كاسىپتىك ءبىلىمنىڭ مۇمكىندىگى

كوللەدج ستۋدەنتتەرىن ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا شاكىرتاقى 50 پايىزعا كوبەيدى. كەلەر جىلى 100 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.

بيىل 2,5 مىڭ ورىنعا ار­نال­عان 13 جاڭا جاتاقحانا اشى­لادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ال ين­­جەنەرلىك-پەداگوگيكالىق قىز­مەت­­­كەرلەردى ىنتالاندىرۋ ماق­ساتىندا باسشىلار مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارىنا بىلىكتىلىك ساناتى ءۇشىن لاۋازىمدىق جالاقىسى­نا 30 پايىزدان 100 پايىزعا دە­ي­ىن ماتەريالدىق قوسىمشا اقى تولەنەدى.

سونىمەن قاتار بيىلدان باس­تاپ ەڭبەك ءوتىلى 5 جىلدان كەم ەمەس ءارى وندىرىستەن تارتىلعان پەداگوگتەرگە اتتەستاتتاۋدان وتپەي-اق «پەداگوگ-مودەراتور» بىلىكتىلىك ساناتى بەرىلىپ, ەڭبەكاقىسىنا قوسىمشا 30 پايىز قوسىلادى. ال 10 جىل وندىرىستىك ەڭبەك ءوتىلى بار پەداگوگتەردىڭ ەڭبەكاقىسىنا 35 پايىز ۇستەمە قوسىلىپ, «ساراپشى» بىلىكتىلىگى بەرىلەدى. دۋالدى وقىتۋعا 8 مىڭ كاسىپ­ورىن, 72 مىڭ ءبىلىم الۋشى, 558 ۇيىم تارتىلعان. كوللەدج­دەرگە كاسىپورىنداردىڭ قامقورلىعى اياسىندا 498 كا­سىپورىن 410 كوللەدج­بەن كە­لىسىمگە قول جەتكىزىپ وتىر. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى الدا­عى ۋا­قىتتا كوللەدجدەردىڭ ما­تە­ريال­­دىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭار­تۋدى جالعاستىرىپ, ستۋ­­دەنتتەردىڭ كاسىپكەرلىك داع­دى­لا­­رىن دامىتۋدا بيزنەس وكىل­دەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تەحني­كا­لىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى جانىنان جۇزدەگەن بيزنەس-ينكۋباتور اشۋدى ۇسى­نىپ وتىر.

دەسەك تە, ەلىمىزدە جۇمىسشى ماماندارىن دايارلاۋ, ولاردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ ماڭىزدى بولىپ تۇر. ساراپشىلاردىڭ پىكى­رىنە سۇيەنسەك, تاياۋ جىلداردا ەلىمىزدە جۇمىسشى ماماندار جەتىسپەيتىن بولادى. الداعى ون جىلدا 200-دەن اسا جاڭا كاسىپ پايدا بولىپ, قازىرگى كاسىپتەردىڭ 95 پايىزى وزگەرىسكە ۇشىراۋى ىقتيمال. وسىعان بايلانىستى ءاربىر ەكىنشى مامان جۇمىس ورنىندا تۇراقتاپ قالۋى ءۇشىن قايتا بىلىكتىلىكتەن وتۋگە ءتيىس. ەڭبەك نارىعىنداعى احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ, ءتيىستى مينيسترلىك كاسىپورىنداردىڭ وتىنىمدەرى بويىنشا كادرلاردى ماقساتتى تۇردە دايارلاۋدى ەنگىزدى. بۇل رەتتە جۇمىس بەرۋشى پراكتيكانى ۇيىمداستىرۋ جانە كوللەدج تۇلەكتەرىن ودان ءارى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ مىندەتتەمەسىن وزىنە الادى. بىلتىردان بەرى كا­سىپورىنداردىڭ وتىنىمدەرى بو­يىنشا قوسىمشا 10 مىڭ ستۋدەنت قابىلدانىپ كەلەدى. ال 2025 جىلعا دەيىن تالاپكەرلەردىڭ بارلىعى كوللەدجدەردە تەگىن ءبىلىم الادى دەپ كوزدەلىپ وتىر. بۇگىندە كوللەدجدەردە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ماز­مۇنى مەن وقىتۋ مەرزىمىن دەربەس انىقتاۋ جولعا قويىلىپ, ستۋدەنتتەر ءۇشىن ءۇش بىلىكتىلىككە دەيىن الۋ قاراستىرىلعان.

