كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ پرەزيدەنتتىڭ 2029 جىلعا دەيىن رەسپۋبليكالىق جەلىدەگى 8 مىڭ شاقىرىم جولدى ساپالى سالۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ مىندەتىن قويعانىن باياندادى.
ماسەلەن, تاياۋ جىلدارى جالپى ۇزىندىعى 4,7 مىڭ كم نەگىزگى اۆتوجول جوبالارىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولار سالانى جاڭعىرتۋعا جانە ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىندا رەسپۋبليكانىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن نىعايتۋعا باعىتتالعان.
بۇگىندە ءبىرىنشى كەزەكتە 2 مىڭ شاقىرىمعا ارنالعان ءۇش جوبا تۇر. ولار بويىنشا وتە اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلگەن. بۇل «رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شەكاراسى – مارتوك – اقتوبە – ۇلعايسىن – قىزىلوردا», «جەزقازعان – قاراعاندى» جانە «سارىاعاش قالاسىن اينالىپ ءوتۋ» تراسسالارى. كەيبىر ۋچاسكەلەردە قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر, ال باسقالارى بويىنشا جۇمىستار 2024 جانە 2025 جىلدارى باستالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
سونىمەن قاتار جول بويىنداعى سەرۆيس ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ كەلەدى. بۇگىندە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ بويىندا 1,6 مىڭنان استام قىزمەت كورسەتۋ نىسانى جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ 78%-ى ۇلتتىق ستاندارت تالاپتارىنا سايكەس كەلەدى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 78 جاڭا نىساندى, سونداي-اق 25 جىلى سانيتارلىق-گيگيەنالىق قوندىرعىنى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. جالپى 2029 جىلعا قاراي ۇلتتىق ستاندارتقا سايكەس كەلەتىن 300-دەن استام جاڭا قىزمەت كورسەتۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلمەك.
جەرگىلىكتى جولدار جەلىسىنە كەلەتىن بولساق, بۇگىندە 70 مىڭ شاقىرىم جولدىڭ 85%-ى – نورماتيۆتىك جاعدايدا. بيىل اكىمدىكتەر 4,2 مىڭ شاقىرىم جولدا جۇمىس جۇرگىزۋدە. جالپى, 2029 جىلعا دەيىن وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار 14 مىڭ شاقىرىم جولدى جوندەۋ جوسپارلانعان.
سونىمەن قاتار اۆتوجول سالاسىن رەفورمالاۋ اياسىندا اۆتوجولدار سالۋ ۇدەرىسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ تەتىكتەرى ەنگىزىلىپ, نورماتيۆتىك قۇجاتتار جەتىلدىرىلىپ كەلەدى.
پرەمەر-مينيستر وسىعان دەيىن حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن ىسكە اسىرىلاتىن ءىرى اۆتوجول جوبالارى بويىنشا كونكۋرستاردى كوبىنە تالاپتارعا ساي كەلەتىن شەتەلدىك كومپانيالار جەڭىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. سودان كەيىن ولار تاپسىرىستاردى وتاندىق فيرمالارعا قوسالقى مەردىگەرلىككە تاپسىرىپ وتىرعان.
ەندى كەيبىر تالاپتاردى وزگەرتۋ بويىنشا جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە (جىلدىق قارجى اينالىمى كورسەتكىشىن تومەندەتۋ, ەلىمىزدە ءوز يەلىكتەرىندە ارنايى تەحنيكاسىنىڭ بولۋى تۋرالى تالاپتى قوسۋ, جۇمىستاردىڭ 50%-دان استامىن قوسالقى مەردىگەرلىككە تاپسىرۋعا جول بەرمەۋ جانە ت.ب.) قازاقستاندىق كومپانيالار دەربەس نە كونسورتسيۋمدارعا بىرىگە وتىرىپ, وسىنداي كونكۋرستاردا جەڭىسكە جەتىپ, ءوز كىرىستەرىن ەداۋىر ارتتىرا الادى.
سونداي-اق وتىرىستا «قازاۆتوجول» ۇك» اق باسقارما توراعاسى مەيىرحات قاسىمباەۆ بايانداما جاسادى. وڭىرلەردە جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ پەن جەتىسۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەيبىت يساباەۆ ايتىپ بەردى.
پرەمەر-مينيستر كولىك سالاسى ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ لوكوموتيۆتەرىنىڭ بىرىنە اينالۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بيىل تاۋلىگىنە 50 مىڭعا جۋىق اۆتوكولىكتى وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن «ۇلكەن الماتى اينالما اۆتوموبيل جولى» العاشقى كونتسەسسيالىق جوباسى ىسكە اسىرىلدى. «الماتى – قاراعاندى», «تالدىقورعان – وسكەمەن», «مەركى – بۋرىلبايتال», «اقتوبە – قاندىاعاش» جانە «اتىراۋ – استراحان» سياقتى ءىرى اۆتوجول جوبالارى اياقتالۋعا جاقىن.
