بۇل ويىننىڭ ءتۇبى – ويران

بالانىڭ پسيحولوگياسىنا ونىڭ وينايتىن ويىندارى كوپ اسەر ەتەدى, قالىپتاسۋ كەزەڭىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. اتا-انا وسىعان ءمان بەرگەنى ابزال, دەيدى ماماندار. البەتتە, ءتۇرلى ويىن باعدارلامالارىن جاساپ شىعاراتىن كومپانيالار اقشا تابۋدى ءبىرىنشى ورىنعا قويادى. سوندىقتان ولار ويىندارىنىڭ بالالارعا قاۋىپ توندىرەتىنىن جوققا شىعارمايدى. كوپ ويىندا قولدانبا ارقىلى ساتىپ الۋ سياقتى ميكروترانزاكتسيالار بار.­ بۇل – كىشكەنتاي بالالاردى تۇ­تى­نۋشى ەتۋ ارقىلى تاۋەلدىلىككە ۇرىندىراتىن ءتاسىل. ماسەلەن, اقش-تاعى فەدەرالدىق ساۋدا كو­ميسسياسى ويىن كەزىندە ۇتىپ الۋعا بولاتىن «سىيلىقتار» فۋنك­تسياسىنا ەرەكشە نازار اۋدا­رىپ وتىر. مامانداردىڭ اي­تۋىنشا, وڭاي ولجا بالانى قۇمار ويىنعا اۋەس قىلادى. 2010 جىلى «Team Fortress 2», سودان كەيىن «Overwatch» جانە «Call Of Duty: WW2» سياقتى تانىمال وي­ىندارعا ويىن ىشىندە تولەم جاساۋ مۇمكىندىكتەرى العاش رەت ەنگىزىلگەن. سودان كەيىن ول ۇردىسكە اينالدى. «Candy Crush», «Diablo», «Final Fantasy» سياقتى تانىمال فران­چايزينگتەر تابىس تابۋ ماق­سا­تىندا ميكروترانزاكتسيالار مەن «سىيلىققا» تاۋەلدى ەتەتىن وي­ىنداردى كوپتەپ شىعارا باستادى.

اۋستراليانىڭ قۇمار ويىنعا تاۋەلدىلىكتى زەرتتەۋ (Gambling Research Australia) ورتالىعى ۇسىن­عان دەرەكتەرگە سايكەس, بەينەويىن يندۋسترياسى 2018 جىلى ويىننىڭ ىشىندە ساتىلعان «سىيلىق» قو­راپ­تارى­نان 30 ملرد دوللارعا دەيىن پايدا تاپقان. «Ubisoft» جانە «Take-Two Interactive» سە­كىل­­دى ءىرى ويىن ستۋديالارى بۇل ءتاسىلدى وزدەرىنىڭ كىرىسىن كو­بەيتۋ ءۇشىن پايدالانادى. ال وسىن­داي ويىندارعا اقشا جۇمساي­تىن بالالار بىرتە-بىرتە ءىرى ۇتىس ويىندارىنا ويىسا باس­تايدى. ويىن بارىسىندا «سىي­لىق» قو­راپتارىن ساتىپ الۋعا ىن­­تالان­دىراتىن موتيۆتەر قۇ­مار ويىنعا قىزىقتىراتىن سە­بەپ­تەرمەن بىردەي. ياعني قۇندى نارسەسىن ايىر­باس­تاۋ ار­قىلى قوماقتى قارجى ۇتۋدى ويلايدى.

قۇمار ويىنعا يتەرمەلەيتىن ويىنداردان كازينو ەلەمەنتتەرىن بايقاۋعا بولادى. ويىن ناتيجەسى كەزدەيسوقتىققا نەگىزدەلەدى. ويىن­شىنى ءبىلىمى مەن كەيبىر داع­دىلارى جاقسى ناتيجەگە جەتكىزۋى مۇمكىن, بىراق ۇنەمى تاۋەكەلگە بارۋىنا تۋرا كەلەدى. سونداي-اق تەلەفون ويىندارىندا ۆيرتۋالدى مونەتالار بولادى. بالالارعا ارنالعان ويىنداردا (مىسالى, «Pokemon» فرانچايزينگتىك ويىن­دارىندا) وسىنداي تاسىلدەردىڭ بار ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, اتا-انالار بۇل ماسەلەنى نازاردان تىس قالدىرماۋى كەرەك جانە ويىندارداعى شىعىندى قادا­عا­لاپ وتىرۋعا ءتيىس. ەڭ دۇرىسى اتا-انالار بالالارىنا قۇمار ويىننىڭ سالدارى قانداي بو­لاتىنىن ايتىپ, قاۋىپتەن ساقتان­دىرۋى قاجەت.

