جالاقىڭىزدى قايدا جۇمسايسىز؟

Jusan توبى بازالىق شىعىندارعا, ياعني ءاربىر ادام نەمەسە وتباسى ءۇشىن ءسال دە بولسا جايلى ءومىر سۇرۋگە جانە نەگىزگى ومىرلىك قاجەتتىلىكتەردى قا­نا­عات­­تان­دىرۋعا قاجەتتى شىعىن­دار­عا تالداۋ جۇر­گىزگەن. ولار جاساعان نەگىزگى تۇجى­رىم­دار مىناداي:

• اي سايىن بازالىق شىعىندارعا ورتا ەسەپپەن 246,3 مىڭ تەڭگە نەمەسە جالا­قىنىڭ 60%-ى كەتەدى;
• ەڭ كوپ شىعىندار جالاقى العان­نان كەيىنگى العاشقى 4 كۇن ىشىندە جۇمسالادى;
• مەگاپوليستەردە جايلى ءومىر ءسۇرۋ جانە بارلىق بازالىق شىعىندار ءۇشىن كەم دەگەندە ايىنا 450 مىڭ تەڭگە قاجەت;
• بارلىق بازالىق شىعىنداردى قاناعات­تاندىرۋ ءۇشىن الماتى مەن استا­نادا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ جارتىسىنا جۋىعىندا (49%) شىعىن­دار­دى وتەۋ ءۇشىن جالاقى جەتە بەرمەيدى;
• الماتىدا قارجىلىق تاپشى­لىق­قا تاپ بولاتىنداردىڭ سانى اس­تا­ناعا قارا­عاندا 4 ەسە جوعارى;
• ورتاشا تاپ وكىلدەرىنە جالاقىسى 700 مىڭنان 1,2 ملن تەڭگەگە دەيىن الاتىن جۇمىسكەرلەردىڭ 4,4%-ى عانا جاتادى. ولاردىڭ كۇندەلىكتى شى­عىن­دارى تابىستارىنىڭ 40-50%-ىن قۇرايدى;
• تابىستارى ورتاشا دەڭگەيدەن جوعا­رى جۇمىسكەرلەردىڭ ۇلەسى جۇ­مىس­پەن قامتىلعان حالىق ىشىندە بار بولعانى 2% عانا.

Jusan Big Data دەرەكتەرى بو­يىنشا 2022 جىلى استانا مەن الماتى جۇ­مىس­كەرلەرىنىڭ ورتاشا ايلىق جالا­قىسى (سالىقتار مەن الەۋمەتتىك جارنا­لاردى تولەگەننەن كەيىن) 412,3 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. ال وسى رەتتە نەگىزگى قاجەت­تى­لىك­تەر­گە جۇمسالاتىن شىعىن­دار 246,3 مىڭ تەڭگە بولدى نەمەسە جالاقىنىڭ 60%-ىن قامتىدى. شىعىنداردىڭ كوپشىلىگىنە اقشا نەگىزىنەن جالاقى العان كۇننەن كەيىن تولەنەدى. وسى كۇندەرى ورتا ەسەپپەن نەمەسە ايلىق شىعىنداردىڭ 29%-ى جۇم­سا­لادى. كەيىنگى شىعىندار اپتا سايىن بىرتىندەپ ازايا بەرەدى. وسى رەتتە كۇنىنە ەڭ كوپ جۇمسالاتىن شىعىندار جالاقى العاننان كەيىنگى العاشقى 4 كۇنگە تۋرا كەلەدى (10-12 مىڭ تەڭگە).

زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, الماتى تۇر­عىن­دا­رى استاناعا قاراعاندا اقشا­نى ايىنا 15%-عا كوپ جۇمسايدى ەكەن. جالپى, ەكى مەگاپوليستەگى ورتاشا جالاقى بىردەي دەسە دە بولادى: ەلوردالىق جۇمىسكەرلەر ءۇشىن 413 مىڭ تەڭگە جانە الماتىلىق جۇمىسكەرلەر ءۇشىن 412 مىڭ تەڭگە. الايدا الماتىدا بازالىق قاجەتتىلىك شى­عىندارى جالاقىنىڭ 63%-ىن نە­مەسە ايىنا 261,6 مىڭ تەڭگەنى قۇراسا, مۇنداي شىعىندار ۇلەسى باس شاھاردا 55% نەمەسە 228,2 مىڭ تەڭگەگە تەڭ.

