كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى ەلەنا باحمۋتوۆا بىرىگۋ KASE بازاسىندا جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى.
«ويتكەنى نەگىزگى وتىمدىلىك سول جەردە شوعىرلانعان. ارينە, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ (احقو) AIX-كە قاتىستى رەتتەۋىندە كەيبىر وڭ اسپەكتىلەر بايقالادى جانە جەكە پلاتفورما بار. مەنىڭ ويىمشا, بۇل مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋعا بولادى, بىراق ءبارىبىر بىرىگۋ KASE نەگىزىندە بولۋى كەرەك, ويتكەنى بەلسەندىلىك ءالى دە الماتىدا», دەيدى ول.
ءمادينا ابىلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, بىرىگۋدىڭ قانداي فورماتتا جۇزەگە اساتىنى ۇلتتىق بانك, KASE جانە احقو-مەن بىرلەسە وتىرىپ شەشىمىن تابادى. ونىڭ سوزىنشە, بىلتىر «قازمۇنايگاز» IPO-سى كەزىندە اكتسيالاردىڭ 70 پايىزى كاSە-دە, 30 پايىزى AIX-تە ورنالاستىرىلدى.
«KASE جەرگىلىكتى ينۆەستيتسيالىق الاڭنىڭ ءرولىن اتقارسا, AIX نەگىزىنەن حالىقارالىق ينۆەستورلاردى تارتۋعا باعىتتالعان. قازاقستان قور بيرجاسى – وپەراتسيالاردىڭ بارلىق ءتۇرىن (money market, رەپو, وبليگاتسيا, مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار, اكتسيالار) ورىندايتىن تولىققاندى بيرجا. ول جەردە شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ دا قۇندى قاعازدارىن ساتىپ الۋعا بولاتىن جاھاندىق الاڭقاي بار. قازاقستاننىڭ كاپيتال نارىعى اسا ۇلكەن ەمەس, سوندىقتان تارتىمدىلىق ءۇشىن وتىمدىلىكتىڭ بىرىڭعاي پۋلىن قۇرعان ماڭىزدى», دەدى اگەنتتىك توراعاسى.
AIX بيرجاسىنىڭ باسقارما توراعاسى اسەل مۇقاجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, بيرجالاردى بىرىكتىرۋ كەزىندە ينۆەستورلاردى ۇركىتىپ الماۋ وتە ماڭىزدى.
ء«بىزدىڭ ويىمىزشا, AIX جانە كASE بيرجالارىن بىرلەسىپ باسقارۋدىڭ ماقساتى وتاندىق باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ بولۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە KASE ساۋدا-ساتتىق كولەمىنىڭ 5 پايىزعا جۋىعى اكتسيالار مەن كورپوراتيۆتىك بورىشتىق قۇرالدارعا تيەسىلى ەكەنىن, ال AIX-تە ساۋدالاناتىن كولەمنىڭ 100 پايىزى باعالى قاعازدار ەكەنىن ەسكەرۋ قاجەت. وتاندىق كومپانيالار حالىقارالىق نارىقتارعا (نەگىزىنەن لوندونعا) شىعا باستادى. ال شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ جەرگىلىكتى نارىققا دەگەن ىنتاسى دا, قولجەتىمدىلىگى دە بولعان جوق, ويتكەنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ زاڭدارى مەن رەتتەۋ تاسىلدەرى ارقاشان حالىقارالىق ويىنشىلار ءۇشىن تۇسىنىكسىز بولىپ كورىندى. ناتيجەسىندە, وتاندىق جاريا كومپانيالاردىڭ باعالى قاعازدارى ساۋداسىنىڭ 65 پايىزدان 93 پايىزعا دەيىنگى كولەمى لوندوندا جۇزەگە اسىرىلادى, ال قالعانى جەرگىلىكتى بيرجالار اراسىندا بولىنەدى. بۇل وتاندىق بيزنەسكە, قور نارىعىنا جانە جالپى ەل ەكونوميكاسىنا ءتيىمدى جاعداي ەمەس», دەيدى بيرجا باسشىسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, وسىلايشا, AIX شەتەلدىك كاپيتالعا ەسىك اشتى. ەڭ ءىرى جاھاندىق بانكتەر, اتاپ ايتقاندا, «J. P. Morgan», «Bank of New York», «State Street», «Citi», «BNP Paribas جانە Northern Trust» بۇگىنگى كۇنى 165 ترلن دوللاردى قۇرايتىن كاپيتالدى باسقارادى.
اسەل مۇقاجانوۆانىڭ سوزىنشە قوس بيرجانىڭ ينتەگراتسياسىن مەيلىنشە جەدەل جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. سەبەبى ۇدەرىستىڭ كەشەۋىلدەۋى نارىققا, ينۆەستورلاردىڭ كوڭىل-كۇيىنە تەرىس اسەر ەتۋى ابدەن مۇمكىن.
