمانمەن قارايدى.
«اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ نەمەسە سالماۋ ماسەلەسى – ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا قاتىستى اسا ماڭىزدى ماسەلە», دەدى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ. «سوندىقتان ونى جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم ارقىلى شەشكەن ءجون دەپ سانايمىن. ناقتى مەرزىمىن كەيىن انىقتايمىز», دەدى ول حالىققا جولداۋىندا.
ورتالىق ازياداعى مەملەكەتتە مۇنداي ماسەلە العاش رەت رەفەرەندۋمعا شىعارىلىپ وتىر. الەمدىك ۋران قاۋىمداستىعى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازاقستان شارتاراپتاعى جەتەكشى ۋران ءوندىرۋشى مەملەكەت سانالادى. جاھاندىق ءوندىرىستىڭ 43 پايىزى قازاقستانعا تيەسىلى.
«قازاقستان – الەمدەگى ەڭ ءىرى ۋران ءوندىرۋشى مەملەكەت. ەندەشە ءوز جەرىمىزدە اتوم ستانساسىن سالۋعا ابدەن قاقىمىز بار. كەيبىر ساراپشىلار شاعىن يادرولىق ستانسالار سالۋ كەرەك دەگەن پىكىر ايتادى. الايدا كوپتەگەن ازامات پەن بىرقاتار ساراپشى يادرولىق ستانسانىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كۇمانمەن قارايدى. سەمەي پوليگونى حالقىمىزعا قانشاما قاسىرەت اكەلگەنىن ەسكەرسەك, ولاردىڭ كۇدىگىن تۇسىنۋگە بولادى», دەدى ق.توقاەۆ.
ماسكەۋ بيلىگى 1949 جانە 1989 جىلدارى قازاقستاننىڭ سولتۇستىك-شىعىسىندا ورنالاسقان الىپ ايماقتى اتوم بومباسىن سىناۋعا پايدالانعان. ول مەكەن سەمەي پوليگونى اتىمەن تانىمال. سىناق جاساۋ كەزىندە شامامەن 1,5 ميلليون ادام رادياتسيالىق ساۋلەگە ۇشىراعان. ايماقتا ءالى كۇنگە دەيىن قاتەرلى ىسىك دەڭگەيى جوعارى.
قاۋىپسىزدىككە الاڭدايدى
قازاقستان ەلدەگى تۇڭعىش اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ-سالماۋ ماسەلەسىن رەفەرەندۋم ارقىلى انىقتاماق. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا وسىلاي دەدى. ونىڭ ناقتى كۇنى كەيىنىرەك ايتىلادى.
ورتالىق ازيادا ورنالاسقان مەملەكەت تالايدان بەرى وسى ماسەلەنى تالقىلاپ كەلەدى. ەنەرگەتيكا قۋاتىن ارتتىرۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەنىنە ءبىراز بولدى. ءتىپتى كەلەشەك اەس-ءتىڭ ورنى بەلگىلەنىپ, الماتى وبلىسىنان جەر تاڭدالدى. ىقتيمال سەرىكتەس رەتىندە رەسەيدىڭ «روساتوم» كومپانياسى اتالدى.
بىراق كەي بەلسەندىلەر بۇعان قارسى. ويتكەنى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە الاڭدايدى. كسرو كەزىندە قازاقستاندا كوپتەگەن يادرولىق قارۋدى سىناقتان وتكىزگەن ەدى.
«قازاقستان – الەمدەگى ەڭ ءىرى ۋران ءوندىرۋشى مەملەكەت. ەندەشە, ءوز جەرىمىزدە اتوم ستانساسىن سالۋعا ابدەن حاقىمىز بار. كەيبىر ساراپشىلار شاعىن يادرولىق ستانسالار سالۋ كەرەك دەگەن پىكىر ايتادى. الايدا كوپتەگەن ازامات پەن بىرقاتار ساراپشى يادرولىق ستانسانىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كۇمانمەن قارايدى», دەدى ق.توقاەۆ.
حالىق شەشەتىن ماسەلە
ورتالىق ازيادا ورنالاسقان قازاقستان رەفەرەندۋم وتكىزىپ, ەلدەگى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ-سالماۋ ماسەلەسىن تالقىلاماق. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا وسىنداي مالىمدەمە جاسادى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەگە قاتىستى ساراپشىلاردىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلعان. ءبىرى 2030 جىلدارعا قاراي تۋىندايتىن ەنەرگەتيكا تاپشىلىعىنا بايلانىستى قۇرىلىستى جەدەل جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن العا تارتادى. كەلەسىسى ونىڭ قۇنى مەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە الاڭدايدى.
«سوندىقتان بۇل ماسەلە بويىنشا قوعامدىق تىڭداۋلاردى, جان-جاقتى, كەڭ اۋقىمدى تالقىلاۋلاردى جالعاستىرۋىمىز كەرەك. ءبىز ماڭىزدى ستراتەگيالىق ماسەلەلەرگە قاتىستى تۇپكى شەشىمدى رەفەرەندۋم ارقىلى قابىلداۋىمىز قاجەت», دەدى ق.توقاەۆ.
اتوم ەلەكتر ستانساسى قايدا سالىناتىنىنا قاتىستى دا ءتۇرلى پىكىر ايتىلدى. ماسەلەن, وڭتۇستىك-شىعىستا ورنالاسقان الماتى وبلىسىندا بالقاش كولىنىڭ ماڭىنان ارنايى جەر ءبولىندى. ەل اراسىندا اەس-ءتى رەسەيدىڭ «روساتوم» كومپانياسى سالادى دەگەن پىكىر ايتىلادى.
قازاقستان حالقىنىڭ اتوم ەلەكتر ستانساسىنا قاتىستى پىكىرى سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىنا قاتىستى تۋىنداعان. كەزىندە شامامەن 1,5 ميلليون ادام 40 جىل بويى سىناقتان زارداپ شەكتى.
ەكىنشى جاعىنان قازاقستان ۋران ءوندىرىسى بويىنشا جەتەكشى مەملەكەت سانالادى. ەلدە شامامەن بارلانعان كەن ورنىنىڭ 12 پايىزى ورنالاسقان. سول سەبەپتى كەلەشەك اەس-ءتىڭ قۇنى ءوزىن-ءوزى اقتاۋعا ءتيىس.