بۇل رەتتە ۇكىمەت باسشىسى جولداردىڭ ساپاسى ءجيى سىنعا ۇشىراپ جاتاتىنىن اتاپ ءوتتى.
«تۇرعىنداردان تۇسەتىن شاعىمدار تۋرالى بىلەسىزدەر. قاراپايىم ادامعا ول رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى جول ما, الدە جەرگىلىكتى جول ما, ەشقانداي ايىرماشىلىعى جوق. حالىققا ءۇيدىڭ جانىندا, قالادا, اۋىلدا نەمەسە ەلدى مەكەندەر اراسىندا جاقسى جولدار قاجەت. بۇل بارىمىزگە, ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا قاجەت», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى قۇرىلىس ماۋسىمى اياقتالۋعا جاقىن ەكەنىن, سوندىقتان قىركۇيەك ايىندا جول-قۇرىلىس جۇمىستارىن ايتارلىقتاي جانداندىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە پرەمەر-مينيستر كوكتەمدە «اسفالت قارمەن بىرگە شايىلىپ كەتپەس ءۇشىن» جولداردىڭ ءتيىستى ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدى تالاپ ەتتى.
«اكىمدىكتەردىڭ ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالاردى جۇرگىزگەننەن كەيىن جولدى قايتا قالپىنا كەلتىرۋدى كەشىكتىرۋى قالىپتى جاعدايعا اينالىپ بارا جاتىر. الماتى قالاسىنىڭ قاراسۋ شاعىن اۋدانىندا كوممۋنيكاتسيالار جۇرگىزىلگەننەن كەيىن 5 جىلدان استام جولدىڭ بولماۋى – وسىنىڭ بىردەن-ءبىر مىسالى. ءبىر توپ بەلسەندى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق اكىمشىلىك سوتقا شاعىم تۇسىرگەن. بۇل رەتتە تەحنيكالىق قاداعالاۋ مەن ەنەرگەتيكا باسقارماسى جول توسەمىنىڭ ساپالى قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەنى تۋرالى ەسەپ بەرگەن. وعان قوسا جولدىڭ جوقتىعىنا الماتىداعى راحات شاعىن اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى شاعىمداندى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلدى مەكەندەردى «سىرتقى الەممەن» بايلانىستىراتىن جولدارعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت, سەبەبى ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى وسىنداي جولداردىڭ بولۋ-بولماۋى نەمەسە ولاردىڭ جاي-كۇيىنە بايلانىستى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ سوزىنشە, بىرقاتار وڭىردە جول سالۋعا ارنالعان بيۋدجەت قاراجاتىن ماقساتسىز جانە ءتيىمسىز پايدالانۋ جاعدايلارى تىركەلگەن. ماسەلەن, جەتىسۋ وبلىسىنىڭ پروكۋرورى اقشانى زاڭسىز جۇمساۋ فاكتىلەرىن انىقتاپ, جالپى سوماسى 3 ملرد تەڭگەگە 35 كونكۋرس بويىنشا راسىمدەر توقتاتىلدى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – اۆتوموبيل جولدارىمەن اۋىر جۇك ماشينالارىنىڭ ءجۇرۋى.
ء«بىر جولدى جوندەۋ جانە سالۋ كەزىندە جۇك كولىكتەرى باسقا جولداردى, سونىڭ ىشىندە جاڭادان جوندەلگەن جولداردى بۇلدىرەتىن جاعدايلار ءجيى كەزدەسەدى. مىسالى, قاراعاندى وبلىسىنداعى «نارمانبەت – بالقاش» اۆتوجولىندا جاڭادان جوندەلگەن جول بويىنشا شۇبارتاۋ كارەرىنەن كەن تاسىمالدانا باستاعان. كەن تيەلگەن جۇك كولىگىنىڭ سالماعى – 60 توننا! سالدارىنان جاڭا اسفالت ءب ۇلىندى. مۇنداي مىسالدار كوپ, ءتىپتى قالالاردا دا كەزدەسەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
پرەمەر-مينيستر جولداردى جوبالاۋ جانە سالۋ, سونداي-اق ولاردى كۇتىپ ۇستاۋ ماسەلەلەرىن كەشەندى تۇردە شەشۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ول ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا كولىك مينيسترلىگى ارنايى قايتا قۇرىلىپ وتىر.
«ۆەدومستۆونىڭ الدىنا جول قۇرىلىسى سالاسىن قايتا قۇرۋ بويىنشا ناقتى مىندەتتەر قويىلدى. جول اكتيۆتەرى ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ساپاسىز جۇرگىزىلەتىن جول-قۇرىلىس جۇمىستارىنا جول بەرمەۋ, جاڭا تەحنولوگيالار مەن ماتەريالداردى ەنگىزۋ جونىندەگى ءرولىن كۇشەيتۋ قاجەت. سونداي-اق تالاپتاردى قاتاڭداتىپ, جاڭا نورماتيۆتىك قۇجاتتاردى قابىلداۋ قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
