ماسەلەن, ءبىر دەپۋتات مىرزا مارتەبەلى مىنبەردەن: «جيىرما بەس جىل مال باققان ادامدى زەينەتكەرلىككە شىعارۋ كەرەك» دەيدى. بىراق بۇل توسىن ۇسىنىسقا ءۇن قوسقان جان بالاسى جوق.
قوعامدىق پىكىر ونى تەرىسكە دە شىعارعان جوق. ەلەۋسىز كۇيىندە ايتىلدى, سول بويى قالىپ كەتتى.
«كىم نە ايتپاي جاتىر؟» دەپ كەلەتىن ەنجارلىقتان گورى ءوزىن تانىتۋدىڭ ولقى تۇسى.
ءبىزدىڭ قوعامدا قاي ءسوزدىڭ قانداي مىنبەردەن ايتىلۋ دەڭگەيى مەن مادەنيەتىنىڭ تومەندەپ بارا جاتقانىن اڭعارتاتىن مۇنداي مىسال از ەمەس. دارداي اتى بار, بىراق ايتقان سوزىندە ساياسي-الەۋمەتتىك ءمان جوق, وكىلەتتىلىگى وكىنىشتىلەۋ مە, قالاي؟
اسىرەسە شەنەۋنىكتەر حالىقپەن كەزدەسۋلەردە «ماسەلە نازاردا بولادى» دەگەنمەن تۇيىقتالسا, ال كەيبىر سىپايى دەپۋتاتتار جەرگىلىكتى «جالدامالى» نەمەسە «اقىلى» كومەكشىلەرىن سويلەتىپ, ءوزى «سپەكتاكلدىڭ» سوڭىندا «ايتقاندارىڭىزدى جازىپ الدىم» دەگەن ءبىر اۋىز سوزبەن تۇيىندەيتىنى ادەتكە اينالعان. بۇعان تاڭعالۋعا بولمايدى.
تالابى كۇشتى جانە ادىلەتتى قوعامشىل جۇرت الدىندا بيلىك وكىلى قىسىلعاندىقتان قيىن سۇراققا جاۋاپ كەرەك كەزىندە ءسوز جوق, ادىلەتتىلىككە جۇگىنەدى. باتىلدىق تانىتقانداي ءارى سۇرانىسقا قاراي ءادىل شەشىم تابىلعانداي بولا قالا ما؟ جايشىلىقتا بۇل مازاسىز ماسەلە سان مارتە تالقىلانىپ, ءجۇز رەت ساراپتالعان قالپىندا ءتۇرلى قورىتىندىمەن كەيىنگە ىسىرىلعانىن وسى ىسكە قاتىسى بار كىسىلەردىڭ وزدەرى دە جاقسى بىلەدى.
بيىلعى جاز ايىندا قاراعاندى كەنشىلەرى مەن ەڭبەككەرلەرى مۇددەسىن قورعايتىن قوعامدىق ۇيىمدار بەلسەندىلەرى بىرنەشە ادامنىڭ قايعىلى ولىمىمەن بەلگىلى توتەنشە وقيعادان سوڭ «جەر استىندا ومىرىنە اسا قاۋىپتى جاعدايدا ۇزاق جىل جۇمىس ىستەيتىن كەنشىلەردى 55 جاسىندا زەينەتكەرلىككە شىعارۋ قاشان شەشىلەدى؟» دەگەن وزەكتى ساۋالدارىن ۇكىمەت باسشىسى الدىنا كوزبە-كوز قويدى. سول زاماتتا پرەمەر-مينيستر كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان بۇل الەۋمەتتىك ماسەلە بيۋدجەتكە ەنگىزىلىپ, جىل اياعىنا دەيىن شەشىلەدى, دەپ كوڭىل توقتاتقان. بۇدان ءارى ءدال وسى ساناتتاعى كەنشىلەردى 55 جاستان باستاپ زەينەتكەرلىككە شىعارۋ نەمەسە باسقالاي نۇسقادا ءتارتىبىن ەنگىزۋدى كەشىكتىرۋدىڭ سالدارىن بولجاپ ءبىلۋ قيىن, بىراق قوردالانعان جاعدايدىڭ اۋىرلاي تۇسەتىنىن اڭعارۋعا بولاتىن ەدى.
ايتا ءبىلۋ دە كەرەك.