كوللەدجگە تۇسەتىندەردىڭ 80 پايىزىن 9-سىنىپ تۇلەكتەرى قۇرايدى. وسى ورايدا ماماندىق تاڭداۋعا بايلانىستى ەكىۇشتى پىكىرلەردىڭ دە ورىن الىپ كەلگەنى بەلگىلى. كوپ جاعدايدا كوللەدج­گە تۇسكەن تۇلەكتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى قانداي ماماندىقتى تاڭدايتىنىن بىلمەيدى دەگەن پىكىر بار. سالدارىنان ديپلوم الىپ شىققاننان كەيىن باسقا سالالارعا كەتۋگە ءماجبۇر بولادى. الماتى تەمىرجول كولىگى كوللەدجى ديرەكتورىنىڭ وقۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى عاليما مۋسينانىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە تۇلەكتەر وقۋعا قابىلدانعان ءبىرىنشى جىلى بولاشاق ماماندىعىن انىقتاي الادى. مۇنىمەن قوسا كوللەدج­دەرگە بەرىلگەن اكادەميالىق ەركىندىك تۇلەكتەردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا, وندىرىسپەن تىعىز جۇمىس ىستەۋىنە تولىققاندى جاعداي قاراستىرىپ وتىر.

– قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك جال­­پىعا ورتاق ستاندارت بويىن­­­شا كاسىپورىن ماماندارى­مەن تىعىز جۇمىس ىستەۋ جۇيە­لى جولعا قويىلىپ وتىر. ياع­ني وندىرىستەگى ماماندار كول­لەدجدەگى وقۋ ۇردى­سىنە وقى­تۋ­شى رەتىندە قاتىسا الادى ءارى وقۋ باعدارلاماسىن بىرلەسە ازىر­لەۋگە دە اتسالىسادى. بيىل كوللەدجدە دۋالدى جۇيە بويىنشا 70 بالانى وقىتۋ كوزدەلىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا مۇندا ءبىلىم الىپ جاتقان تۇلەكتەر ەلىمىزدىڭ تەمىرجول سالاسىنداعى كاسىبي مامانداردىڭ قاتارىن تولىقتىرادى دەگەن سەنىم مول, – دەيدى ع.مۋسينا.

ءبىلىم باعدارلاماسى ساراپ­شى­لارى­نىڭ زەرتتەۋلەرىنە سۇيەنسەك, وتاندىق كوللەدج­دەر وزىق ماماندار دايارلاۋ قا­عي­داتىن زامان تالابىنا ساي يكەمدەپ وتىرۋعا ءتيىس. وقۋ ورىندارىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا مامان دايارلاۋى كوپتەگەن سالانىڭ دامۋىن جەدەلدەتەدى. الماتى قۇرىلىس جانە حالىق­تىق كاسىپ­شىلىك كوللەدجى ديرەكتورى­نىڭ وندىرىستىك وقىتۋ جونىندەگى ورىنباسارى تالعات ايتجانوۆ جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ ءۇشىن باسىم­دىق­تاردى زاڭناما تۇرعى­سى­­نان بە­كىتۋ كەرەگىن ايتتى. وسى رەتتە گەرمانيا, فينليان­ديا ەلدەرىندە­گى دۋالدى وقى­تۋ­دىڭ وزىق ۇلگى­لە­رىن, كاسىپ­ورىن­داردىڭ ستراتە­گيالىق دامۋ كەلە­شەگىن ايقىنداپ, بولاشاق­تىڭ ماماندىقتارىن بولجاپ وتىراتىن تاجىريبەسىن نەگىزگە العان ءتيىمدى.

