كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ول ءتۇرلى لاۋازىمدى قىزمەتتەردە جۇرسە دە مال شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگىن, ونىڭ ىشىندە قاراكول قويلارىنىڭ ونىمدىلىگىن ءوز ءتولى ەسەبىنەن كوبەيتۋگە, ودان الىناتىن ەلتىرىنىڭ ساپاسىن سەلەكتسيالىق ادىستەر ارقىلى جاقسارتۋعا باسا نازار اۋداردى. سونىمەن قاتار جايىلىمدى جىل ون ەكى اي دۇرىس پايدالانۋدى مامانداردان جۇيەلى تۇردە تالاپ ەتىپ وتىردى. ونىڭ وسى ءبىر تالابى مەن ءتارتىبى ناتيجەسىن بەردى دە.
مەيىروۆ بالتاباي 1914 جىلى اقتوبە وبلىسىنىڭ ويىل اۋدانىنا قاراستى التى-قاراسۋ ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن. بالالىق شاعى قازان توڭكەرىسىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن ول ەرتە ەسەيىپ, ەڭبەككە ارالاستى. 1931 جىلى اناسى, ءبىر جىلدان كەيىن اكەسى دۇنيە سالدى. بۇل جاعداي بالا بالتابايدى ءتىپتى شيراتا ءتۇستى. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ 1932-1933 جىلدارى ماسكەۋدەگى ينجەنەرلىك ينستيتۋت جانىنداعى جۇمىسشى فاكۋلتەتىنىڭ ۆەتەرينارلىق كۋرسىن ءبىتىردى. ىلە ماسكەۋ زووتەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ قوي شارۋاشىلىعى فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى.
ول كەزدە ماسكەۋدە وقۋ ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرا بەرمەيتىن باق ەدى. وسىنداي باق بالتاباي مەيىر ۇلىنىڭ دا باسىنا كەلىپ قونعان. ونىڭ ستۋدەنتتىك شاعى دا ۇلگى-ونەگەگە تولى. ۇستازدارىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ستۋدەنتتىك عىلىمي كونفەرەنتسيالارعا بەلسەنە قاتىسىپ, بايانداما جاسايتىن. نەگىزىنەن, قويلاردى ازىقتاندىرۋ, ونىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ تاقىرىپتارىن ءجيى قامتيتىن. سونداي-اق ونىڭ باياندامالارى باسپا بەتتەرىندە دە ءجيى جارىق كورىپ وتىرعان. ستۋدەنتتىك شاقتاعى ىزدەنىسى مەن تالپىنىسى, عىلىمي جۇمىستارى كەلەشەكتە بىلىكتى مامان بولىپ قالىپتاسۋىنا زور ىقپالىن تيگىزدى. قازاقستاننىڭ قيانداعى اۋىلىنان شىققان قارا بالا وقۋعا دەگەن قۇشتارلىعىنىڭ ارقاسىندا ينستيتۋتتا جاقسى وقىپ, 1937 جىلى ۇزدىك ءبىتىردى. ونىڭ ارحيۆتەن تابىلعان قۇجاتتارى دا دالەلدەپ وتىر. ول سالالىق پاندەردىڭ ءبارىن «وتە جاقسى» دەگەن باعامەن تامامداعان.
بىلىمگە جۇيرىك بالتاباي مەيىر ۇلى بىلىكتى مامان رەتىندە دە ەڭبەككە بەلسەنە ارالاستى. ول ەڭبەك جولىن قاراقالپاق اكسر تورتكۇل قالاسىنداعى زونالدىق عىلىمي ستانسادا اعا عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ باستادى. ال 1937-1941 جىلدارى قاتتاقورعانداعى اۋدانىنىڭ « ۇلىس», بۇحاراداعى «تامدى» كەڭشارلارىندا زووتەحنيك, پارتيا ۇيىمى حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. ول ينستيتۋتتا العان تەوريالىق ءبىلىمىن ءىس جۇزىندە پايدالانۋعا قۇلشىنا كىرىسەدى. بالتاباي مەيىر ۇلى قوعامدىق مالدى جەم-شوپپەن قامتاماسىز ەتۋگە ماڭىزدى قورا-جايلاردىڭ جاڭادان سالىنۋىنا ىقپال ەتتى. سونىمەن قاتار ءوزى جۇمىس ىستەگەن قاراكول قوي شارۋاشىلىعى كەڭشارلارىندا سەلەكتسيالىق جۇمىستاردىڭ جۇيەلى تۇردە اتقارىلۋىنا باستاماشى بولدى. ول قاراكول قويىنىن انالىقتارىنىڭ بيولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى سۇرىپتاۋ جۇمىستارىنا, وتار-وتارعا توپتاستىرۋعا ەرەكشە ءمان بەردى. سول سياقتى قوشقارلاردى دا ەرەكشە نازاردا ۇستايتىن. وسىنداي جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتكە تاپسىرىلاتىن قاراكول ەلتىرىسىنىڭ ساپاسى 85-92 پايىزدى قۇرادى. بۇل سول كەزدە كىرىستىڭ نەگىزگى كوزى ەدى.
سۇراپىل سوعىس باستالعاندا بالتاباي مەيىر ۇلى دا مايدانعا اتتاندى. 1941-1943 جىلدارى 91 جانە 120-ديۆيزيالىق مينومەتشىلەر ديۆيزيونىنىڭ كوميسسارى بولدى. 1943 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەك دەپ تانىلىپ, تىلعا جىبەرىلدى. ول كەزدە ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن قوعامعا پايدا تيگىزۋ ءۇشىن تەر توگەتىن. بالتاباي مەيىر ۇلى دا مۇگەدەكتىگىنە قاراماستان 1943-1946 جىلدارى قاراقالپاق وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بىرنەشە بولىمىندە مەڭگەرۋشى, ودان كەيىن 1948 جىلعا دەيىن قىپشاق اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ باسقارۋشىسى بولىپ قىزمەت ەتتى. قانداي قىزمەتتە جۇرسە دە, بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعى باسىلعان ەمەس. 1948-1950 جىلدارى تاشكەنت قالاسىنداعى وزبەكستان كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى جانىنداعى جوعارى پارتيا مەكتەبىندە وقىدى. 1950-1953 جىلدارى بۇحارا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتى. 1953-1963 جىلدارى بۇحارا وبلىسىنداعى «تامدى» جانە سامارقان وبلىسىنداعى كيروۆ اتىنداعى كەڭشارلاردىڭ ديرەكتورى بولىپ جەمىستى جۇمىس ىستەدى. ول 1964 جىلدىڭ كۇزىندە اتامەكەنىنە ورالادى. سول كەزدەگى شىمكەنت وبلىسىنىڭ سوزاق اۋدانىنداعى كالينين اتىنداعى كەڭشارىنا باس زووتەحنيك بولىپ تاعايىندالادى. وسى قىزمەتتى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ابىرويمەن اتقاردى. ەسىمى مەن ەڭبەگى ەل ەسىندە قالعان بالتاباي اعا تۇركىستان وبلىسىنداعى سوزاق اۋدانىنا قاراستى شولاققورعان اۋىلىندا جەرلەنگەن.
چارى كوشەرباەۆ,
باراتبەك بەگىمقۇل,
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورلارى
الماتى