«الماتى تۇرعىندارى جالاقى العان­نان كەيىنگى العاشقى اپتادا ورتا ەسەپپەن 76,1 مىڭ تەڭگە شى­عىن­دايدى. ودان كەيىنگى اپتالاردا شىعىندار ازايىپ, 4-اپتادا با­زا­لىق شىعىنداردىڭ 23%-ىن قۇ­رايدى. استانا تۇرعىندارى جا­لاقى العاننان كەيىنگى العاشقى اپتادا 64,3 مىڭ تەڭگە جۇمسايدى. بۇل ال­ما­تىعا قاراعاندا 16%-عا تومەن. ءارى قاراي بازالىق شىعىندار سوماسى ەكىنشى جانە ءۇشىنشى اپتالاردا ازايادى دا, ءتورتىنشى اپتادا ازداپ كوتەرىلەدى, ياعني 53,8 مىڭ تەڭگەنى نەمەسە بازالىق شىعىنداردىڭ 24%-ىن قۇرايدى. ورتا ەسەپپەن استانادا كۇندەلىكتى جۇمسالىم 8149 تەڭگەنى قۇراسا, الماتىدا بۇل سوما 9342 تەڭگەگە تەڭ», دەپ مالىمدەيدى Jusan Analytics.

سونىمەن قاتار زەرتتەۋ ەرلەردىڭ ايەلدەرگە قاراعاندا كوپ تابىس تاباتىنىن جانە كوپ شىعىندايتىنىن راستادى. Jusan Big Data دەرەكتەرى بويىنشا 2022 جىلى ەرلەردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى (سالىقتار مەن الەۋمەتتىك جارنالاردى تولەگەننەن كەيىن) 457,4 مىڭ تەڭگە بولدى. بۇل ايەلدەرگە قاراعاندا 22%-عا جوعارى. ال نازىك جاندىلاردىڭ ورتاشا جالاقىسى – 374,6 مىڭ تەڭگە. بازالىق قا­جەت­تىلىكتەرگە كەلەر بولساق, ەرلەر اق­شا­نى ايەلدەرگە قاراعاندا 19%-عا كوپ جۇمسايدى. ەر ازاماتتاردىڭ نەگىزگى شى­عى­نى جالاقىسىنىڭ 59%-ىن نەمەسە 269,9 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى.

ال ايەلدەر جالاقىسىنىڭ 60 پايىزىن نەمەسە 226,6 مىڭ تەڭگەنى اعىمداعى قاجەتتىلىكتەرگە جۇمسايدى ەكەن.

«ەگەر ەكى قالانىڭ اراسىنداعى ايىر­ما­شىلىقتاردى قارايتىن بول­ساق, الماتىدا ەرلەر دە, ايەلدەر دە استانا­لىق­تارعا قاراعاندا كوپ اقشا جۇم­ساي­دى. الماتىلىق ەر ازاماتتار بازا­لىق قاجەتتىلىكتەرگە بارىنەن كوپ شىعىن­دا­لادى – 291,4 مىڭ تەڭگە. بۇل – ولار­دىڭ جا­لاقى­سى­نىڭ 64 پايىزى. ەڭ از جۇم­سايتىندار – استانالىق ايەلدەر. ولار­دىڭ شى­عىندارى 212,9 مىڭ تەڭگەگە, ياعني جالا­قىلارىنىڭ 57 پايىزىنا تەڭ», دەيدى ساراپشىلار.

زەرتتەۋدەن شىققان تاعى ءبىر ءتۇيىن – 200 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جالاقى الاتىن جۇمىسكەرلەر اقشاسىنىڭ كۇن­دەلىكتى شىعىنداردى وتەۋگە جەت­پەي­تىندىگى.