– زاماناۋي ترەندتەرگە باي­لانىستى تۇلەكتەر اۆتوموبيل­دەر­دىڭ ەلەكتر قۇرىلعىسىن جاسايتىن ەلەكتريكتەن گورى اسپاز نەمەسە تاسىمالداۋشى بو­لىپ ىستەگەندى ءجون كورەدى. مۇ­نى­مەن قوسا جاڭا تەحنولوگيا كەزەڭىندە IT ماماندىقتارعا سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. الايدا ون جىلدان كەيىن دانەكەرلەۋشىلەرگە سۇرانىس ارتىپ, قۇرىلىس سالاسى, جيھاز ءوندىرىسى جۇمىسشى ماماندىقتار تاپشىلىعىن سەزىنە باستايدى. سوندىقتان كوللەدجدەر ءوز ءيميدجى ءۇشىن جۇمىس ىستەپ, اۆتوماتتاندىرۋ, تسيفرلىق باعدارلامالاردى پايدالانۋى قاجەت. بۇگىندە دانەكەرلەۋ اپپاراتتارى, قۇرىلىس سالاسىنداعى جۇمىستاردىڭ كوبى تسيفرلىق جۇيەمەن باسقارىلادى. الپىس جىلدان اسا تاريحى بار كول­لەدج كەزىندە مىڭداعان جۇمىس­شى ماماندارىن دايارلاعانى ءمالىم. ولاردىڭ 20 پايىزى – دا­نەكەرلەۋشى, 20 پايى­زى – ەلەك­تريك, 20 پايىزى كران جۇر­گىزۋشىسى بولسا, دەر كەزىندە جۇ­مىسپەن دە, باسپانامەن دە قام­تاماسىز ەتىلىپ كەلگەن. ال قازىرگى كەزدە ەڭبەك نارىعىنا ەندى شىققان جاس كادرلار بىر­دەن قيىن­دىققا تاپ بولادى. ءوندىرىس ورىن­دارىنىڭ كوبىنە ديپلومدى كادر­لاردىڭ ورنىنا شەتەل­دەن جۇ­مىسشى شا­قىرعان الدەقايدا ءتيىمدى. سوندىقتان جاس مامانداردى جۇمىسپەن قامتىپ, الەۋ­مەتتىك جاعدايىنا قارايلاسۋ, باس­پانا باعدارلامالارىنىڭ شارت­تارىن جەڭىلدەتۋدى قا­راستىرعان ءجون, – دەيدى تالعات ايتجانوۆ.

بۇگىندە كوللەدجگە ءتۇسۋ تۇ­لەك­­تەرگە قيىن ەمەس. ونلاين تەس­­تى­­لەۋ باعدارلاماسى ارقىلى ءوز قا­بىلەتتەرىن انىقتاپ, قانداي ما­ماندىققا يكەمدى ەكەنىن تەك­سەرىپ, دۇرىس تاڭداۋ جاساي الادى. وتكەن وقۋ جىلىندا اتالعان كوللەدج تۇلەكتەرىنىڭ 88 پايىزى جۇمىسقا ورنالاسسا, ونىڭ ىشىندە 65 پايىزى ءوز ماماندىعىنا ساي جۇمىس تاپقان. تەك كوپتەگەن تۇ­لەكتىڭ جۇمىسقا ورنالاسىپ, تاجىريبە جيناقتاعاننان كەيىن جالاقىسى ءتاۋىر سالالارعا اۋى­سىپ كەتەتىنى قىنجىلتادى. ءسوي­تىپ, العان ديپلومى كەرەكسىز بو­لىپ قالادى. بۇل مەملەكەت اقشا­سى­نىڭ جەلگە ۇشقانىمەن بىردەي.

ت.ايتجانوۆ جۇمىسشى ما­مان­دىعىنىڭ بەدەلى ولاردى وقى­تا­تىن ۇستازدارعا دا تىكەلەي باي­لانىستى ەكەنىن العا تارتا وتى­رىپ, بۇگىندە ماگيستراتۋرا­دان كەيىن كوللەدجدەردە ساباق بەرىپ جۇرگەن ماماندارعا قوسىمشا اقى تولەنبەي كەلگەنىن ەسكە سالدى. ونىڭ ۇستىنە وندىرىستىك تاجىريبەدەن ساباق بەرەتىن شە­بەر­لەردىڭ جالاقىسى تومەن بول­­عاندىقتان, كوپشىلىگىنىڭ كاسىپ­ورىن­دارعا كەتىپ قالۋى ءجيى كەز­دەسەدى. بۇل ماسەلە پارلامەنتتە دە كوتەرىلىپ, دەپۋتاتتار كول­لەدج­دەر­دەگى مۇعالىمدەر مەن شەبەر­لەردىڭ جالاقىسى ورتا مەك­تەپ مۇعالىمدەرىنە قاراعاندا الدە­قايدا تومەن ەكەنىن, بۇل فاكتور ما­مانداردىڭ جۇمىستان كەتۋىنە, كا­سىپتىك ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلەتىنىن ايتقان-دى. ال كوللەدج ستۋدەنتتەرى ءۇشىن جان باسىنا شاققانداعى قار­جىلاندىرۋ ورتا مەكتەپتەگى تو­لەم­دەردەن ەكى ەسە تومەن. وسى ورايدا دەپۋتاتتاردىڭ ايتۋىنشا, كوللەدجدەردە ساپالى ءبىلىم بەرۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن بىلىكتى ورتا بۋىن ماماندارىن دايارلاۋ ءۇشىن جان باسىنا قارجىلاندىرۋدى ءتيىستى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.