ال ەندى كۇنى كەشە مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ناق وسى كوكەيكەستى ماسەلەنىڭ ءتيىمدى شەشىلۋ جولىن تۇپكىلىكتى تياناقتاپ بەردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ حالىققا جولداۋىن جاريا ەتۋىمەن باستالعانى «بالاپاندى كۇزدە سانايدىنىڭ», ياعني ەل دامۋىنىڭ باعىت-باعدارى بەلگىلەنىپ, سول جاڭا مىندەتتەردى جۇزەگە اسىراتىن كادرلىق اۋىس-كۇيىستىڭ دە ىلە جالعاسقانى ىلگەرىلەۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىك سالماعىن ايعاقتايتىن كەزەڭنىڭ سىر-سيپاتىن اڭعارتىپ ۇلگەردى. قازىرگى اڭگىمەدە مەملەكەتتىك ۇلكەن لاۋازىمعا كىمدەردىڭ ۇمىتكەر بولىپ, كىمدەردىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ سەنىمىنە يە ابىروي-بەدەل جانە كاسىبي بىلىكتىلىك دەڭگەيدەن تابىلا بىلگەنى تۋرالى اپىل-عۇپىل ايتىلىپ جاتىر.
بىزدىڭشە, ەل پرەزيدەنتى قوعام جاڭارۋىنىڭ سىناق كەزەڭىندە تاجىريبەلى ورتا بۋىن مەن العىر جاستاردى العا شىعارىپ, ءبىرشاما ۋاقىت توزىمدىلىكپەن ولاردىڭ قابىرعاسى قاتايىپ, شىڭدالۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن سياقتى.
ءبىر نارسەنى ادىلدىك ءۇشىن ايتا كەتۋدى ءجون سانايمىز. ۇكىمەت كوپ نارسەنى وزگەرتۋگە تالپىنىپ جاتىر. الايدا جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى جالاڭ ەسەپپەن قوعامدى الداۋسىراتىپ, رەفورمالار مەن تاپسىرمالاردى جۇرە تىڭداپ, ەسكىشە جۇمىس ىستەۋدى ءالى دە جالعاستىرىپ كەلەدى.
ەندى ەسكىشە جۇرە بەرگىسى كەلەتىندەر الىسقا بارمايدى. «ەستيتىن ۇكىمەت» قاعيداسىنا دا قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىك, شىن مانىندە, ءوز تۇپكى ماعىناسىنا يە بولماي, ءجۇردىم-باردىممەن وتە بەرەتىن جاعداي حالىقتىڭ سەنىمىنە كولەڭكە تۇسىرەتىنى ءسوزسىز.
بۇل جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى بۇدان ءارى سىلكىنىستى جانە سەرپىندى وزگەرىس جاساۋدىڭ ەكونوميكالىق نەگىزىن شەگەلەپ بەردى. بايلىق قايدا, ىرىس-بەرەكە قايدان كەلەدى, مەملەكەتتىك مۇددەنىڭ ماعىنالىق تيىمدىلىگى مەن ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتا ءتۇسۋدىڭ جاڭاشىل قادامدارى قانداي بولادى, وسىنىڭ بارلىعى ناقتى ايتىلدى. ۇكىمەتكە تاعى دا دەربەس شەشىمدى, يدەيالى قارەكەتتەر جاساۋدىڭ دەربەس مۇمكىندىگىنە جول اشتى.
مينيسترلىكتەردىڭ ءوز سالاسىن دامىتۋعا, مەيلىنشە ۇقىپتىلىقپەن, بارىنشا ۇتىمدى جۇمىس ىستەۋىنە, ال اۋدان, اۋىل اكىمدىكتەرىنە دەيىن ءوز بيۋدجەتىنە قوجايىن بولۋعا دا جاعداي تۋعىزعانى دا ۋاقىت تالابىنان ەكەندىگى بەلگىلى. ءوزىڭ بي بول, وزىڭە دە يە بول. ءومىردى ونەگەڭمەن وزگەرت.
بۇدان ارتىق نە كەرەك, «الدىڭا اس قويدىم, ەكى قولىڭدى بوس قويدىم», ەندى الاڭداماي, جالتاقتاماي, ايانباي حالقىڭا قىزمەت ەتە ءبىل.
حالىق جاعدايى جاقسارعانىن سەزىنۋى قاجەت. مىنە, قوعام مەن مەملەكەتكە كەرەگى وسى.
اقپاراتتىق اشىقتىققا يەك ارتساق, ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ ناتيجەلى بولۋىنا بىردەن-ءبىر كەپىل تالاپتاردى ەڭ اۋەلى جەر-جەردە ءتۇسىندىرۋ جانە قوعامدىق باقىلاۋ دا اسا ماڭىزدى.
