«مەن ايماقتارعا بارعاندا دارىندى ءارى ويى ۇشقىر, ياعني كرەاتيۆتى ازاماتتارمەن ۇنەمى كەزدەسەمىن. ءبىز ولاردىڭ ءوز الەۋەتىن تولىق اشۋىنا جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. ايماقتاعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ نەگىزىندە ءبىرتۇتاس يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيە قۇرۋ قاجەت. ونى ناقتى سەكتورمەن تىعىز ىنتىماقتاسا وتىرىپ جۇزەگە اسىرعان ءجون. بۇل جۇمىستى ءاربىر وبلىس ورتالىعىندا جۇرگىزۋ كەرەك. استانا حابىنىڭ تاجىريبەسىن كەڭىنەن پايدالانعان ءجون. قازىرگى زاماندا ازاماتتاردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىنە جانە زياتكەرلىك كاپيتالىنا ارقا سۇيەيتىن «كرەاتيۆتى ءوندىرىس» سالالارى شىنايى ينكليۋزيۆتى ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ قاينار كوزى سانالادى. بۇل از دەسەڭىز, كرەاتيۆتى ەكونوميكا دارىندى ءارى شىعارماشىل ادامداردى وزىنە تارتاتىن ءىرى قالالاردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋشى كۇشكە اينالۋدا. قازاقستاندا بۇل سالا ءالى دامىماعان. كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى ءبىر پايىزعا دا جەتپەيدى, جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى ۇلەسى وتە تومەن. دەگەنمەن دارىنىمەن بۇكىل الەمدى مويىنداتىپ جۇرگەن وتانداستارىمىز از ەمەس», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
وسى ورايدا ايتقىمىز كەلگەنى سانالى, جىگەرلى, باستاماشىل, تاۋەكەلشىل, جان-جاقتى ازامات وزىنەن-ءوزى پايدا بولمايدى. بۇل قاسيەت انا سۇتىمەن, وتباسى تاربيەسىمەن, مەكتەپتەگى تالىممەن بىرگە قالىپتاسادى. سوندىقتان دا ادام كاپيتالى, جەكە تۇلعا بالانىڭ اناسى مەن اكەسىنەن العان ۇلگى-ونەگەسىنە بايلانىستى. وتباسى ينستيتۋتى مىقتى بولسا, ەلدە دەموگرافيا داميدى. سول كوپبالالى وتباسىلاردىڭ ىشىنەن كەيىن تالاي دارىندى ازاماتتار شىعادى. سونىمەن بىرگە قوعامدا نەبىر جامان وقيعالار, ىستەر ازايادى. ويتكەنى قوعام ادامنان قۇرالادى دەسەك, ءار ادام ءوزىنىڭ ۇيىندە جاقسى تاربيە كورسە, ەلدە يگى جاقسىلار كوبەيىپ, ولار تۇتاسا كەلە جاقسى قوعام قۇرادى. كەيىن سونداي ازاماتتاردىڭ ىشىنەن نەبىر عالىمدار, وقىمىستىلار, ماماندار پايدا بولىپ, ەلگە شىن جانى اشيتىن ازاماتتار ەل تىزگىنىن ۇستاپ, بارلىعى تۇتاسا كەلە پرەزيدەنتپەن بىرگە بۇكىل حالىق اڭساعانداي ادىلەتتى قازاقستاندى قالىپتاستىرادى.
ال وتباسى قۇندىلىعىن ساقتاپ تۇرۋ ءۇشىن دە كوپ جۇمىس قاجەت. سول جۇمىستىڭ ءبىرى – يدەولوگيا. يدەولوگيانى جۇرگىزۋ – وزدىگىنەن بولاتىن ءىس ەمەس, وعان دا اجەپتاۋىر قارجى كەرەك. باتىس ءوزىنىڭ سالت-سانا ۇستانىمىن ناسيحاتتاۋ جولىندا قىرعىن اقشا جۇمسايدى, قارجىنى ايامايدى. سول سەكىلدى ءبىزدىڭ ەل دە يدەولوگيالىق ەكسپانتسياعا قارسى تۇرۋ ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق سالت-ءداستۇر ۇستانىمىمىزدى ناسيحاتتاپ, ءاربىر قازاق شاڭىراعىنىڭ بويتۇمارىنا اينالدىرۋىمىز – پارىز. الايدا ول قاراجاتتى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان دا ءبىر جاعىنان ەكونوميكالىق وسىمگە ەرەكشە باسىمدىقتىڭ بەرىلۋى, بىرىنشىدەن, الەۋمەتتىك ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋ بولسا, ەكىنشىدەن, حالىقتىڭ مادەنيەتى مەن ۇلتتىق رۋحانياتىن ساقتاۋداعى ارەكەتتەرگە ۇلكەن قولداۋ ءبىلدىرۋ.