«بۇل نارىقتىڭ وسۋىنە جاقسى ىقپال ەتەتىن جانە الەۋەتتى ەميتەنتتەردى, سونداي-اق شەتەلدىك ينۆەستورلاردى, سونىڭ ىشىندە قازىرگى جانە بولاشاق ينۆەستورلاردى «ۇركىتىپ» المايتىن وزگەرىستەردىڭ جاقسى دامىعان جول كارتاسى بولۋعا ءتيىس. ۇدەرىستى كەشىكتىرۋ الداعى IPO-لارعا تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ناقتى ءتۇسىنۋ كەرەك. ەميتەنتتەر, بروكەرلەر جانە باسقا دا نارىق قاتىسۋشىلارى, اسىرەسە جاھاندىق ينۆەستورلار, نارىقتاعى پەرسپەكتيۆالار تۇسىنىكسىز بولعان جاعدايدا ۋاقىت پەن رەسۋرستاردى زايا كەتىرگىسى كەلمەيتىنى ايدان انىق. 2024 جىلى بىرنەشە كومپانيانىڭ جوسپارلانعان IPO-سىنا بايلانىستى ينتەگراتسيانى مۇمكىندىگىنشە قىسقا مەرزىمدە جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. بۇل وسى ليستينگتەردىڭ تابىستى بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى جانە نارىقتىق ينفراقۇرىلىممەن بايلانىستى تاۋەكەلدەردى ازايتادى», دەدى.
قازاقستان قور بيرجاسى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قوس بيرجانى قوسۋ بويىنشا باستاماسى ىشكى قارجى نارىعىنىڭ وتىمدىلىگىن جانە كولەمىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى.
«قازاقستان قور بيرجاسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا قاتىسۋشى تاراپتاردى تارتا وتىرىپ جانە مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ شارالار قابىلدايدى. بيرجا ساۋدا كولەمى بويىنشا تمد كەڭىستىگىندەگى ەكىنشى ءىرى بيرجا بولىپ قالا بەرەدى. 8 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا KASE-دەگى ورتاشا كۇندىك ساۋدا كولەمى 1,5 ترلن تەڭگە بولدى. ءبىر كۇندە جاسالعان مامىلەلەردىڭ ورتاشا سانى 5,1 مىڭنان اسادى. ايدىڭ سوڭىنا دەيىن «KASE كليرينگتىك ورتالىعى» اق-نى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان», دەپ مالىمەت بەرەدى قور بيرجاسى.
ەكونوميست باۋىرجان مۇقانوۆتىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدىكتەر ءۇشىن استانا بيرجاسىنىڭ جۇمىسى قولايلى بولىپ تۇر.
«استاناداعى بيرجا دۋبايدىڭ ۇلگىسىمەن, اعىلشىن زاڭىمەن جۇمىس ىستەيتىن بولىپ قۇرىلدى. KASE-دەگى زاڭ – قازاقستاننىڭ زاڭى. KASE-دە داۋلاسىپ قالعان ەكى كومپانيا الماتىداعى اۋداندىق ەكونوميكالىق سوتتا ماسەلەسىن شەشەدى. ال اIX-تە داۋلاسقان كومپانيالار ءبىزدىڭ جوعارعى سوتقا باعىنبايتىن, استانا بيرجاسىنىڭ ءوز سوتىنا بارىپ جۇگىنەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا وندا ەۋروپا, اقش, قىتاي, رەسەي جانە اراب الەمىنىڭ بىرنەشە كومپانياسى تىركەلىپ, جۇمىس ىستەپ جاتىر. استانا بيرجاسى بولماسا, بۇلار KASE-گە كەلمەس ەدى. ويتكەنى قازاقستان زاڭى ولارعا ءتيىمسىز. استانا بيرجاسى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق نارىققا شىعاتىن ەسىگى رەتىندە قابىلدانىپ كەلدى. ەندى پرەزيدەنت ەكەۋىن بىرىكتىرەمىز دەگەندە «كىم كىمدى جۇتادى؟» دەگەن ساۋال تۋىندايدى», دەيدى ساراپشى.
KASE 1993 جىلى قۇرىلعان جانە الماتىدا جۇمىس ىستەيدى. بيرجا اكتسيونەرلەرىنىڭ سانى – 76. ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق بانك (47 پايىز), ماسكەۋ بيرجاسى (13,1 پايىز), «كومەسك-ءومىر» كومپانياسى (7,6 پايىز), «قازاقستان حالىق بانكى» (6,8 پايىز), «بانك تسەنتركرەديت» (3,2 پايىز), Kaspi (2,6 پايىز) جانە باسقالار بار. بيرجادا ۆاليۋتالىق سەكتسيا جانە شەتەلدىك ەميتەنتتەر قاعازدارىنىڭ سەكتسياسى ورنالاسقان. ال AIX 2017 جىلدان بەرى احقو يۋريسديكتسياسىندا جۇمىس ىستەپ كەلە جاتىر. بيرجا اكتسيونەرلەرى – احقو, شانحاي قور بيرجاسى, جىبەك جولى قورى جانە NASDAQ بيرجاسى.