بۇل ىڭعايدا ءبىز ورتاق ىسكە جانىمىز اشىسا, مىنا ءبىر جايتتى اشىق ايتۋعا ءتيىسپىز. ءار ءوڭىردىڭ دامۋى ەلدىڭ دامۋىن كورسەتەدى. كەيبىر وبلىس اكىمدەرىنىڭ ەسكى كوزقاراسىمەن اياڭداپ قانا جۇرگەنى, ءبىر جىل بويى ەشبىر باستاماسى مەن ۇيتقى بولا بىلەتىن قابىلەتى بايقالمايدى. قاعاز جۇزىندە جالاڭ ەسەپ بەرۋگە بويىن ۇيرەتىپ العان, بەدەلى قاراتوبەل دەڭگەيدەگىلەرىن حالىق پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ, كىدىرىسسىز اۋىستىرعان ءجون. ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋدى ۇزاققا سوزىلاتىن ۇدەرىس دەسەك تە, ناقتى يگىلىكتەرى مەن وڭ وزگەرىستەرىنىڭ ۇشقىنىن ليدەرلىك ءوز ىسىمەن كورسەتە الماي وتىرعان اكىمدەردەن جۇرتشىلىقتىڭ كۇتەتىنى دە شامالى. ەڭ اقىرى «بۇرىندارى مەكتەپ ديرەكتورى قىزمەتىن بىرەۋلەر بيزنەسكە اينالدىردى دەسە, قازىر جالاقىلارى كوبەيگەن مەكتەپ مۇعالىمدەرىنىڭ ورنى بيزنەسكە اينالدى» دەگەن وتە جاعىمسىز ءسوز جەلدەي ەسىپ تۇر. ال بۇل شىن بولسا, ءبىز ارمانداپ, ءار تاڭىنان جاقسىلىق كۇتەتىن ادىلەتتى قوعام قۇرۋدىڭ جولدارىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن ءتۇرلى قۇبىلىستى سول اكىمدىكتەگىلەر بىلمەي, ەستىمەي وتىر دەگەنگە كىم سەنەدى؟
جالپى, وبلىس اكىمدەرىنىڭ جىل سايىن حالىققا بەرەتىن ەسەبى فورمالدى تۇردە وتپەس ءۇشىن (كوپ جاعدايدا وسىنداي) وعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ جانە ونىڭ ورىنباسارلارىنىڭ مىندەتتى تۇردە قاتىسىپ, جۇرتپەن كوزبە-كوز پىكىر الىسۋىن ەنگىزۋ الدەقايدا ءتيىمدى جانە پارمەندى بولار ەدى. ايتپەسە, كەيبىر وڭىردە مۇنداي كەزدەسۋلەر قولدان ۇيىمداستىرعان قوشەمەتشىلەر مەن الدىن الا دايىندالعان سۇراقتارعا «مۇدىرمەي» جاۋاپ بەرۋىمەن وتەدى دە كەتەدى.
ەل پرەزيدەنتى بيىل تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا قوعامدىق وي-سانانى وزگەرتۋدىڭ تاريحي ماڭىزىن كورسەتتى. ادىلەتتى قازاقستان مەن ادال ازامات – ەگىز ۇعىم ەكەنىن ەسكە سالدى.
ال ءبىز وزگەردىك پە؟
قازىر قانشا جەردەن ۇلتتىق يدەولوگيا تۋرالى ايتىپ, سىناپ, مىنەپ جاتساق تا اۋەلى كوپ بولىپ ءوزىمىزدىڭ وزگەرەتىن ءتۇرىمىز بايقالا بەرمەيدى. ەستى ادامدارعا تۇسىنىكتى ۇستانىمدار مەن قۇندىلىقتار جايىندا از ايتىلىپ جاتقان جوق. اۋزىنا شايناپ اس سالعانداي بولىپ وتىر. بىراق شايناپ بەرگەن اس بولا ما؟ ادامدار وزدەرى جاڭاشىلدىققا ۇمتىلماسا, كۇتكەنى قالايشا كەلە قالادى؟
بۇل ماسەلەنىڭ ءبىر كەرەكتى جاعى بولسا, نەگىزگىسى وسى مەملەكەتتىك ساياساتقا دەم بەرەتىن, جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىن باسقارۋعا دا بىلىكتى, ۇلكەن ساياساتتىڭ ۇمىتىنە قۋات اكەلەتىن, ابىرويى بيىك, جاڭا زاماندى جارقىراتا الاتىن, كوزى جانىپ تۇرعان ادامدار تازا اۋاداي قاجەت بولىپ تۇرعانى انىق.
مەيرامبەك تولەپبەرگەن,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