وسى رەتتە ەلىمىزدە وتباسىنىڭ ءوزارا ىشكى تاتۋلىعىن ساقتاۋعا, بەرىكتىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ادەمى باستاما ءبىراز جىلدان بەرى قولعا الىنىپ كەلەدى. بۇل – ۇكىمەتتىڭ 2014 جىلعى 5 ناۋرىزداعى №181 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق كونكۋرسى. جىل سايىن وتكىزۋ يگى داستۇرگە اينالعان ۇلگىلى وتباسىلار بايقاۋى شىنىمەن دە ەلىمىزدە جانۇيا قۇندىلىقتارىنىڭ ءرولىن ارتتىرىپ, وتباسى مەن نەكەنىڭ وڭ ءيميدجىن دارىپتەيدى. ۇلتتىق بايقاۋدىڭ ماقساتى – ءبىر شاڭىراق استىندا بەرەكەلى ءومىر ءسۇرۋدىڭ ماڭىزىن ارتتىرۋ, وتباسىلىق ءومىر سالتى, اتا-انالىق پارىز, جاۋاپكەرشىلىك سەكىلدى ۇعىمداردى ەل ساناسىنا ءسىڭىرۋ, اسىرەسە جاستارعا جەتكىزۋ, جاراسىمدى جانۇيا قۇندىلىعىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ.
بايقاۋدىڭ شارتى بويىنشا شىمكەنت قالاسىنداعى ءار اۋدان اكىمدىگىنەن, ياعني اباي, ءال-فارابي, ەڭبەكشى مەن تۇران اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىنان كونكۋرسقا قاتىسۋعا ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن. بيىل ولاردىڭ سانى – 178. بىلتىر 128 بولعان. كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي, بايقاۋدا باعىن سىناۋعا نيەتتى وتباسىلار قاتارى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. بۇل وتباسىلىق قۇندىلىقتى ناسيحاتتاۋعا دارىپتەۋگە ارنالعان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ناقتى ناتيجەسى مەن شىنايى جۇزەگە اسىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
سونىمەن بايقاۋ كەزەڭىندە بارلىق اۋداندا كوميسسيا وتىرىستارى تىكەلەي ەفيردە جۇرگىزىلىپ, ىرىكتەۋ كەزەڭىنىڭ قورىتىندىسىندا ءار اۋداننان 4 ۇمىتكەردەن انىقتالدى. شىمكەنت قالاسى بويىنشا بەيىسبەكوۆ وتباسى «مەرەيلى وتباسى» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى اتانىپ, استانا قالاسىندا وتەتىن رەسپۋبليكالىق بايقاۋعا جولداما الدى. كونكۋرسقا قاتىسقان بارلىق 20 وتباسى دا قالا اكىمىنىڭ اتىنان ارنايى العىس حاتتارمەن ماراپاتتالدى. مەگاپوليستىڭ ىشكى ساياسات جانە جاستار ىستەرى جونىندەگى باسقارما باسشىسى مۇرات شوتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتباسى – قاي زاماندا بولماسىن ەل بولاشاعى جاستاردى تاربيەلەيتىن ىستىق ۇيا. سوندىقتان وتباسى ينستيتۋتىنىڭ ىرگەسىن نىعايتۋ ارقىلى كەلەشەكتى جارقىن ەتە الامىز.
ءوز كەزەگىندە ءبىز بايقاۋ جەڭىمپازى بەيىسبەكوۆ وتباسىنىڭ وتاعاسى بولاتبەك بەيىسبەكوۆتەن بايقاۋ جونىندە, بالا تاربيەسى تۋراسىندا پىكىرىن سۇراپ بىلگەن ەدىك. بۇگىنگى تاڭدا جەڭىمپاز اۋلەت رەسپۋبليكالىق كونكۋرسقا قاتىسۋ ءۇشىن استانا قالاسىندا ءجۇر ەكەن. بەيىسبەكوۆتەر قولونەرىمەن ەسىمى ەلگە تاراعان اتاقتى اۋلەت ەكەنى بەلگىلى.