وسى ورايدا الماتى اكىمدىگى­نىڭ دە بۇل باعىتتاعى قادامدارى قۋانتارلىق. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ ءۇشىن بيىل مەملەكەت­تىك تاپسىرىستى 16 500 ورىن­عا ارت­تىرىپ, جەرگىلىكتى بيۋد­جەت­تەن 7,8 ملرد تەڭگە قاراس­تى­­رىل­عان. تالىمگەرلىك باع­دار­­لا­ما­سىن ەنگىزۋ ارقىلى دۋال­دى ءبىلىم بەرۋ تەتىگى دە قاي­تا قاراستىرىلىپ وتىر. ستۋ­دەنت­تەر جاقسى تاجىري­بە جي­ناق­تاۋى ءۇشىن اكىمدىك تاراپى­نان وندىرىستىك تاجىريبەلى شەبەرلەر ەڭبەگىن قارجىلاندىرۋ جاعىنا دا كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. سونداي-اق بيىل ونداعان مامان گەرمانيا, فينليانديا, تۇركيا, شۆەتسيا, شۆەيتساريانىڭ وزىق ءبىلىم ورتالىقتارىنا بارادى.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى اكا­دەميالىق دەربەستىك العان كول­لەدجدەردە وقۋ مەرزىمى 3 جىل 10 ايدان 2 جىلعا دەيىن قىس­قارىپ, كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى جەرگىلىكتى كاسىپورىندارمەن كەلىسىم جا­ساۋىنىڭ ناتيجەسىندە تۇلەك­تەر 100 پايىز جۇمىسقا ورنالا­سۋعا كەپىلدىك الادى, دەپ مالىم­دەگەنى بەلگىلى. «الايدا اكادە­ميا­لىق دەربەستىك بويىنشا وقۋ مەرزىمىن قىسقارتۋ ماسەلەسى ما­ماندىقتاردىڭ بارلىعىنا قول­دانىلماۋى كەرەك», دەيدى ت.ايتجانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, وقۋ مەرزىمىن بەلگىلى ۋاقىتپەن عانا شەكتەۋگە بولمايتىن مامان­دىقتار بار. «بۇگىندە مامان­دىققا ليتسەنزيا بەرۋ ءنورماتيۆى دە قاراستىرىلىپ جاتىر. ءبىر ماماندىقتا 3-8 بىلىكتىلىك بولۋى مۇمكىن. ال تەكسەرىس بارىسىندا وقۋ ورنى سول تالاپتارعا ساي­كەس كەلۋى كەرەك. ياعني وقۋ ادىستەمەسى, شەبەرحاناسى, وقىتۋ­شى­سى دا زامانعا ساي بولۋعا ءتيىس. سوندىقتان بىلىكتىلىك بويىنشا ليتسەنزيانى بارلىق ماماندىققا پايدالانعان دۇ­رىس ەمەس. مى­سالى, اسپاز-كون­ديتەردىڭ وقۋ مەرزىمىن قىس­قارتقانمەن, ونى قۇرىلىس ما­ماندىقتارىنا قول­دانۋعا كەل­مەيدى. سوندىقتان كەي­­بىر ما­ماندىقتارعا ساراپتاما كەرەك», دەيدى ول.

مەملەكەت قارجىسىن بىلىكتى ماماندار دايارلاۋدا ءتيىمدى جۇم­ساۋ ءۇشىن ىسكە اسىراتىن قادامدار جەتكىلىكتى. ماماندار دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىن دامىتا وتىرىپ, كاسىپتىك تەحنيكالىق وقىتۋدىڭ ستاندارتتارىنا وزگەرىس كەرەك دەگەن پىكىردە. ال جۇمىسشى ما­ماندىقتارىنىڭ بەدەلىن كوتەرىپ, سۇرانىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن كوۆور­كينگ ورتالىقتار, مەكتەپتەر, كوللەدجدەر جانىنان وندىرىستىك حابتار اشۋ تاجىريبەسىنە دە كوڭىل بولگەن ابزال. مەكتەپ باعدارلاماسىندا ەڭبەك, تەحنولوگيا ءپانى باعدار­لاماسىن كۇشەيتۋ – ۋا­قىت تالابى. ال كوللەدجدەر تۇ­لەكتەر تاڭداعان ماماندىقتى كا­سىبي تۇرعىدان شىڭداۋدىڭ با­زا­لىق ورتالىعىنا اينالۋعا ءتيىس.

الماتى