«سالاماتتى قارجىلىق تۇراق­تى­لىق­­تىڭ نەگىزگى قاعيدات­تارىنىڭ ءبىرى – تا­بىس­­تىڭ شىعىنداردى وتەۋى جانە قار­جىلىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن بولاشاققا اقشا جيناقتاۋعا مۇمكىندىك بەرۋى. الايدا كەيبىرەۋلەردىڭ شىعىنى تاپقان تابىسىنان اسىپ كەتىپ جاتادى. بۇل ولاردى كرەديت پەن باسقا قارىزدارعا تاۋەلدى ەتەدى. لوندوننىڭ ەكونوميكا جانە ساياسي عى­لىمدار مەكتەبى جانە ەكونوميكالىق زەرتتەۋ­لەر ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋلەرىنە سايكەس قازاقستاننىڭ ءاربىر ەكىنشى تۇرعىنى قارجىلىق قيىندىقتارعا تاپ بولادى. رەسمي ستاتيستيكا دە­رەك­تەرى بويىنشا 200 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جالاقى الاتىن جۇمىسكەرلەر نەگىزىنەن ماماندىقتى تالاپ ەتپەيتىن جۇمىستارمەن اينالىسادى (تازالاۋشىلار, اۋلا سىپىرۋشىلار, كۇ­زەت­شىلەر, قوسالقى جۇمىستار), سونداي-اق بوبەكجايدا بالا باعۋشى, الەۋمەتتىك جۇمىسكەر, مالشى, دايا­شى, اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىسى, تەحنيك, ەلەكتريك سەكىلدى ماماندىق يەلەرى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي جۇمىسكەرلەردى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك از قامتىلعان توبىنا جاتقىزۋعا بولادى. ويتكەنى ولارعا قا­لىپتى ءومىر ءسۇرۋ سالتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, ارينە, قاراجات جەتىسپەيدى», دەيدى Jusan ماماندارى.

ولاردىڭ پايىمىنشا, حالىقتىڭ تومەن قامتىلعان توبىنا 201 مىڭ­نان 400 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جالاقى الاتىن الماتىلىقتاردى جانە 300 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جالاقى الاتىن استا­نا­لىقتاردى جاتقىزۋعا بولادى. بۇل قاتاردا اگرونوم, تەمىر بالقى­تۋ­شى, تاس قالاۋشى, حاتشى, اكىمشى, كاسسير, مەدبيكە, مەيىرگەر جانە باس­قالار بار.

400 مىڭنان 700 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جالاقى الاتىن جۇمىسكەرلەر ورتاشا تاپ وكىلدەرى بولىپ سانا­لا­دى. ويتكەنى بازالىق قاجەت­تى­لىك­تەرگە ولاردىڭ 280 مىڭنان 330 مىڭ تەڭگەگە دەيىن اقشاسى نەمەسە جالاقىنىڭ 50-70%-ى كەتۋى مۇم­كىن. ولار نەگىزىنەن مۇناي مەن گاز ءوندىرۋشى وپەراتور, باعدارلىق اۆ­تو­بۋس­تار­دىڭ جۇرگىزۋشىسى, مەكتەپ مۇعا­لىمى, اۋرۋحانادا بولىمشە مەڭگەرۋشىسى, دارى­گەرلەر, قۇرىلىس جانە مونتاج جۇمىس­تا­رىنىڭ ۇس­تاسى, ەسەپشى, زاڭگەر بولىپ قىز­مەت اتقارادى. بۇل ساناتتاعى جۇ­مىس­كەرلەر ءىرى ساتىپ الۋلار, ساياحات جاساۋ نەمەسە جوعارى دەڭگەيدە ءبىلىم الۋعا قول جەتكىزۋدە شەكتەۋلەرگە تاپ بولۋ­لارى مۇمكىن.

ورتا تاپ وكىلدەرىنە جالاقىسى 700 مىڭنان 1,2 ملن تەڭگەگە دەيىن باراتىن جۇ­مىس­كەرلەردى جاتقىزۋعا بولادى. ولار­دىڭ جالاقىسى بازالىق قاجەت­­تى­لىك­تەردى ايتارلىقتاي شەكتەۋ­سىز وتەۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. بۇل شى­عىندارعا ورتا ەسەپپەن 380 مىڭ­نان 450 مىڭ تەڭگەگە دەيىن نەمەسە جالاقىنىڭ 40-50 پايىزى جاراتىلادى. تابىستىڭ قالعان بولىگى اي سايىنعى يپوتەكالىق تولەمدەردى, باسقا دا نەسيەلەردى تولەۋگە, اقشا جيناۋعا جانە جىل سايىنعى ەڭبەك دەمالىسىن جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. رەسمي ستا­تيستيكاعا سۇيەنسەك, 2022 جىلى مۇن­داي جالاقىنى ۇيىم­دار مەن بولىمشە جەتەكشىلەرى, ينجەنەرلەر, گەولوگتەر, ۇشقىشتار, باع­دارلاماشىلار, ماركەتولوگتەر, قارجىگەرلەر العان.