«مەن – نەگىزىنەن تەمىرجولشىلار اۋلەتىنەن شىققان اداممىن. بىراق سۋرەتشىلىك ونەردى تاڭداعاندا اكەم بايعۇس قاتتى قۋاندى. ويتكەنى بابام بەيىسبەك وڭىردەگى مىقتى قولونەرشىنىڭ ءبىرى بولعان ەكەن. قىز جاساۋىن, ادامنىڭ باس كيىمىنەن باستاپ اياق كيىمىنە دەيىن جاسايتىن بولعان. پويىزدا كەلە جاتىپ كىشكەنتاي نەمەرەلەرىمە, بالالارىما اكەم كەزىندە «ونەرىڭمەن حالقىڭا قىزمەت ەت دەگەن ەدى» دەگەندى ايتتىم. قاراسام, شىنىمەن دە اكەنىڭ بالاعا بەرگەن وسىنداي ءبىراۋىز وسيەتى دە تاربيە ەكەن عوي. قازاقتىڭ قولونەرى ءبىزدىڭ وتباسىن بيىككە كوتەردى. كەزىندە قولونەر تۇرمىس ءۇشىن قاجەت ەدى. قازىر وعان تاڭعالىپ قارايتىن جاعدايعا جەتتىك. بەس قىز, ءبىر بالام بار. ۇلكەن ەكى قىزىم اتا-اجەسىنىڭ تاربيەسىندە بولعاندىقتان, باسقا سالانى تاڭدادى. قالعان بالا-شاعامىز ءوزىمىزدىڭ قولىمىزدا وسكەندىكتەن ءبىزدىڭ جولدى قۋدى. بىراق ءبىز ولارعا قولونەرشى بول دەپ تالاپ قويعان ەمەسپىز. وزدەرىنىڭ قالاۋى. قىزىم ۆەنەرا ايتپاقشى, «قىلقالام مەن مايلى بوياۋدىڭ اراسىندا وسكەندىكتەن باسقا ماماندىق تاڭداۋ ويىمىزعا كەلمەپتى» دەگەنى بار ەدى. 1980 جىلدىڭ باسىندا شىمكەنتتەگى ءا.قاستەەۆ ۋچيليششەسىن كەلىنشەگىم كۇلاش ايداربەكوۆا ەكەۋمىز ءبىتىرىپ, 1989 جىلعا دەيىن ارىس ستانساسىندا سۋرەتشى بولىپ قىزمەت ەتتىك تە, كەيىن جەكە ءوز اربامىزدى سۇيرەپ كەتتىك. سودان بەرى جەكە شىعارماشىلىقپەن اينالىسىپ كەلەمىز. قولىمىزدان شىققان نەبىر قازاقتىڭ قولونەر بۇيىمدارى مەن قىلقالام تۋىندىلارىن 3 قاباتتى ءوزىمىزدىڭ گالەرەيامىزعا قويعانبىز. شەتەلدەن كەلگەن تۋريستەر ولاردى كورگەندە تاڭعالىپ, قىزىعىپ كەتەدى. وسىنداي ونەر تۋىندىلارىن جاساۋ ءۇشىن دە بالا-شاعامىزبەن كوپ ەڭبەكتەنەمىز. سوندا بايقاعانىم, قازاقتىڭ ونەرى دە بالاعا بەرىلەتىن تاربيە كوزى ەكەن عوي. قازاقتىڭ ءداستۇرلى تۇرمىستىق زاتتارىن جاساعاندا ءوزىڭ دە قازاقى مىنەزدى, سول ۇلتتىڭ بار يگى قاسيەتىن بويىڭا جيناقتاعىڭ كەلەدى. سەنىڭ بويىڭداعى سول جاقسىلىقتاردى كورگەن بالا دا سەندەي بولۋعا تىرىسادى. مەنىڭشە, ءداستۇر, دىننەن اجىراماساق, وتباسىداعى ناعىز تاربيە سول-اۋ دەيمىن. سوندىقتان تاربيەنى الىستان ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق. بالا ۇلكەننەن كورگەنىن قايتالايدى. ۇيدە جامان قىلىق بايقاسا, دەرەۋ بويىنا سىڭىرەدى. سول سەبەپتى اۋەلى اتا-انا ءوزىن دۇرىستاۋى قاجەت. اناۋىڭ نە, مىناۋىڭ نە دەپ ۇرسا بەرگەننەن ءوزىڭ امال-ارەكەتپەن كورسەتكەنىڭ الدەقايدا ءوتىمدى. قازىر تۋعان نەمەرەلەرىم دە اتا جولىن جالعاپ قولونەرشى بولعىسى كەلەدى. الدى ءا.قاستەەۆ كوللەدجىندە وقىپ جاتىر. ءبىزدىڭ وتباسى كوپتەگەن كورمەدە بولدى, شەتەلدە قازاق ونەرىن تانىستىردىق. سوندا ۇلتتىق قولونەرىمىزگە قىزىقپاعان جان بولمايدى. سول مەنى ەرەكشە قۋانتتى ءارى شابىت سىيلايدى. ەلگە كەلىپ ودان دا كەرەمەت دۇنيەلەر جاساعىم كەلەدى. جالپى ماقساتىم – اتا-بابا ونەرىن بيىك دەڭگەيدە شىعارۋ», دەدى ونەر مايتالمانى ب.بەيىسبەكوۆ.
شىمكەنت