وڭتۇستىك اۋستراليادا كا­مەلەتكە تولماعاندارعا بينگو, لوتەرەيا, ۇتىس ويىندارىن جانە سول سارىنداس تەلەفون ويىندارىن ويناۋعا تىيىم سالاتىن زاڭناما بار. ال قازاقستاندا «ويىن بيزنەسى تۋرالى» زاڭنىڭ 6-بابى, 2-تارماعىنا سايكەس, ەلەكتروندى كازينو جانە ينتەرنەت-كازينو قىزمەتىنە تىيىم سالىنعان ءارى 15-بابتا قۇمار ويىندار ويناۋعا نەمەسە ءباس تىگۋگە 21 جاسقا دەيىنگى جاس شەكتەۋى بار ەكەنى جازىلعان. بىراق ءدال وسى ينتەرنەت-كازينو ويناۋ جاسوسپىرىمدەردىڭ اراسىندا بەلەڭ العان. زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, مۇنىڭ بارلىعى بالالاردىڭ ۇنەمى ويناپ جۇرگەن ويىندارىنىڭ سالدارىنان بولادى. ويتكەنى بالا ويىننان جالىققاننان كەيىن, وڭاي جولمەن شىنايى اقشا ۇتۋدى قالايدى. سودان سوڭ ۆيرتۋالدى كەزەڭنەن ءوتىپ, كازينوعا قۇمارتا باستايدى.

كەز كەلگەن ويىندى ويناي بەرۋ بالانىڭ مىنەزىن بۇزادى ەكەن. ال بالانىڭ قالىپتاسۋى ونىڭ وينايتىن ويىندارىنا تىكەلەي بايلانىستى. ماعجان جۇماباەۆ بالا ءۇشىن ويىننىڭ ماڭىزى مەن تاربيەشىنىڭ مىندەتى جونىندە «پەداگوگيكا» كىتابىندا ەگجەي-تەگجەيلى جازىپ كورسەتكەن. ء«تىپتى جاس بالا جالقى ويىندى – جالعىز ويناۋدى جاقسى كورەدى. ءالى ءتىلى ەركىن جەتىلمەگەندىكتەن, ول باسقا بالالارمەن قاتىناسا المايدى. ال ەندى وسكەن سايىن جالپى ويىندى بىرىگىپ ويناۋدى جاقسى كورە باستايدى. جالعىز ويناسا, ءىشى پىسادى. ىلعي جالعىز ويناپ ۇيرەنگەن بالا تاعى مەنمەنشىل بولىپ, ىلعي كوپپەن بىرگە ويناپ ۇيرەنگەن الاڭعاسار, تياناقسىز, ەلىكتەگىش بولىپ شىعۋى مۇمكىن. وسى ءتۇردىڭ قاي تۇرىمەن بولسا دا ويناپ وتىرعان بالانىڭ ويى­نىن تاربيەشى باقىلاۋعا مىندەتتى. بىراق باقىلايمىن دەپ ءبۇلدىرىپ الما. ءبۇلدىرىپ الۋ بى­لاي بولادى: بىلاي وينا دەپ بۇيىرساڭ, بالانىڭ ويىنعا دەگەن ىن­تاسىن سۋىتىپ الاسىڭ. بالانىڭ ويىنىنا ۇلكەن ادام كىرىسسە, بالاعا ويىننىڭ قىزىعى بىتەدى. ويىن – بالانىڭ ءوز ءىسى. بالانىڭ ويىنىنا كىرىسۋشى بولما. بالانى ءبىر نارسەنى بۇلدىرمەس ءۇشىن تەك شەتتەن باقىلا. ەستە بولۋ كەرەك, باقىلا دەگەن ءسوز قاراۋىلدا تۇرعان سولداتتاي قاباعىڭدى ءتۇيىپ, قاقيىپ تۇر دەگەن ءسوز ەمەس. ولاي تۇرساڭ, بالا ويناي المايدى. ەگەر ەندى بالانىڭ ويىنىنا قاتىسقىڭ كەلسە, ءوزىڭ بالا بولىپ قاتىس. ياعني ويىندارىنا بوگەت, ورالعى بولما. بالالار سەنىڭ جەتىلگەن ادام ەكەنىڭدى سەزبەيتىن دارەجەدە بولسىن», دەپ جازادى ول.

ءبىز بالانىڭ تەرىس قىلىعىنا قوعام بولىپ تاڭدانىپ جاتامىز. با­سىنان باقىلاپ, باعىت بەر­مە­گەن­نەن كەيىن «قالاي ونداي بولدى» دەۋ وڭاي. ماسەلەن, مەكتەپتەگى اياۋسىز جاعدايلاردىڭ وزىنە دە قاتىگەزدىككە بوي ۇيرەتەتىن وي­ىندار مەن فيلمدەردىڭ اسەرى جوق ەمەس. ماعجان جۇماباەۆ ايت­پاقشى, بالانىڭ قولىنا بەر­گەن ويىنشىق, ويناتقان ويىن, «با­لامەن بالا بولىپ ويناۋ» – تاربيەنىڭ ىرگەتاسى.